Az ýaqytta aryqtaý: Bıologııalyq qospa ishýdiń arty nege soqtyrýy múmkin
ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstanda bıologııalyq belsendi qospalarǵa (BBQ) qatysty baqylaý kúsheıgenimen, áleýmettik jeliler men onlaın saýda arqyly satylatyn kúmándi ónimder sany azaıar emes. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men sarapshylardyń dereginshe, memlekettik tirkeýsiz, quramy ashyq kórsetilmegen qospalar halyq densaýlyǵyna qaýip tóndirip otyr.
«BBQ» naryǵy qalaı jandandy?
Sońǵy jyldary BBQ naryǵy áleýmettik jelilerdiń yqpalymen qarqyndy ósti. Ásirese aryqtaýǵa arnalǵan qospalar TikTok, Instagram, Telegram platformalarynda keńinen jarnamalanyp, «jyldam nátıje», «tabıǵı quram», «dáriger nusqaýynsyz da bolady» degen urandarmen satylyp jatyr.
Alaıda mamandardyń aıtýynsha, dál osy segment eń qaýipti sanalady. Sebebi tez áser etetin ónimderdiń artynda kóbine farmakologııalyq belsendi, keı jaǵdaıda tyıym salynǵan zattar jasyrylady.
Resmı talap qandaı?
Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý komıtetiniń Kazinform agenttiginiń resmı saýalyna bergen jaýabyna sáıkes, BBQ-ǵa qoıylatyn talaptar Keden odaǵynyń «Taǵam ónimderiniń qaýipsizdigi» jáne «Tańbalaý bóligindegi tamaq ónimi» tehnıkalyq reglamentterimen retteledi.
Atalǵan talaptarǵa saı, BBQ mindetti túrde memlekettik tirkeýden ótýi tıis. Tek Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń memlekettik tirkeý týraly kýálikteriniń biryńǵaı tiziliminde (Biryńǵaı MTK) tirkelgen ónimder ǵana zańdy aınalymǵa jiberiledi.
Komıtet málimetinshe, qazirgi ýaqytta Biryńǵaı MTK tiziliminde «Molekýla» atty BBQ tirkelmegen.
20 paıyzy talapqa saı emes
2025 jyldyń ózinde baqylaý maqsatynda satyp alý barysynda 201 BBQ synamasy zerttelgen. Onyń 20 paıyzy talapqa saı kelmegen. Olardyń basym bóligi tańbalaý boıynsha anyqtalǵan, sondaı-aq mıkrobıologııalyq kórsetkishter boıynsha da olqylyqtar bar.
Budan bólek, aldyn ala baqylaý aıasynda áleýmettik jeliler men ınternet-resýrstarǵa monıtorıng júrgizildi. Nátıjesinde memlekettik tirkeý qujattary joq BBQ satatyn 838 profıl anyqtalǵan. Zańsyz jarnamany joıý úshin júzdegen usynymdyq hat joldanyp, keıbir Instagram paraqshalary jabyldy.
BBQ saýdasy qalaı júredi?
Onlaın saýdada isteıtin azamattardyń aıtýynsha, BBQ-nyń ózindik quny arzan, al satylym marjasy birneshe ese joǵary.
– Mundaı ónimder kóbine Qytaıdan jetkiziledi, al negizgi tutynýshy – tez aryqtaǵysy keletin 20-45 jas aralyǵyndaǵy áıelder. Sertıfıkat surap, quramyna qaraıtyn qyz-kelinshekter az, al saýda Instagram storıs pen TikTok tikeleı efırleri arqyly júredi, – deıdi satý salasynyń mamany Aızada Seken.
Sarapshylar ne deıdi?
Farmakologııa salasynyń PhD doktory, VictusPharm JShS dırektory Shyńǵys Serǵazynyń aıtýynsha, aryqtaýǵa arnalǵan BBQ-lardyń basty qaýpi jasyryn farmakologııalyq áserinde.
– Mundaı ónimderde sıbýtramın sekildi ortalyq júıke júıesine áser etetin zattar jıi kezdesedi. Bul zattar júrek soǵysyn jıiletip, qan qysymyn kóterip, arıtmııa men baýyrdyń ýytty zaqymdanýyna ákelýi múmkin, – deıdi formakolog.
Al professor Rafaıl Qypshaqbaevtyń aıtýynsha, aǵza tez salmaq tastaýdy «tótenshe jaǵdaı» retinde qabyldaıdy.
– Eger salmaq tez ketse, bul qaýiptiń belgisi. Fızıologııa bulaı jumys istemeıdi. Ádette mundaı jaǵdaıda aǵza stress rejımine kóshedi, – deıdi ol.
Sarapshylardyń aıtýynsha, «Molekýla» ataýymen satylǵan ónimder birneshe elde tekserý nysanyna aınalǵan. Zerthanalyq taldaýlarda onyń quramynan sıbýtramın anyqtalǵan jaǵdaılar tirkelgen.
Mamannyń sózinshe, mundaı ónimder dári emes, biraq dárideı áser etedi. Al tutynýshy ony «qaýipsiz qospa» retinde qabyldap, janama áserlerge daıyn bolmaıdy. Dál osy – basty qaýip.
Sıbýtramın – buryn semizdikti emdeý úshin qoldanylǵan dárilik zat. Ol mıǵa áser etip, tábetti azaıtady jáne toqtyq sezimin kúsheıtedi.
Biraq sıbýtramın júrek-qan tamyr júıesine qaýipti bolǵandyqtan (qan qysymyn kóteredi, ınfarkt pen ınsýlt qaýpin arttyrady), kóptegen elderde qoldanýǵa tyıym salynǵan.
Ne isteý kerek?
Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý komıteti BBQ-ny tek dárihanalardan, arnaıy dúkenderden jáne memlekettik tirkeý qujaty bar jaǵdaıda ǵana satyp alýǵa keńes beredi.
Sonymen qatar BBQ-ny sáıkestendirý quraldarymen tańbalaý boıynsha pılottyq joba iske qosylǵan.
Mamandardyń aıtýynsha, BBQ naryǵyndaǵy basty másele – baqylaýdyń joqtyǵy emes, tutynýshynyń beıqamdyǵy. Densaýlyqty saqtaýdyń eń qysqa joly – úlken qaýipke aparatynyn esten shyǵarmaǵan jón.