AvtoHQO-lardaǵy qylmystyq júıe qalaı uıymdastyrylǵan

Topty Ekonomıkalyq tergeý departamenti áshkereledi: shamamen úsh jyl boıy — 2022 jyldan 2024 jylǵa deıin olar júrgizýshi kýálikterin satýdy turaqty bızneske aınaldyrǵan. «Pravda v detalıah» baǵdarlamasy qylmystyq shemanyń ishki qurylymyn zerttep, Qazaqstanda júrgizýshi kýálikteriniń zańsyz aınalymy nege áli de ózekti másele bolyp otyrǵanyn anyqtaýǵa tyrysty.

Alaıaqtyq tehnologııasy: júrgizýshi kýáligi qalaı satyldy

Shymkent qalalyq ekonomıkalyq tergeý departamenti 1-tergeý basqarmasynyń basshysy Dastan Darybaevtyń aıtýynsha, tergeý AvtoHQO jumysyndaǵy zań buzý týraly jedel aqparat negizinde bastalǵan. Árıne, tek bir aqparattyń ózi kúdiktilerdi ustaýǵa jetkiliksiz ekeni túsinikti. Dálelder bazasyn jınaý úshin vedomstvo qyzmetkerleri qylmys jasalýy múmkin jerlerge beınejabdyq ornatýdy qosa alǵanda, birqatar jedel is-shara júrgizdi.

Jınalǵan materıaldar bolyp jatqan oqıǵanyń tolyq kórinisin kórsetti. 2025 jyldyń aqpan aıynda Jomart Mýrashımov pen onyń jaqyn seriktesteriniń birazy qamaýǵa alyndy. Qalǵan top múshelerin ustaý sol jyldyń sáýir aıyna deıin jalǵasty. Tergeý nátıjesinde uıymdasqan qylmystyq toptyń quramynda 15 adam bolǵany anyqtaldy.

Qylmystyq shemanyń qurylymy muqııat oılastyrylǵan ári qatań ıerarhııaǵa negizdelgen. Mundaı júıemen buryn-sońdy kezdespegen adamǵa ol tosynnan tap bolǵan kúrdeli jaıttaı kórinýi múmkin.

— Áleýetti «klıent» qajetti adamdarmen baılanysyp, aqysyn tólegennen keıin ony teorııalyq emtıhan tapsyrýǵa jiberetin. Jeke qatysýdan jaltarý múmkin bolmaǵandyqtan, qylmyskerler tehnıkalyq aıla-sharǵy qoldanǵan. Emtıhan aldynda adam shaǵyn mıkrokamera men qulaqqap ornatylǵan arnaıy daıyndalǵan kıim kıetin. Kórshi bólmede noýtbýk pen garnıtýrasy bar «kómekshi» otyryp, emtıhan tapsyryp jatqan adamnyń kompıýterindegi ekrandy onlaın baqylap, durys jaýaptardy aıtyp otyrǵan, — dedi Dastan Darybaev.

Al qulaqqap qoldaný múmkin bolmaǵan jaǵdaıda, mysaly, baılanys nashar bolǵanda nemese áshkerelený qaýpi joǵary bolǵanda erekshe qural — ıtke arnalǵan dirildeıtin moıynbaý paıdalanylǵan. Prıntsıpi qarapaıym: bir ret basý — birinshi jaýap, eki ret — ekinshi jaýap, úsh ret — úshinshi jaýap. Belgi aınaladaǵy adamdar baıqamaıtyndaı diril arqyly berilgen.

Emtıhannyń praktıkalyq bóligi de «kómeksiz» ótpegen. Tergeý derekterine sáıkes, avtodromdaǵy súıemeldeýdi arnaıy daıyndalǵan adamdar atqarǵan. Olar resmı túrde AvtoHQO qyzmetkerleri bolmaǵanymen, qylmystyq shemaǵa tyǵyz kiriktirilgen. Olar emtıhan tapsyrýshynyń janynda «resmı tulǵa» retinde otyryp, búkil protsesti is júzinde ózi baǵyttap otyrǵan.

Al praktıkalyq emtıhanǵa tipti kelgisi kelmeıtin aýqatty klıentter úshin bólek «VIP qyzmet» bolǵan: qosymsha aqy tólegen jaǵdaıda emtıhanǵa basqa adam kelip tapsyrǵan.

UQT qurylymy: ishki pıramıda

Mýrashımovtyń qylmystyq toby naqty vertıkaldy qurylymǵa ıe bolǵan. Tómengi deńgeıde «pomogaıkı» dep atalatyn adamdar turǵan — olar klıent izdep, emtıhanda jaýap aıtyp otyrǵan. Olar resmı túrde AvtoHQO qyzmetkerleri bolmaǵan.

