Aıǵa qaıta oralý: jańa jarys, jańa erejeler
ASTANA. KAZINFORM — Ǵarysh adamzat úshin árdaıym tek ǵylym emes, múmkindiktiń sımvoly boldy. Bul jol 1961 jyldyń 12 sáýirinde Baıqońyrdan bastalǵany belgili. Búginde sol tarıhı sátten beri ondaǵan jyl ótse de, adamzattyń kókjıekke degen umtylysy álsiregen joq — kerisinshe, jańa sıpatqa ıe boldy.
Sońǵy jyldary osy ózgeristiń aıqyn kórinisi retinde «Artemıda» baǵdarlamasy atalyp júr. Bul bastama Aıǵa qaıta barýdy ǵana emes, ony bolashaq mıssııalar úshin strategııalyq alańǵa aınaldyrýdy kózdeıdi, ıaǵnı, Aı endi maqsat emes, qural. Al túpki meje — Mars.
Qyzyǵy, qazirgi ǵarysh jarysy burynǵydaı tek memleketterdiń bedel básekesi emes. Oıyn alańyna jeke kompanııalar shyqty. SpaceX pen Blue Origin sekildi oıynshylar tehnologııany jedel damytyp, ǵaryshqa ushýdy burynǵydan áldeqaıda qoljetimdi etti. Bul óz kezeginde salanyń qarqynyn eselep otyr.
Básekeniń jańa núktesi de anyq — Aıdyń ońtústik polıýsi. Ǵalymdar bul aımaqta sý muzynyń mol qory bolýy múmkin ekenin aıtady. Al sý — ǵaryshtaǵy eń qundy resýrstardyń biri. Ol tek tirshilik kózi ǵana emes, sýtegi men ottegige bólinip, zymyran otynyna aınalady. Demek, Aıdaǵy muz — erteńgi ǵarysh ekonomıkasynyń ózegi.
Osy tusta jańa «aı jarysy» da aıqyn baıqalady. AQSh-pen qatar Qytaı da óz baǵdarlamalaryn kúsheıtip, Aıǵa adam jetkizýdi josparlap otyr. Bul báseke endi tek ǵylymı jetistik úshin emes, geosaıası jáne ekonomıkalyq yqpal úshin júrip jatyr.
Alaıda tehnologııalyq serpin quqyqtyq vakýýmdy da aıqyn kórsetti. 1967 jylǵy Ǵarysh týraly kelisim ǵaryshty eshkimniń menshigi emes dep jarııalaǵanymen, búgingi shyndyq odan kúrdelirek. Ulttyq zańdar arqyly keıbir elder óz kompanııalaryna ǵarysh resýrstaryn ıgerýge quqyq berip otyr, ıaǵnı, qaǵaz júzinde ortaq keńistik bolǵanymen, is júzinde oǵan ıelik etý bastalyp ketken.
Taǵy bir túıtkil — jaýapkershilik. Eger orbıtada apat bolsa nemese ǵarysh qoqysy zııan keltirse, jaýapty kim? Memleket pe, álde naqty operatsııany júrgizgen kompanııa ma? Bul suraqtyń da jaýaby ázirge naqty emes.
Sondyqtan sarapshylar jańa erejeler qajet ekenin ashyq aıtyp otyr: ǵarysh resýrstaryn paıdalaný tártibi, jeke kompanııalardy baqylaý, orbıtanyń ekologııasyn qorǵaý — munyń bári halyqaralyq deńgeıde qaıta qaralýy tıis.
Qysqasy, adamzat Aıǵa qaıta bet aldy. Biraq bul joly tek iz qaldyrý úshin emes — ornyǵý úshin. Al ornyǵý bastalǵan jerde, erte me, kesh pe, erejeler de qaıta jazylady.
Eger ǵaryshtaǵy jańa jarys, «Artemıda» baǵdarlamasy jáne onyń quqyqtyq qyrlary týraly tolyǵyraq bilgińiz kelse, Jibek Joly arnasyndaǵy «Taldaý» baǵdarlamasyn kóre alasyzdar.
Budan buryn «Artemıda-2» mıssııasymen Aıǵa ketken astronavtar Jerge oralǵanyn jazǵan edik.
