Ajyrasý kezinde jıi jiberiletin qatelikter qandaı
PETROPAVL. KAZINFORM — Qazaqstanda byltyr qańtar-qarasha aılary aralyǵynda 41 myńǵa jýyq neke buzylǵan. Ajyrasý alıment óndirý, bala taǵdyry, ortaq múlikti bólý sekildi máselelerdi qamtıtyn tek quqyqtyq emes, psıhologııalyq turǵydan da kúrdeli protsess. Osy taqyryp boıynsha biz Soltústik Qazaqstan oblystyq advokattar alqasynyń múshesi, tájirıbeli zańger Olga Gavrıkpen suhbattasqan edik.
- Olga Vladımırovna, qandaı jaǵdaıda neke zańsyz dep tanylýy múmkin?
— Elimizde sot tártibimen neke buzylyp qana qoımaı, jaramsyz dep tanylýy múmkin. Mundaı talappen sotqa erli-zaıyptylardyń bireýi, prokýror, kámeletke jasyna tolmaǵan jubaı nemese onyń zańdy ókilderi júgine alady. Eger sot nekeni jaramsyz dep tanysa, ol neke tirkelgen sátten bastap zańdy kúshin joıady.
Nekege turýǵa jasynyń sáıkes kelmeýi, májbúrleý arqyly qıylǵan neke, burynǵy nekeniń zańdy túrde buzylmaýy, jaqyn týystar arasynda neke qııý, jalǵan neke (otbasyn qurý emes, belgili bir quqyqqa qol jetkizip nemese mártebe alý maqsatynda), sondaı-aq jubaılardyń biri qaýipti aýrýyn jasyrǵan jaǵdaıda da nekeni zańsyz dep tanýǵa bolady.
— Neke qandaı jaǵdaıda AHAT arqyly, al qashan sot arqyly buzylady?
— Eger erli-zaıyptylardyń ortaq kámeletke tolmaǵan balalary bolmasa, múlikke qatysty daý týyndamasa jáne eki tarap ta ajyrasýǵa kelisse, neke tirkeý organdary arqyly buzylady. Sonymen qatar jubaılardyń biri sot arqyly habar-osharsyz ketken, áreketke qabiletsiz dep tanylsa nemese 3 jyldan astam merzimge bas bostandyǵynan aıyrylǵan jaǵdaıda da AHAT arqyly ajyrasýǵa bolady.
Al eger ortaq kámeletke tolmaǵan balalar bolsa, taraptardyń biri ajyrasýǵa qarsy bolsa nemese múliktik daýlar týyndasa, neke mindetti túrde sot tártibimen buzylady.
- Ekinshi jubaıdyń kelisiminsiz ajyrasýǵa bola ma?
— Iá, bolady. Mundaı jaǵdaıda sot ajyrasý týraly talapty qaraıdy. Eger taraptardyń biri qarsy bolsa, sot tatýlasý úshin alty aıǵa deıin merzim belgileı alady. Alaıda bul merzimnen keıin de kelisimge kelmese, sot nekeni buzý týraly sheshim shyǵarady.
- Ajyrasý kezinde jıi jiberiletin qatelikter qandaı?
— Eń úlken qateliktiń biri, meniń oıymsha, balany ata-analar arasyndaǵy daý-damaıǵa aralastyrý. Bul balanyń psıhologııalyq jaǵdaıyna aýyr áser etedi. Biraq ajyrasýǵa bel baılaǵan juptar kóp jaǵdaıda buǵan mán bermeıdi, kerisinshe jubaıyna áser etý úshin, jaǵdaıdy óz paıdasyna sheshý úshin, mysaly alımentten, dúnıe-múlikten bas tartýǵa májbúrleý maqsatynda balany paıdalanady. Meniń tájirıbemde osyndaı uzaqqa sozylǵan daý saldarynan balanyń qatty kúızeliske ushyrap, aýyrǵan jaǵdaıy bar.
Sonymen qatar ortaq múlikti satyp alý kezinde qujattardy durys rásimdemeý, aýyzsha kelisimge sený de úlken problema týdyrady. Sotta tek jazbasha dálelder ǵana esepke alynady. Taǵy bir mańyzdy jaıt — bala bir jasqa tolmaıynsha ananyń kelisiminsiz ajyrasýǵa bolmaıtynyn kóp adam bile bermeıdi.
— Balanyń qaı ata-anamen turatyny qalaı anyqtalady?
