BABALAR SÓZІ: Abylaıuly Qasymnyń eki ulyn óltirgen sarttardan kek alýy
ASTANA. QazAqparat - «QazAqparat» halyqaralyq aqparattyq agenttigi Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń 2015 jyly Qazaq handyǵy qurylýynyń 550 jyldyǵyn ótkizý týraly bastamasyna oraı «Qazaq handyǵyna 550 jyl» atty arnaıy jobany iske qosty. Bul joba aıasynda «Babalar sózi», «Qazaq handary», «Ejelgi qalalar tarıhy», «Halyq qazynasy» qatarly jańa aıdarlar ashyldy. «Babalar sózi» aıdary negizine «Mádenı mura» baǵdarlamasy aıasynda shyqqan 100 tomdyq aýyz ádebıetiniń jyr-tolǵaýlary, qıssa-dastandar, sóz ustaǵan sheshender men bılerimizden qalǵan naqyldar, tarıhı jádigerler alyndy. «Qazaq handary» aıdarynda tarıhymyzda eline qorǵan bolǵan handardyń ómiri týraly derekter beriledi. Al «Ejelgi qalalar tarıhy» aıdaryna qazaq dalasyndaǵy órkenıettiń ordasy bolǵan kóne qalalardyń tarıhy týraly jazbalar jarııalanady. «Halyq qazynasy» aıdary boıynsha, Qazaqstandaǵy tarıhı, mádenı eskertkishter, qazaq halqynyń salt-dástúrleri, qolóner, qarý-jaraqtary týraly maǵlumattar berilmek. Joba materıaldary qazaq tilinde (qazaqsha jáne tóte jazýmen) agenttik saıtynda jarııalanyp otyrady. ***
Sarttardy birneshe ret Esengeldi, Sarjan ám Erjan shaýyp, shyǵynǵa ushyrata bergen soń, sarttar aldap, Qasymǵa: «Biz qaradyq, balalaryn jibersin, sóılesip eki aramyzdy jalǵastyryp turaıyq», - dep kisi jiberedi. Qasym Esengeldi men Sarjandy jıyrma kisimen jiberdi. Bularǵa on toǵyz jastaǵy Aǵybaı ere ketedi.
Sarttardyń shaqyrǵan jerine barǵanda bulardy qurmetpen qarsy alady. Sarttardyń daıashysy bolyp júrgen kisilerdiń ishinde bir qazaq júredi, árdaıym kelgende Aǵybaıdyń eki kózi sonda bolady, bul jigitke Aǵybaı da sóıleseıin dese, sarttardyń kózinshe sóılese almaıdy.
Tórtinshi kún tamaqty keshirek bere bastady. Bir retin taýyp qazaq jigit: «Osynyń ishinde Aǵybaı bar ma?»-degende, ısharatpen ol ózin kórsetedi. Jigit te ısharatpen: «búgin óltiredi», - dep habar beredi. Sonda Aǵybaı: «Meniń atym Qyzylaýyz, Boz ekeýin daıynda?» - degende, jigit basyn ızep shyǵyp kete beredi.
Aǵybaı tórelerdiń qasyna kelip, ısharatpen óltiretinin sezdiredi. Keshki tamaq kelgende tóreler asty jeı almaıdy. Sonda Aǵybaı tabaqtardy aldyna alyp: «Ólsem - ataýym, ólmesem - jol azyǵym» dep bárin soǵyp alady.
Tabaqtaryn jıyp alǵan soń, sarttar tórde otyrǵan tórelerdi birtindep shyǵaryp alyp, baýyzdaı bastady. Besinshisin alyp ketken kezde sarttardyń daıashysy qazaq jigit Aǵybaıdyń betine qarap, «daıyn» degendeı ıshara bildiredi. Altynshy retinde qazaq jigiti esebin taýyp Aǵybaıdy shyǵaryp jiberdi. Aǵybaı óz atyna minip, Qyzylaýyz atty jetektep qashyp ketedi, muny sarttar bilmeı qaldy.
Neshe kún-tún júrip, Aǵybaı túnde Qasymnyń aýylyna jetedi. Qalaısha Qasymǵa qazany estirtýdiń jónin bile almaı, aqyryn baryp Qasymnyń úıine súıkenedi. Sonda oıaý jatqan Qasym:
-Bul kim?-dep suraıdy.
-Men - Aǵybaımyn, - deıdi.
-Iá, amansyńdar ma?-degende,
-Amanbyz! - dep jaýap qatady.
-Jaraıdy, bar da jata ber,-deıdi Qasym.
Aǵybaı ne aıtaryn bilmeı, úıine kelip jatyp qalady.
Ala tańnan Aǵybaıdyń sheshesi turyp: «Tur, Qasymdiki úıin jyǵyp, artyp qoıypty», - dep ulyn oıatyp alypty.
Qasym kóshti bastap, údire kóship, Shýǵa úsh kúnde kelip qondy.
Erteńinde sarttar on kisi jiberdi. Qasym olardy qarsy alǵan soń: «Bar súıengenim Esengeldi, Sarjan edi. Olar óldi, endi qalǵan ulym Kenesary jas, men sarttardy aldamaımyn, men qarydym, maǵan basshy adamdarynan kisi jibersin, dalada kóship júrgen jalańash, aryq-ash elmin, kóp qylyp tamaq jibersin, egerde senbese, kelip turmysymyzdy kórsin»-dep sóz bastaıdy. Buǵan sengen sarttardan júz elý kisi kóp tamaq, dúnıe-múlik artyp, saýyt-saımandarymen keledi.
Qasym aıtty:
- Iá, sarttardyń balalary, sizderge qaradym, Esengeldi, Sarjan ám Erjannan aıyryldym. Endi mende sendermen qarýlasatyn kisim joq, qoldy taratamyn, men ózim senderge qaradym, egerde bul qol menimen birge qaraımyz dese, ózderi bilsin.
(Qasym kóp áskerin jaqyn jerge jasyryp qoıyp, shamaly qolmen kelgen edi).
Áskerlerdiń birsypyrasy kóngen boldy, qalǵandary kónbegen boldy.
Munyń bári Qasymnyń qaıla-qýlyǵy - «qalaısha sarttardy biraz kúnge sendirip, kegimdi alamyn» degeni edi. Aqyrynda áskerdiń bári kónip, sarttardy sendirip, bári birdeı aralasyp júrdi.
Kelgen sarttardyń basshysy bar edi. Sol Beklerbegine súıinshi suratyp, kisi jiberdi: «Qasym shyn yqylasymen bizge qarady!», - dep. Qasym jasyryn óz áskerine habar berip alǵyzyp, qalǵan sarttardy kógendetip qoıyp, óz qolymen baýyzdap, sol kúni qaıta kóship ketti. Sarttardan osylaı kegin aldy. Qasym týǵanda eki qolymen qan ýystap týǵan desedi.