Ekinshi deńgeı — «býhgalterııa», ıaǵnı qarjy aǵyndary ótetin jeli. Úshinshi deńgeı — top músheleri aǵymdaǵy protsesterdi uıymdastyrýǵa jaýap beretin ári olardyń arasyndaǵy baılanysty qamtamasyz etetin úılestirýshiler. Pıramıdanyń eń joǵarǵy jaǵynda búkil shemanyń uıymdastyrýshysy jáne ıdeology Shymkent qalasyndaǵy № 2 arnaıy HQO-nyń basshysy Jomart Mýrashımov turǵan.

Qylmystyq top quramynda 15 adam bolǵan. Onyń úsheýi Mýrashımovtyń eń jaqyn seriktesteri sanalǵan. Qalǵandary naqty bólingen mindetterdi atqarǵan. Tergeý málimetinshe, topqa kezdeısoq adamdar alynbaǵan: negizgi quram AvtoHQO qyzmetkerleri men Mýrashımov jeke tanyp, senim artqan adamdardan quralǵan.

Aqsha, lımıtter jáne jalǵan statıstıka

Qylmystyq tabystyń negizgi bóligi Mýrashımovtyń qaltasyna túsken. Qalǵan qatysýshylar naqty belgilengen úlesterin alǵan. Sonymen qatar top ishinde «lımıt» júıesi bolǵan — belgili bir aptada teorııalyq jáne praktıkalyq emtıhandy «ótkizgen» klıentter sanyna qaraı bonýs tólengen.

Taǵy bir mańyzdy másele UQT-nyń joǵary basshylyq aldyndaǵy — esep berýi. Shymkenttegi AvtoHQO-da barlyq adam emtıhandy 100 paıyz tapsyra berse, bul birden kúdik týdyratyn edi. Dál sondyqtan top statıstıkany ádeıi rettep otyrǵan: keıbir adamdardy ádeıi «qulatqan». Mysaly, kúnine 10 adam emtıhanǵa kelse, olardyń birnesheýi Astanaǵa jiberiletin eseptegi kórsetkish shynaıy kórinýi úshin ádeıi ótkizilmegen.

Qylmystyq is materıaldaryna sáıkes, UQT-nyń jalpy zańsyz tabysy 66 mıllıon teńgeden asqan. Kúdiktilerden tárkilengen múlik qatarynda 6 páter, 5 jeke úı, 2 jer telimi, 15 avtokólik jáne 1 mototsıkl bar.

Uıymdastyrýshy: Jomart Mýrashımov degen kim?

Mýrashımov Jomart Ravshanbekuly 1988 jyly 28 shildede týǵan. Ol Shymkent qalasyndaǵy № 2 arnaıy HQKO basshysy qyzmetine 2020 jyly taǵaıyndalǵan.

Qylmystyq topty uıymdastyrýdy 2022 jyldyń basynda bastaǵan sııaqty. Boljam boıynsha koronavırýs pandemııasy AvtoHQO-lardyń jumysyn baıaýlatyp, onyń josparyn erterek júzege asyrýǵa múmkindik bermegen.

Mekemeler tolyq jumysqa kóshken kezde Mýrashımov júıeni jaqsy meńgerip, ózine qajetti adamdardy qalaı tartý kerektigin bilgen. Top múshelerin tańdaýǵa ol erekshe muqııat qaraǵan.

Mýrashımov 2025 jyldyń 21 aqpanynda qamaýǵa alyndy. Tergeý birneshe aıǵa sozylyp, sol jyldyń shildesinde is sotqa jiberildi. Alaıda úkim shyqqanǵa deıin Mýrashımov ómirden ótti: 2025 jyldyń 18 tamyzynda ol tergeý ızolıatorynda qaıtys boldy. Tergeý ızolıatory qyzmetkerleriniń málimetinshe, ol sońǵy ýaqytta gıpertonııa jáne bronhıaldy astmaǵa baılanysty medıtsınalyq bólimde bolǵan. Dárigerlik qorytyndyǵa sáıkes, ólim júrek-qan tamyrlary jáne kóp aǵzalyq jetkiliksizdik saldarynan bolǵan.

2025 jyldyń 19 jeltoqsanynda Shymkent qalasynyń mamandandyrylǵan aýdanaralyq qylmystyq soty UQT-nyń qalǵan 14 qatysýshysyna úkim shyǵardy.

