BABALAR SÓZІ: «Áýlıetaý» týraly ańyz
ASTANA. QazAqparat - «QazAqparat» halyqaralyq aqparattyq agenttigi Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń 2015 jyly Qazaq handyǵy qurylýynyń 550 jyldyǵyn ótkizý týraly bastamasyna oraı «Qazaq handyǵyna 550 jyl» atty arnaıy jobany iske qosty. Bul joba aıasynda «Babalar sózi», «Qazaq handary», «Ejelgi qalalar tarıhy», «Halyq qazynasy» qatarly jańa aıdarlar ashyldy.
«Babalar sózi» aıdary negizine «Mádenı mura» baǵdarlamasy aıasynda shyqqan 100 tomdyq aýyz ádebıetiniń jyr-tolǵaýlary, qıssa-dastandar, sóz ustaǵan sheshender men bılerimizden qalǵan naqyldar, tarıhı jádigerler alyndy. «Qazaq handary» aıdarynda tarıhymyzda eline qorǵan bolǵan handardyń ómiri týraly derekter beriledi. Al «Ejelgi qalalar tarıhy» aıdaryna qazaq dalasyndaǵy órkenıettiń ordasy bolǵan kóne qalalardyń tarıhy týraly jazbalar jarııalanady. «Halyq qazynasy» aıdary boıynsha, Qazaqstandaǵy tarıhı, mádenı eskertkishter, qazaq halqynyń salt-dástúrleri, qolóner, qarý-jaraqtary týraly maǵlumattar berilmek. Joba materıaldary qazaq tilinde (qazaqsha jáne tóte jazýmen) agenttik saıtynda jarııalanady.
***
Atqan oǵy jerge túspeıtin, kózdegeni múlt ketpeıtin dala kezgen bir ańshy ótipti. Onyń kezbe atanýy bylaıǵy jurtqa beımálim eken. Áıteýir elden jyraqtap, taý-tasty panalap, ań-qustyń etin azyq etip kún kórgen. Ańshyǵa Qyzylaraıdyń kez kelgen jyra jyqpyly, taý-tasy, órgen ańy, ushqan qusy alaqanyndaǵy jazýdaı ábden tanys bolypty. Kúnderdiń kúninde joly túsip, mekeni bolǵan taý qýysyndaǵy úńgirdiń birine túneıdi. Myltyǵyn jastanyp, beshpentin jamylyp, qatty uıqyǵa bas qoısa kerek. Túsine kópten kórispegenel jurty kirip, elegizip oıana beripti. Ańshy erkin dalanyń erke eligin, beıkúná janýarlaryn jón-josyqsyz qyryp, tamaǵyn taýyp kelgen ańshylyq kásibin Allanyń buıryǵy dep qabyldaıdy eken.
Tabıǵat aıasynda esh qamsyz-muńsyz tirligine eti úırenip, kele-kele júreginen meıirim aty óshe bastaǵan soń ol taǵy tirlikti ábden moıyndap ketken-di. Tań qylań bere janyn jegideı jegen týǵan elge degen saǵynyshyn oıatqan úńgirden ketip bara jatady. Kenetten taý bıigindegi qaraýytqan áldenege kózi túsip, qyraǵy kózi kıiktiń sulbasyn qapysyz tanıdy. Kózi qaraýyta jiti ańdyp, myltyǵyn saılaı bastaıdy. Kánigi qol múlt ketsin be, taý jańǵyryp myltyq daýsy tynyshtyqty buza, alys-alys belderge ketip jatty. Artynsha oqqa ushqan kıiktiń qyp-qyzyl qany jańa atyp kele jatqan kúnniń betin japqandaı, tas ústimen sorǵalap mólt-mólt tamyp jatty. Boıynan ál kete bastaǵan kıik aqyrǵy kúshin jınap, yshqyna keri jalt buryldy. Sol kezde kıiktiń qos ókpesin tesip ótken qorǵasyn oq qaıyra keri serpilip, zýyldaǵan bette óz oljasyna masattanyp turǵan ańshynyń júregin tesip ótken eken.
Kıiktiń de, ańshynyń da kózderinde taýdyń úshkirlene bitken shyńdarynyń sýreti kól betindegi aı nury sekildenip dirildeı tunyp qalypty desedi. Ańshyny urǵan kıiktiń kıesi deıdi ańyz. Sodan beri taý kıeli sanalyp «Áýlıetaý» atalyp ketipti.
