Aýyldaǵy árbir adam dárigerlerdiń qatań baqylaýynda
TALDYQORǴAN. QazAqparat - Almaty oblysy Kóksý aýdanyndaǵy Alǵabas dárigerlik ambýlatorııasynyń meńgerýshisi, 30 jyldyq tájirıbesi bar bilikti dáriger Baqytgúl Jandarbek aýyldaǵy medıtsınanyń qazirgi jaǵdaıymen bólisti. Shalǵaıdaǵy aq halattylar qandaı qıyndyqtarǵa tap bolyp júr, aýyldaǵy naýqas pen dáriger arasyndaǵy baılanysqa jáne dárigerlerdiń búgingi bedeline qatysty birqatar suraqtarǵa jaýap berdi. Aıta keteıik, Baqytgúl Jandarbek «Densaýlyq isiniń úzdigi», Elbasy N.Nazarbevtyń «Alǵys hatymen» jáne «Qurmet gramotasymen» marapattalǵan.
- Baqytgúl Aıatqyzy, aýyldaǵylar ustaz ben dárigerdi qatty qurmetteýshi edi. Olar týǵan jerdiń ıntellıgentsııasy sanalatyn. Dárigerler qazir de qadirli me?
- Aýyldaǵy dárigerdiń bedeli búginde de bıik. Basy aýyryp, baltyry syzdaǵan jan kómek surap birinshi bizge keledi. Múmkindigimiz jetkenshe emdeýge tyrysamyz. Onyń ústine qaladaǵydaı aǵylǵan adam joq. Ár turǵyndy tegimen tanımyz. Sondyqtan, aýyldaǵy naýqas pen dáriger arasyndaǵy qarym-qatynas erekshe deýge bolady. Óziniń ǵana emes, búkil otbasynyń jaǵdaıyn surap, densaýlyǵyna kóńil bólip júrgen aq halattylardy kim bolsa da syılaıdy. Muny men otyz jyldan astam tájirıbeme súıene aıtyp otyrmyn. Ózim de túrli aýrýdy emdep, jurttyń alǵysyn aldym.
- Aýyl turǵyndary kóbine respýblıkalyq aýrýhanaǵa barǵysy keledi. Azamattardyń qalaǵa artqan úmiti únemi aqtalyp júr me?
- Qajet bolǵan jaǵdaıda naýqas BUDSJ boıynsha portalmen josparly túrde respýblıkanyń kez-kelgen jerine baryp em qabyldaı alady. Eger bizdiń múmkindigimiz bolmasa, birden ortalyqqa joldama jazyp beremiz. Mysaly, eki naýqasty júregine operatsııa jasatý úshin Almatydaǵy Syzǵanov atyndaǵy ulttyq ǵylmı hırýrgııa ortalyǵyna jiberdik. Al Alǵabas aýylyndaǵy dárigerlik ambýlatorııaǵa jylyna 330-340 adam emdeledi. Qalada emdelgender: «týra aýyldaǵy ádispen qarady, dári-dármek te sol, aıyrmashylyǵy joq eken», - dep keledi.
- Qala men aýyl adamdarynyń óz densaýlyǵyna degen jaýapkershiligin salystyryp qarasaq, aıyrmashylyq bar ma? Jalpy, jurt Mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý júıesi, onyń paıdasy jaıly habardar ma?
- Aýyldaǵy dárigerler óz mindetin biledi. Aq halattylar jumysyn tolyq atqarǵanymen, turǵyndar arasynda densaýlyǵyna nemquraıly qaraıtyndar kóp kezdesedi. Bizde densaýlyq mádenıeti áli de bolsa tómendeý. Medbıkeler úılerdi aralap, adamdardyń sońyna túsip júrip flıýorografııaǵa túsiredi. Qaıta qalaǵa qaraǵanda aýyl turǵyndary qatań qadaǵalaýda. Shaharlarda 5-10 jyl medıtsınalyq tekserýden ótpegender de kezdesedi. Osydan 30 jyl buryn bizdiń aýylda adam ólimi jylyna 20 jetetin, qazir 6-8 adam. Al Mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrýdyń paıdasy týraly aýyl turǵyndary habardar. Aýdannan, ákimdikten mamandar kelip, talaı ret túsindirdi.
- Dál qazir aýyldaǵy naýqastar úshin ne mańyzdy? Aýdandyq emhanada jalpy tájirıbeli dárigerdiń júktemesi qandaı? Eldi mekenderde qandaı mamandar jetispeıdi?