— Eger ajyrasýǵa deıin ata-ana ózara kelisimge kelmese, bul másele sotta sheshiledi. Zańnamadaǵy mańyzdy jańashyldyq — nekeni buzý týraly talap aryz sotqa túsken kezde, sýdıa taraptar bul máseleni kótergen-kótermegenine qaramastan, balanyń quqyqtary men múddelerine qatysty barlyq suraqtardy mindetti túrde qaraıdy. ıAǵnı, sot balanyń qaı ata-anamen birge turatynyn, olarmen qarym-qatynasyn, jaqyndyǵyn jáne onyń materıaldyq qamtamasyz etilýin óz bastamasymen anyqtaıdy.
Bul norma eń aldymen kámeletke tolmaǵan balanyń múddesin qorǵaýǵa baǵyttalǵan jáne ata-analar arasyndaǵy kelispeýshilik balanyń taǵdyryna keri áser etpeýi úshin engizilgen. Sonymen qatar qamqorshylyq jáne qorǵanshylyq organdardyń qorytyndysy da mańyzdy ról atqarady.
— Alıment mólsheri qalaı belgilenedi?
— Ádette alıment tabysqa baılanysty, bir balaǵa — ¼, eki balaǵa — 1/3, úsh jáne odan da kóp balaǵa — tabystyń jartysy óndiriledi. Keı jaǵdaılarda sot alımentti turaqty aqshalaı soma túrinde belgileýi múmkin. Taraptar ózara kelisimge kelse, notarıýs arqyly alımenttiń mólsherin, tóleý mezgilin kórsete otyryp kelisim jasaı alady.
- Ortaq múlik pen qaryzdar qalaı bólinedi?
— Nekede alynǵan múlik, ádette, teń bólinedi. Al jeke menshikke neke qıylǵanǵa deıin alynǵan, syıǵa tartylǵan nemese muraǵa qalǵan múlik jatady. Nesıe men qaryzdar da ortaq múlik sııaqty teń bólinedi. Mysaly, eger er adam nekede turǵan kezde otbasynyń ortaq qajettilikteri úshin nesıe rásimdep, ajyrasqannan keıin de ony tóleýdi jalǵastyrsa, qaryz tolyq ótelgen soń, ol burynǵy jubaıynan tólengen somanyń jartysyn óndirip alýǵa quqyly. Osylaısha, ortaq qaryzdy óteý aýyrtpalyǵy ádil túrde bólinip, boryshker tólengen qarajattyń bir bóligin qaıtaryp ala alady.
— Ajyrasý barysynda qandaı jaǵdaıda advokattyń kómegine júgingen jón?
— Eger balaǵa qatysty daý týyp, múlik bólisinde, alıment nemese ata-analyq quqyqqa qatysty máseleler bolsa, advokattyń kómegi óte mańyzdy. Bul sizdiń ýaqytyńyzdy únemdeıdi, barlyq qujattar zań talaptaryna saı durys rásimdeledi, advokat qajetti dáleldemelerdi jınaqtaıdy, sondaı-aq burynǵy jubaıyńyzben tikeleı qarym-qatynasty barynsha azaıtýǵa jaǵdaı jasaıdy.
- Erli-zaıyptylarǵa qandaı keńes berer edińiz?
— Ómir kútpegen jaǵdaılarǵa toly, eń jaqyn degen adamyńnyń belgili bir oqıǵalarda qalaı áreket etetinin aldyn ala bilý múmkin emes. Sondyqtan men tájirıbeli zańger ári eki balanyń anasy retinde erli-zaıyptylardan ózara janjalǵa balalardy aralastyrmaýdy suraımyn. Mundaı jaǵdaıdy kórý óte aýyr, ári ol eń aldymen balanyń psıhologııalyq jaı-kúıine keri áser etedi. Eki tarap ta tek ózin oılap qoımaı, kámeletke tolmaǵan balalarynyń bolashaǵy men múddesin eskerýi tıis.
Sonymen qatar nekede turǵan kezde qandaı qujattarǵa qol qoıyp jatqanyńyzǵa muqııat bolý mańyzdy. Kelisimshartqa qol qoımas buryn zańgerden keńes alǵan áldeqaıda durys, óıtkeni keıin múliksiz qalý qaýpi bar.
Al eger óz bıznesińiz bolsa, bolashaqta daý týmas úshin neke shartyn jasaýdy usynamyn.
Buǵan deıin elde ajyrasý sany sońǵy bes jylda 16% azaıǵanyn jazǵan edik.