Azamattyq qoǵam Qazaqstannyń turaqty damýyna yqpal etedi — BUU Turaqty úılestirýshisi

— Azamattyq qoǵam turaqty damý maqsattaryna qol jetkizýde mańyzdy ról atqarady. Búginde BUU Qazaqstandaǵy úkimettik emes uıymdarmen, jastar birlestikterimen, sarapshylar qaýymdastyǵymen jáne eriktilermen yntymaqtastyqty qalaı quryp jatyr?

— Azamattyq qoǵam — turaqty damý maqsattaryna jetkizetin negizgi faktorlardyń biri. Eń aldymen, qoldaý úderisine bastapqy kezeńnen bastap qoǵamdyq uıymdar tartylady. Olar Qazaqstandaǵy BUU jumysynyń basymdyqtary men josparlaryn aıqyndaýǵa yqpal etedi. Mysaly, BUU-nyń Qazaqstandaǵy tutas júıesin qamtıtyn 2026–2030 jyldarǵa arnalǵan Yntymaqtastyqtyń negizdemelik baǵdarlamasyn ázirleýge tikeleı aralasady. Jergilikti deńgeıdegi jumystar da júrgiziledi. Sonyń arqasynda ÚEU bizge úni kópshilikke jete bermeıtin adamdardyń, ásirese osal toptardyń oı-pikirin, aryz-shaǵymyn tyńdaýǵa, estýge múmkindik beredi.

Biz, sondaı-aq, naqty, praktıkalyq jobalardy birge júzege asyramyz. Atap aıtqanda, ártúrli sektorlardaǵy saıasatqa qatysty usynymdar ázirlep, ózgerister engizýdi usynamyz; zertteýler men oqytý jumystaryn júrgizemiz; bosqyndarǵa, mıgranttarǵa, aýyl áıelderine, jastarǵa jáne kómekke muqtaj basqa da adamdarǵa qoldaý kórsetemiz. Mysaly, BUU-nyń Halyqty qonystandyrý qory «Shyraq» múgedektigi bar áıelder qaýymdastyǵymen yntymaqtastyq ornatyp otyr. Endi ınklıýzııa, reprodýktıvtik densaýlyq jáne múgedektigi bar adamdardyń qoǵam ómirine aralasý múmkindikterin keńeıtý máseleleri boıynsha birlesip jumys isteımiz. BUU-nyń Bosqyndar isteri jónindegi Joǵarǵy komıssarynyń basqarmasy da birqatar sharýa atqarady. Ol birqatar qoǵamdyq uıymdarmen bosqyndardy, baspana izdeýshilerdi jáne azamattyǵy joq adamdardy qorǵaý máseleleri boıynsha qyzmet etedi. Quqyqtyq jáne áleýmettik qoldaý, qyzmetterge qoljetimdilik, quqyqtardyń saqtalýyna monıtorıng júrgizý, advokatsııany jáne ony qorǵaý tetikterin jetildirýge járdemdesý atalǵan basqarmanyń mindetine jatady. Al BUU jobalar jónindegi keńsesi (UNOPS) Eýropalyq Odaqtyń qoldaýymen «Ortalyq Azııadaǵy azamattyq qoǵamdy qoldaý tetigi» jobasyn júzege asyryp jatyr. Joba azamattyq qoǵam uıymdarynyń áleýetin nyǵaıtýǵa jáne olardyń sheshim qabyldaý úderisterine qatysýyn, yqpalyn keńeıtýge baǵyttalǵan.

Sonymen qatar, ÚEU bizge ashyq bolýǵa ári únemi esep berip otyrýǵa kómektesedi. Olar jumysymyzdyń nátıjelerin baqylap, baǵalaıdy, pikir bildiredi. Jumysymyzdy qaı baǵytta jaqsartýǵa bolatyny jóninde usynystaryn jetkizedi.

Azamattyq qoǵam — BUU-daǵy sheshim qabyldaýdyń bir tetigi. BUU-nyń keıbir agenttikterinde azamattyq qoǵamnyń konsýltatıvtik keńesteri jumys isteıdi. Al BUU-nyń eldik komandasy janynda Jastar keńesi bar. Jalpy, BUU-nyń ózi densaýlyq saqtaý, bilim berý, aýyl sharýashylyǵy, qorshaǵan ortany qorǵaý, genderlik teńdik, adam quqyqtary, qylmystyń aldyn alý jáne taǵy basqa kóptegen baǵytta jumys isteıtin agenttikterden quralǵan úlken orkestr sekildi. Sondyqtan biz túrli salalardaǵy ondaǵan uıymmen yntymaqtastyq ornatamyz.

Máselen, volonterlikti jeke bir baǵyt retinde qarastyramyz. 2020 jyldan beri ıÝNISEF, ıaǵnı Birikken Ulttar Uıymynyń Balalar Qory Qazaqstannyń Ulttyq volonterlik jelisimen birlesip jumys istedi. Nátıjesinde, 10 myńnan astam volonterdi tartyldy, 100 myńnan astam bala men ata-anany qamtyldy. Negizinen, jasóspirimderdiń psıhıkalyq saýlyǵy men ál-aýqaty, býllıngke qarsy is-qımyl, balalardyń ınternettegi qaýipsizdigi, bilim berý, klımattyń ózgerýi jáne apattar qaýpin azaıtý sııaqty baǵyttarǵa mán berildi.

