«AIKA»: Ult tragedııasy
ASTANA. QazAqparat - Áıel azsa, ult joıylady. «Aıka» fılminiń basty ıdeıasy - osynda. Fılmniń tabıǵaty tym kúrdeli, masshtaby aýqymdy, adamzatqa aıtary bar. Qatigezdikti moıyndaý arqyly ǵana, meıirimniń qadirin túsinýge bolatynyn da «Aıka» kórsetedi. Bir sózben aıtqanda, S.Dvortsevoıdyń «Aıka» fılmi - búgingi dáýirge qoıylǵan qatań dıagnoz.
Biz ózgerdik. Zamanymyz da ózgerdi. Rýhanı quldyraý oryn alyp, adamnyń oılaý júıesi ózgeriske ushyrady. Naryq, jumyssyzdyqpen qatar, quldyq, adam saýdasy órship, toqyraýlar men tyǵyryqqa tirelýler oryn aldy. Osy kúıdi ótkergen ult taǵdyryn fılm avtory basty keıipker Aıka arqyly úlken sheberlikpen ashady. Bul zamannyń aşy shyndyǵyn moıyndaý.
Fılmniń basty utymdylyǵy - avtor kórermenge tyǵyryqqa tireıtin suraq qoıady. Tańdaý jasaýǵa múmkindikti meńzeıdi. Aryńa, adaldyǵyńa sonyń ishinde amanatqa esep berý qajettigin aıtady. Adamzattyq deıgeıde ulttyń quqyn ashyq talqyǵa salady.
Osy biz nege adam sııaqty ómir súre almaımyz?! Áleýmetke turaqty ekonomıkalyq júıe qura almaımyz?! Aıýandyǵymyzdy moıyndaımyz. Biraq, tabıǵatymyzǵa qarsy tura almaımyz. Másele osynda. Osynyń ózi -sheshilmegen túıin. Jaýaby joq, kóp suraq. Fılmniń sharyqtaý shegindegi sharasyzdyqtan qınalyp jylaǵan Aıkanyń kóz jasy kórermendi de tyǵyryqqa tireıdi. Bul sát úlken sheberlikpen fılmge utymdy núkte qoıǵan.
Dál búgingi zamanda oılanbaıtyn adamdar kóp. Jaýapkershilikti kótermeıtin, jany aýyrmaıtyn, óz isine esep bermeıtinder men jalǵan kúletinder, jaǵympazdyqtyń arzan maskasyn kıetinder tolyp jatyr. Ózin aldaıtyndar, erteńin oılamaıtyndar men keleshegine alańdamaıtyndar qanshama. Endeshe bul fılmniń búgingi kórermenge áli de oılanýǵa beretin múmkindigi kóp.
Kúnkóris, kúıbeń tirlik, janbaǵys - osy jolda keıipker barlyq táýekelge barady. Baladan beziný, óz analyq tabıǵatyna qarsy turý, túısigin moıyndamaý, qııanat jasap, ózin aıamaý - munyń bári de sharasyzdyqtan. Amal joqtyqtan. Osylardy asha otyryp, bul fılm ulttyń quqyn taptaý men saqtaýdyń eń ózekti saıası máselesin ótkir qozǵaı bildi.
Urpaq jazyqty emes, eger er-azamat jaýapkershilik almasa. Eger áıel zatyn qorlasa, anany «Ana» dep syılamasa, qaryndasty qorǵamasa, jaryn aıalamasa - onyń báriniń quny joıylady. Máseleniń negizgi ózegi osynda. Kóp jaǵdaıda áıel - rýhanı, er-azamat - materıaldyq qundylyqtarǵa jaýapty. Túıindeı aıtqanda, ekonomıkanyń barlyq saıası kartasy dál osy fılmde erekshe ashyldy.
Áıel zaty kúnkóristiń túısigine táýeldi bolsa, ol ulttyń er-azamattarynyń namysy men bedeli joıylady. Áıeldiń óz tabıǵatyna qarsy turyp, jatyryndaǵy jaýapkershilikke sharasyzdyqtan qııanat jasasa, demek, bul ultqa tóngen eń úlken qaýip. Ózge ulttyń tabaldyryǵynda kúneltýdiń tragedııasynyń negizi de osynda.
Avtory: Gúlzat KÓBEK
Kınotanýshy, Ónertaný PhD doktory
