Aınadaı jarqyraǵan Astana: muntazdaı tazalyqtyń syry nede

Shahardaǵy kósheler, trotýarlar, aıaldamalar, áleýmettik nysandar mańy t.b. jerlerdiń lastanbaýyna «Astana Tazalyq» kompanııasy jaýapty. Búginde onda 1500-ge jýyq adam jumys isteıdi. Olar – negizinen, arnaıy tehnıka júrgizýshileri men kommýnaldyq qyzmet mamandary. 

Atalǵan mekeme jumysshylary jazda kóshelerdi tazalaıdy, ıaǵnı olardyń mindeti – joldardy sypyrady, qoqys jınaıdy, ystyq kúnderi arnaıy tehnıkamen sý shashyp, jýady. Sonyń arqasynda jazda aýa shań-qoqymnan taza bolady. Al qys mezgilinde júkteme áldeqaıda joǵary. Olaı deıtinimiz – 600-den astam arnaıy tehnıka qala kóshelerin qardan tazalaý men qaýipsiz qozǵalysty qamtamasyz etýge jumyldyrylady.

– Elordanyń tazalyǵy – myńdaǵan adamnyń kózge kórinbeıtin, biraq asa mańyzdy eńbeginiń nátıjesi, – deıdi «Astana Tazalyq» baspasóz hatshysy Qymbat Qomytova.

Onyń sózinshe, qala tazalyǵyna jaýapty qyzmetkerler tańǵy 06:00-de mindetin atqarýǵa kirisip ketedi. Shahar syrtynda turatyndar 03:00-den bastap oıanyp, daıyndalady eken. Demek, Astananyń qazirgi jarqyraǵan kúıi – myńdaǵan jumysshynyń qysy-jazy, kúni-túni tókken mańdaı teriniń jemisi.

Sonymen birge, «Astana Tazalyq» zaman aǵymynan, sońǵy tehnologııalyq jetistikterden de qalys qalmaýǵa mán beredi.

– Búginde kásiporyn qyzmeti tolyqtaı derlik tsıfrlyq baqylaýǵa kóshirilgen. GPS-monıtorıng júıesi arqyly barlyq arnaıy tehnıkanyń qozǵalysy naqty ýaqyt rejıminde baqylanady. Bul bizge marshrýttardy tıimdi josparlaýǵa, júktemeni ádil bólýge jáne aýa raıy nemese tótenshe jaǵdaılarǵa jedel áreket etýge múmkindik beredi. Qajet bolǵan jaǵdaıda tehnıka jumysy kúsheıtilgen rejımge aýystyrylady, – deıdi kompanııanyń baspasóz hatshysy Qymbat Qomytova.

Onyń aıtýynsha, GPS-monıtorıng pen elektrondy jol paraqtary júıesi 393 arnaıy tehnıkaǵa engizilgen. Olardyń qozǵalysy ǵana emes, atqarǵan jumys kólemi, janarmaı shyǵyny, marshrýttardyń oryndalýy da onlaın qadaǵalanady. Sonyń arqasynda úderisti basqarý tıimdi ári jedel bola tústi, jol paraǵyn rásimdeý ýaqyty 10 mınýttan 1 mınýtqa deıin qysqardy, jumys barysyndaǵy ashyqtyq pen tártip kúsheıdi.

Qoqys shyǵarý, suryptaý jáne polıgonǵa kómý jumystary

Turmystyq qaldyqtardy úıden alyp shyǵyp, konteınerge tastaǵan soń, ary qaraı qaıda ketetinin eshkim oılap jatpaıtyny ras. Qazir elordada 1,7 mıllıonǵa jýyq adam turatynyn eskersek, negizinde, bul – ekologııalyq turǵydan ózekti másele. Búginde shahardan táýligine 1200 tonna qoqys shyǵarylady. Qaldyqtardy 200-den astam arnaıy tehnıka qoqys suryptaý zaýytyna jetkizedi.