Qysqasha aıtqanda, azamattyq qoǵam biz úshin BUU-dan jaı ǵana kómek alýshy emes, shynaıy seriktes. Ol jobalarymyzdy iske asyrýǵa belsendi qatysady. Azamattyq qoǵammen birlesip, turaqty damý maqsatynda atqarylǵan jumystardyń halyqqa paıdaly bolýyna jáne buqara ómirine naqty ózgerister ákelýine áser etýge tyrysamyz.

— Osyndaı seriktestiktiń qandaı baǵyttary keleshekte zor jemis beredi dep sanaısyz? Azamattyq qoǵam ókilderiniń Qazaqstandaǵy BUU bastamalaryn ázirleýge jáne iske asyrýǵa qatysýy úshin qandaı múmkindikter bar? Ózara is-qımyldy odan ári keńeıtip, tıimdiligin arttyrý úshin ne isteý qajet?

— Meniń oıymsha, yntymaqtastyqtyń barlyq baǵyty bolashaqty oń nátıjesin beredi. Mysaly, tsıfrlandyrý, qorshaǵan ortany qorǵaý, áleýmettik qorǵaý, adam quqyqtary, jastarmen jumys jáne osal toptardy qoldaý baǵyttaryn atap ótýge bolady. Biraq bir rettik kómek júıeli ózgeristerge ulaspasa, uzaq merzimdi nátıje berýi ekitalaı.

Jaqynda QR Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi men basqa da seriktester bizdiń qoldaýymyzben dóńgelek ústel uıymdastyrdy. Onda azamattyq qoǵamnyń 70-ten astam ókili qatysty. Biz turaqty damý maqsattaryna qol jetkizý jaıyn talqylap, birlesip usynymdar ázirledik. Máselen, azamattyq qoǵamdy TDM jónindegi Úılestirý keńesiniń quramyna engizýge qatysty másele qaraldy. Bul usynymdar Úkimetke joldanady. Dál osyndaı júıeli ózgerister uzaq ýaqytty talap etip, nátıjesi de birden baıqala bermeıdi. Biraq olar halyqtyń ál-aýqatyn turaqty túrde jaqsartýǵa jol ashady.

Qazaqstan Úkimeti azamattyq qoǵamdy qoldaý úshin qazirdiń ózinde kóp jumys atqaryp jatqanyn atap ótken jón. Qoǵamdyq keńester, zań jobalary boıynsha konsýltatsııalar, memlekettik áleýmettik tapsyrys jáne ózara is-qımyldyń basqa da tetikteri bar. Sondyqtan qalaǵan adamǵa saıası úderisterge qatysý múmkindikteri qoljetimdi. Bizdiń ortaq mindetimiz — bul múmkindikterdi keńeıtý, azamattyq uıymdardyń sheshim shyǵarý barysyna eń basynan bastap atsalysýyn qamtamasyz etý jáne yntymaqtastyqty nátıjeli etý.

Árıne, qoǵamdyq uıymdardyń da óz qıyndyqtary bar. Olarǵa kóbine qarjy jetispeıdi, kadr tapshy jáne júkteme aýyr. Sonymen birge bul sektorda óz isine shyn berilgen, kún saıyn basqa adamdarǵa kómektesetin jandar jumys isteıtinin esten shyǵarmaǵan jón. Sondyqtan olardyń áleýetin odan ári nyǵaıtý, turaqty dıalog alańdaryn qurý, tájirıbe almasý jáne múmkindiginshe qajetti resýrstarmen qamtamasyz etý mańyzdy. Qoǵamdyq uıymdarǵa halyqtyń osal toptaryna qyzmet kórsetý mindetin ǵana júktep qoıý durys emes. Olar túrli salalardaǵy saıasatty ázirleýge de qatyssa, nur ústine nur bolar edi.

— Turaqty damý maqsattary jónindegi halyqaralyq usynymdar kóbine óte aýqymdy bolady. Sońǵy jyldarda Qazaqstandaǵy azamattyq qoǵamnyń eń tabysty bastamalary retinde qandaı jobalardy atar edińiz? Jergilikti belsendilerdiń ıdeıalary naqty memlekettik sheshimge nemese zańǵa aınalǵan jaǵdaılar oryn aldy ma?

— Menińshe, tek bir mysaldy nemese bir uıymdy ózgelerinen bóle-jara qaraý durys emes. Óıtkeni, Qazaqstanda mundaı bastamalar óte kóp. Elde 20 myńnan astam qoǵamdyq uıym jumys isteıdi. Olar aýyr dertke shaldyqqan balalarǵa qoldaý kórsetedi, Aral men Kaspıı teńizin qorǵaýǵa atsalysady, turmystyq zorlyq-zombylyqtan zardap shekken áıelderge kómektesedi, temeki shegýge qarsy kúresedi jáne basqa da kóptegen mańyzdy máselelermen aınalysady.