Aıyp Qazaqstan Respýblıkasynyń Qylmystyq kodeksiniń eki baby boıynsha taǵyldy:

• 247-bap — zańsyz syıaqy alý (iri mólsherde nemese bopsalaýmen baılanysty);

• 262-bap — uıymdasqan top qurý, oǵan basshylyq etý nemese oǵan qatysý.

Osy baptar boıynsha sottalýshylarǵa 2 jyldan 6 jyl 8 aıǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy taǵaıyndaldy.

Mýrashımovqa qosymsha 218-bap boıynsha qylmystyq jolmen alynǵan aqshany nemese múlikti zańdastyrý (jylystatý) aıyby taǵylǵan. Alaıda ol qaıtys bolǵandyqtan qylmystyq jaýapkershilikten bosatyldy.

Shymkent qana emes: júıeli problema

Shymkenttegi № 2 arnaıy HQO isi jalǵyz jaǵdaı bolsa qup. Alaıda Qazaqstanda júrgizýshi kýálikteriniń zańsyz aınalymy ondaǵan jyldan beri jalǵasyp keledi, al Mýrashımovtyń isi sonyń bir mysaly ǵana.

Aıtalyq, 2024 jyly Almaty oblysynyń Qarasaı aýdanyndaǵy AvtoHQO-da túsirilgen vıdeo áleýmettik jelide tarady. Kadrda teorııa tapsyryp otyrǵan adamdardyń birdeı kúrteshe kıip, ishine jasyryn mıkrokamera ornatqany kórinedi. Buǵan jaýap retinde «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporatsııasynyń ókilderi emtıhan protsesi kún saıyn baqylaýda ekenin aıtyp, tek sol jyldyń ózinde qulaqqaptan bastap, jasyryn kameralarǵa deıin tehnıkalyq quraldardy zańsyz paıdalanýdyń 300-den astam faktisi anyqtalǵanyn málimdedi.

AvtoHQO-lardaǵy jemqorlyq tek júrgizýshi kýáligimen shektelmeıdi. Sońǵy jyldary kólikterdi zańsyz tirkeýge baılanysty birneshe iri shema áshkerelendi.

Qarjylyq monıtorıng agenttiginiń málimetinshe, 2023–2025 jyldary aýmaqtyq departamentter el boıynsha zańsyz tirkelgen 1,8 myńnan astam avtokólikke qatysty 88 qylmystyq is qozǵaǵan. Memleketke keltirilgen shyǵyn 11,8 mıllıard teńge. Tergeý nátıjesinde bıýdjetke 900 mıllıon teńge qaıtarylyp, jalpy quny 31 mıllıard teńge bolatyn 1,5 myń avtokólikke, sondaı-aq kúdiktilerdiń 968 mıllıon teńgelik múlkine tyıym salynǵan.

Al Almatyda birneshe arnaıy HQO qyzmetkeri men deldaldar qujattardy qoldan jasap, kólikterdiń VIN-nómirin ózgertý arqyly tekserissiz ári alym tólemeı tirkeýge múmkindik beretin shema uıymdastyrǵan. Nátıjesinde 150-den astam avtokólik zańsyz tirkelgeni anyqtalyp, 17 adam ustalǵan. Shyǵyn 320 mıllıon teńge dep baǵalanǵan.

2025 jyly Taldyqorǵan soty osy saladaǵy eń iri isterdiń birine úkim shyǵardy: burynǵy basshylar men qyzmetkerlerden quralǵan uıymdasqan top birneshe jyl boıy kólikterdi zańsyz tirkep, jalǵan qujat rásimdep, mindetti tólemderdi tólemeı kólikterdi zańdastyrǵan. Memleketke 9 mıllıard teńgeden astam shyǵyn keltirilgen. Aıyptalýshylar ornynda 22 adam bolyp, sot olardy 2 jyldan 12 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasyna kesti.

Laýazymdy tulǵaǵa para berý — tek zań buzý ǵana emes, ol qylmystyq jaýapkershilikke ákeletin áreket. Al júrgizýshi kýáligin belgilengen tártipten jaltarý arqyly alý jol qaýipsizdigine naqty qaýip tóndiredi: eshqashan shynaıy emtıhan tapsyrmaǵan «júrgizýshiniń» ózi úshin de, joldaǵy basqa adamdar úshin de.

Máseleni «jyldam sheshýge» suranys bar jerde usynys ta bolady. Qazaqstandaǵy AvtoHQO-lardaǵy kópjyldyq jemqorlyq tarıhynan shyǵatyn negizgi qorytyndy da osy.