Sońǵy jyldary Astana halqynyń sany kúrt artyp kele jatqandyqtan, kásiporynǵa ákelinetin qoqystardy suryptaý da qıyndap barady. Sondyqtan onda jańǵyrtý jumystary qolǵa alynǵan. Astana Recycling Plant kompanııasyna qarasty qoqys suryptaý zaýytynyń ınjener-ekologi Qalamqas Kúlimbaevanyń málimdeýinshe, bıyl qazan aıynda modernızatsııalaý tamamdalǵan soń, kásiporynnyń qýaty artpaq.

– Qazir qoqys suryptaý lınııasynyń qýaty – jylyna 200 myń tonna. Qala ósip kele jatqandyqtan, turmystyq qaldyqtar da kóbeıetini túsinikti. Zaýyt táýligine 350-400 tonna qoqysty suryptaı alady. Al kún saıyn ákelinetin qoqystar kólemi – 1200 tonna. Demek, zaýytqa ıgere alatyn mólsherinen úsh ese artyq qaldyq ákelinedi. Bıyl qazan aıynda jańǵyrtý jumystary tamamdalǵan soń, kásiporynnyń múmkindigi 20%-ǵa ósedi. Táýligine 500 tonna, jylyna 250 myń tonna qoqysty suryptaı alatyn bolady, – deıdi Qalamqas Kúlimbaeva.

Ázirge táýligine ákelinetin 1200 tonna qoqystyń shamamen 16,7%-y, ıaǵnı 200 tonnasy ǵana qaıta óńdeýge jiberiledi. Olardy júzge jýyq qyzmetker qolmen terip, iriktep alady. Arnaıy úderisten ótken soń, qaldyqtardan jańa zattar óndiriledi. Mysaly, polıetılen men plastık túıirshiktelip, sodan keıin balqytylady da, materıaldan balalardyń oınaý alańdaryndaǵy qurylǵylar men syrǵanaqtar, sondaı-aq, shelekter, shylapshyndar jasalady. Al rezeńkeler usaqtalyp, júgiretin alańdar jumsaq bolý úshin jerge tóseledi.

Elordadan shyǵarylatyn 1200 tonna qaldyqtyń altydan biri osylaısha suryptalyp, qaıta óńdelse, qalǵan myń tonnasy polıgonǵa kómiledi. Óńdeletin qaldyqtardyń kólemi tym az bolýyna qoqys sapasynyń tómendigi sebep bolyp otyr.

– Qaǵaz, karton, polıetılen, plastık sekildi zattar tamaq qaldyqtarymen aralasqannan keıin, dymqyldanady, kirlenedi, sapasyn joǵaltady. Sosyn olardy mamandandyrylǵan kásiporyndar bizden qaıta óńdeý úshin alǵysy kelmeıdi, – deıdi maman.

Qalamqas Kúlimbaevanyń sózinshe, qaıta óńdeýge jaramsyz qoqysty kómetin jalǵyz polıgon bar. Onyń ózi qazir 70%-ǵa tolyp tur. Túgeldeı tolyp qalǵan jaǵdaıda, jergilikti atqarýshy organnyń qoqysty basqarýǵa arnalǵan baǵdarlamalary bar eken.

Polıgonda kómilgen qoqys qorshaǵan ortany búldirmeýi úshin turaqty túrde ekologııalyq monıtorıngter júrgiziledi.

– Ekologııalyq mamandandyrylǵan zerthanamen kelisimshartymyz bar. Onyń qyzmetkerleri úsh aıda bir kelip, tolyq zertteý ótkizedi. Jerasty sýlarynyń, topyraqtyń, aýanyń sapasyn tekserip turady. Arnaıy hattama toltyrylady. Qujattaǵy derekter negizinde biz QR Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi Ekologııalyq retteý jáne baqylaý komıtetiniń Astana qalasy boıynsha ekologııa departamentine esep beremiz, – deıdi Qalamqas Kúlimbaeva.

Mamandar qoqys tabıǵatty qurtpaýy úshin baqylaýda ustap, qolynan kelgenin isteıtini ras. Degenmen, plastık 500 jylǵa deıin shirimeıtinin eskersek, ondaı qaldyqtardyń polıgonda ǵasyrlar boıy kómilip ne úıilip jatqanynan góri qaıta óńdelip, kádege jaraǵany durys. Ol úshin qoqys suryptaý zaýytyna sapasy tómendemeı, jetkizilgeni mańyzdy. Sol sebepti, ınjener-ekolog plastık, qaǵaz, polıetılen, shyny, rezińke tárizdi óńdeletin qaldyqtardy tamaqtan bólek jınaýǵa keńes beredi.