Qoǵamdyq uıymdardyń ıdeıalary zań retinde qabyldanǵan faktilerdi de bilemin. Mysaly retinde turmystyq zorlyq-zombylyqty qylmysqa jatqyzý týraly zańdy aıtýǵa bolady. Ony qabyldaýdy kóptegen uıym jyldar boıy talap etip keldi. Veıpterge tyıym salý jáne basqa da sheshimder týraly da osylaı der edim. Olardyń qabyldanýyna kóp jaǵdaıda azamattyq qoǵamnyń tabandy jumysy yqpal etti.

Júıeli seriktestik máselesinde de jarqyn mysaldar bar. Máselen, Eýropalyq Odaq jáne BUU-nyń áıelder men qyzdarǵa jasalatyn zorlyq-zombylyqtyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan óńirlik Spotlight Initiative baǵdarlamasy bar. Bastama aıasynda Ortalyq Azııadaǵy azamattyq qoǵamnyń 500-den astam ókilin jumyldyrǵan óńirlik jeli quryldy, 4 myńnan astam belsendi oqýdan ótti, al jergilikti uıymdarǵa qaýymdastyqtarmen tikeleı jumys isteýi úshin granttar berildi.

— Jaqynda álemdik SDG Index 2026 reıtınginde Qazaqstan 169 eldiń ishinde 67-orynǵa ıe boldy. Qazaqstan turaqty damý maqsattaryna (TDM) qol jetkizý jolynda ilgeriledi dep aıta alamyz ba?

— Qazaqstannyń turaqty damý maqsattaryna qol jetkizýdegi ilgerileýin oń baǵalaımyn. TDM ındeksinde Qazaqstan ótken jylmen salystyrǵanda úsh satyǵa kóterildi, 169 eldiń ishinde 70-orynnan 67-orynǵa joǵarylady. Densaýlyq saqtaý, sý jáne sanıtarııa, laıyqty jumys oryndary men ekonomıkalyq ósý, ınfraqurylym jáne ınnovatsııalar, qalalardyń turaqty damýy, sondaı-aq, turaqty damý maqsatyndaǵy áriptestik sııaqty alty kórsetkish boıynsha oń dınamıka baıqalady.

Alaıda TDM ındeksi BUU-nyń turaqty damý maqsattaryn baqylaıtyn resmı júıesine jatpaıtynyn aıta ketý kerek. Basqasha aıtqanda, bul reıtıngti BUU jasamaıdy. Reıtıng avtorlary, ıaǵnı táýelsiz sarapshylar toby TDM-nyń resmı kórsetkishterin ǵana emes, qosymsha derekkózderdi de paıdalanady. Sondyqtan ony paıdaly halyqaralyq derekkóz retinde qarastyrǵan jón. Biraq barlyq TDM-ǵa qol jetkizý deńgeıiniń dál ári tolyqqanda kórsetkishi dep qabyldaýǵa bolmaıdy.

TDM ındeksine sáıkes, Qazaqstan BUU aıasyndaǵy kópjaqtylyqty qoldaý deńgeıi óte joǵary elderdiń qatarynda. Bul Qazaqstan Prezıdentiniń BUU-ny men kópjaqty yntymaqtastyqty qoldaýǵa baǵyttalǵan berik ustanymyn kórsetedi. Bul ustanym naqty bastamalardyń arqasynda odan ári nyǵaıdy. Atap aıtqanda, Ortalyq Azııa men Aýǵanstan úshin BUU-nyń TDM jónindegi óńirlik ortalyǵy, sondaı-aq Almatyda ESKATO aıasynda turaqty damý jónindegi tsıfrlyq sheshimderdiń Azııa-Tynyq muhıty ortalyǵy qurylǵan edi. Bul — Qazaqstannyń kópjaqty yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa qosyp jatqan zor úlesiniń biri ǵana.

Biz, sondaı-aq, Qazaqstan Úkimetiniń TDM-ǵa qol jetkizýdi baqylaý jáne baǵalaý jónindegi jyl saıynǵy ulttyq esep daıyndaý týraly sheshimin quptaımyz. Mundaı tetik jaqsy kórsetkish kórsetip otyrǵan jáne, kerisinshe, toqyrap turǵan baǵyttardy der kezinde anyqtaýǵa múmkindik beredi. Soǵan saı, tıisti sharalar qabyldanyp, aqsap turǵan salalarǵa aıryqsha nazar aýdarylady. BUU-nyń eldik komandasy osy esepti daıyndaý barysynda jan-jaqty saraptamalyq qoldaý kórsetýge daıyn.

Aıta keteıik, buǵan deıin Prezıdent BUU Eriktiler baǵdarlamasynyń atqarýshy úılestirýshisi Toılı Kýrbanovty qabyldaǵanyn jazǵanbyz.