– Qurǵaq jáne dymqyl qoqysty úıde suryptap, eki bólek paketke jınaý kerek, – deıdi Qalamqas Kúlimbaeva.

Muny tek úıde ǵana emes, túzde de eskergen abzal. Baıqasańyz, qazir qala kósheleri men qoǵamdyq oryndarda ártúrli tústi qoqys jáshikteri men konteınerleri qoıylǵan. Óıtkeni, shahardyń sanıtarlyq jaǵdaıyna jaýapty «Astana Tazalyq» mekemesi de qaldyqtardy suryptaýǵa úndeıdi.

Qaldyqtardy suryptaýdyń 4 negizgi túri bar. Ony muqııat den qoısa, eńbektegen baladan eńkeıgen kárige deıin ońaı túsinedi:

• Kók tús – qaǵaz jáne karton. Gazet, dápter, qorap sııaqty qaǵaz qaldyqtary osy konteınerge tastalady;
• Sary tús – plastık. Plastık bótelkeler, paketter, qaptamalar bólek jınalady;
• Jasyl tús – shyny. Shyny bótelkeler, bankalar jasyl konteınerge salynady;
• Qara (nemese sur) tús – aralas qaldyqtar. Taǵam qaldyqtary jáne qaıta óńdeýge kelmeıtin turmystyq qoqys osy konteınerge tastalady.

«Astana Tazalyq» baspasóz hatshysy Qymbat Qomytovanyń pikirinshe, jas urpaqty erte jastan tabıǵatty aıalaýǵa, qorshaǵan ortany qorǵaýǵa úıretken durys. Sonyń eń alǵashqy qadamy – perzentińizge qoqys tastaǵanda, arnaıy konteınerge salýdy úıretý.

– Osy tórt tústi júıeni bala kezden úıretý – tek qoqys suryptaýdy emes, jalpy ekologııalyq mádenıetti qalyptastyrady. «Taza sana – taza qala» qaǵıdasy dál osyndaı qarapaıym daǵdydan bastalady, – deıdi Qymbat Qomytova.

Ruqsat etilmegen qoqys polıgondary

Azamattar qaldyqtardy zańsyz tastaı bergeni saldarynan qoqys úıilip qalýy jıi kezdesetin jaǵdaı. Astana qalasynyń Qorshaǵan ortany qorǵaý jáne tabıǵatty paıdalaný basqarmasy basshysynyń orynbasary Medet Jalpybaevtyń málimdeýinshe, ruqsat etilmegen polıgondardy anyqtap, joıý jumystary jyl saıyn jalǵasady. Resmı saýalymyzǵa joldaǵan jaýabynda ol byltyrǵy statıstıkany keltirdi.

– 2025 jyly «Qazaqstan Ǵarysh Sapary» UK» AQ ǵaryshtyq monıtorınginiń nátıjesi boıynsha, elorda aýmaǵynda 328 zańsyz oryn anyqtaldy. Jyldyń sońyna deıin ákimdik bul ýchaskelerdi tolyqtaı joıyp, 400 myń tonnadan astam qoqys shyǵardy, – dedi maman.

Al bıyl atalǵan kompanııa ázirge Astana qalasy boıynsha ǵaryshtyq monıtorıng júrgizbegen. Áıtse de, ákimdik qyzmetkerleri qarap otyrmaı, shahar aýmaǵyn óz betimen aralap, teksergen. Sonyń nátıjesinde 72 ýchaske anyqtaldy. Qazirgi tańda olardy joıý boıynsha jumystar atqarylyp jatyr. Búginge deıin 40 tonnadan astam zańsyz qoqys shyǵaryldy.

Kóshege qoqys tastaǵandarǵa qansha aıyppul salynady

Baýyrjan Momyshulynyń «Tártipsiz el bolmaıdy, tártipke baǵynǵan qul bolmaıdy» degen sózi bar. Qalany taza ustaý erejeleri zańnamada bekitilgenmen, jurttyń bári birdeı tártip saqtaı bermeıtini ras. Qorshaǵan orta men shahar tazalyǵyna nemquraıly qaraıtyndarǵa ákimshilik jaýapkershilik qarastyrylǵan.

Astana qalasynyń Qorshaǵan ortany qorǵaý jáne tabıǵatty paıdalaný basqarmasy basshysynyń orynbasary Medet Jalpybaev qoǵamdyq oryndardy lastaǵandarǵa, qalanyń abattandyrý erejelerin buzǵandarǵa jáne kóliktiń terezesinen jolǵa qoqys tastaǵandarǵa aıyppul salý boıynsha 2025 jylǵy statıstıkany bólisti.

– QR Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksiniń (ÁQBtK) 434-2-baby (Qoǵamdyq oryndardy lastaý) boıynsha – 13 276 quqyq buzýshy anyqtalyp, 446 mıllıon teńgeden astam somaǵa aıyppul salyndy. ÁQBtK-niń 505-baby (Qalany abattandyrý erejelerin buzý) boıynsha – 31 952 quqyq buzýshy anyqtalyp, shamamen 53 mıllıon 590 myń teńge somasynda aıyppul salyndy. ÁQBtK-niń 344-baby (Kólik quralyn paıdalana otyryp, stıhııalyq qoqys úıindilerin jasaý) boıynsha – 43 quqyq buzýshy anyqtalyp, shamamen 11 mıllıon teńge somasynda aıyppul salyndy, – dedi maman resmı saýalymyzǵa joldaǵan jaýabynda.

Demek, bir jaǵynan, elordanyń sanıtarlyq jaǵdaıyna jaýapty myńdaǵan qyzmetker, joǵaryda jazǵanymyzdaı, tańǵy altydan bastap kóshelerdi sypyryp, jýyp, qoqystardy jınap jatsa, ekinshi jaǵynan, ózi turatyn qalaǵa da, tabıǵatqa da jany ashymaıtyn kisiler shashyp, lastaýmen kelgen. Ókinishke qaraı, bıylǵy kórsetkish te kóńil kónshitpeıdi. Tazalyqshylardyń eńbegin esh qylatyndar azaımaı tur. Medet Jalpybaev 2026 jyldyń alǵashqy 4 aıyndaǵy derekterdi de ortaǵa saldy.

– Astana qalasynyń Polıtsııa departamenti usynǵan aqparatqa sáıkes, ÁQBtK-niń 434-2-baby (Qoǵamdyq oryndardy lastaý) boıynsha – 323 quqyq buzýshy anyqtalyp, 7 mıllıon 300 myń teńge somasynda aıyppul salyndy. ÁQBtK-niń 505-baby (Qalany abattandyrý erejelerin buzý) boıynsha – 18 000 quqyq buzýshy anyqtalyp, 35 mıllıon teńge somasynda aıyppul salyndy. ÁQBtK-niń 344-baby (Kólik quralyn paıdalana otyryp, stıhııalyq qoqys úıindilerin jasaý) boıynsha – 22 quqyq buzýshy anyqtalyp, shamamen 4,7 mıllıon teńge somasynda aıyppul salyndy, – dedi ol.

Qoryta aıtqanda, shahardyń jáne tabıǵattyń tazalyǵy tek jaýapty mamandardyń mindeti emes. Olar qolynan kelgenshe jumysyn tyńǵylyqty atqarady, árıne. Degenmen, jalpy halyq ekologııalyq mádenıetti sińirmese, mıllıondaǵan turǵynnyń artyn jınap júrýge myńdaǵan qyzmetkerdiń shamasy jetpeıtini haq. Al tabıǵatqa janashyrlyq, ekologııalyq mádenıet ósip kele jatqan jas urpaqty qoqysty suryptap, arnaıy konteınerge tastaýǵa baýlýdan bastalady.

Aıta keteıik, buǵan deıin elordadaǵy qoqys suryptaý zaýytynda jańǵyrtý jumystary qashan aıaqtalatynyn jazǵanbyz.