- Aýyldaǵy naýqasqa der kezinde jáne sapaly medıtsınalyq kómek alý óte mańyzdy. Qazir shalǵaıdaǵy medıtsınalyq mekemelerde maman, zamanaýı apparattar jetkiliksiz bolǵandyqtan, naýqastar qala, aýdannan em izdeýge májbúr. Al dárigerlerdiń júktemesi aýyr. Turǵyndar densaýlyǵyna degen jaýapkershilikti óz moınyna alyp, salaýatty ómir saltyn ustanbaıynsha aq halattylardyń jumysy jeńildemeıdi. Aýdanda endokrınolog, nevropotolog, kardıolog , okýlıst mamandar jetispeıdi. Aýyldyq jerlerde jalpy tájirıbeli dárigerler tapshy. Jas mamandardy aýylǵa tartý úshin, joǵary jalaqy tólep, aýyldyq jerlerde ınfraqurylymdardy damytý qajet. Dárigerlerdiń jetispeýshiligi jalpy respýblıka boıynsha ózekti bolyp turǵan másele. Oǵan sebep, jas ári bilikti mamandardyń shalǵaı mekenderge barýdan bas tartýy. Baspananyń joqtyǵy men jalaqynyń tómendigi taǵy bar.
- Keı aýylda aýrýhanalar qıraýdyń aldynda tur. Al endi bir jerlerde, kerisinshe, bári bar: maman da jetkilikti, medıtsınalyq qurylǵylarmen jabdyqtalǵan. Sonda másele nede?
- Bizdiń aýylda aýrýhanalardyń jalpy jaǵdaıy jaqsy, mamandar da jetkilikti. Zerthanamyz bar. Al kórshiles aýyldar men aýdan ortalyqtarynda maman tapshylyǵy seziledi. Al ǵımaraty tozǵan aýrýhanalarǵa jergilikti bılik kóńil bólýi tıis. Sondaı-aq, qazir eldi mekenderdegi aýrýhanalar sandyq júıege, elektrondy tirkeýge kóshken. Biraq, bizde ınternettiń jyldamdyǵy óte tómen. Turǵyndarǵa bul da kedergi keltiredi.
- Feldsherlik-akýsherlik pýnkt aýyl turǵynyna qandaı qyzmetter kórsetedi?
- Alǵabas dárigerlik ambýlatorııasyna bekitilgen Qyzyltoǵan medıtsınalyq pýnkti bar, ol turǵyndarǵa alǵashqy medıtsınalyq-sanıtarlyq kómekpen qatar em qabyldaý, salaýatty ómir saltyn nasıhattaý, ekpe jasaý, turǵyndardy medıtsınalyq skrınıngten ótkizý, júkti áıelder men balalarǵa baqylaý júrgizý, aýrýdyń aldyn alý sharalaryn atqarady.
- Densaýlyq saqtaý mınıstrligi aýyl medıtsınasyna erekshe kóńil bólip, júıeni ózgertýge tyrysyp jatyr. Bul reforma aýyldaǵy aýrýhanalarǵa qalaı áser etýde?
- Reforma aıasynda aýyldaǵy aýrýhanalardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy jaqsardy. Dári-dármek tegin. Turǵyndar turaqty túrde srınıng ótedi. Dárigerlerdiń jaǵdaıy da kóńil tolarlyqtaı. Naýqastar kómek pen dári-dármekti ýaqytyly alyp otyr. Turǵyndarda BUDSJ boıynsha elimizdegi kez-kelgen aýrýhanaǵa baryp emdelýine múmkindik bar.
- Al medıtsınalyq oqý ornyn jańa bitirip, aýylǵa kelgen jas mamandardyń biliktiligine qandaı baǵa berer edińiz?
- Oqý bitirip, aýylǵa kelgen jas mamandardyń bilimi men biliktiligine qanaǵattanarlyq degen baǵa berer edim. Jumys kóp, shydaı almaıdy. Olarǵa joǵary jalaqy kerek. Men óz basym týǵan aýylyma 31 jyl adal qyzmet etip júrgenimdi maqtan tutamyn, esh ókinbeımin! Eńbek jolynda nebir qıynshylyqtar men qýanyshtyń kýási boldym.
- Siz densaýlyq saqtaý salasyndaǵy máselelerdi jaqsy bilesiz. Ózińiz naqty qandaı problemany jıi kezdestiresiz? Máseleni sheshýdiń tıimdi ári tez joly bar ma?
- Densaýlyq saqtaý salasynda túrli problemalar otbasynda tárbıeniń durys bolmaýynan, durys tamaqtanbaý, ishimdik pen shylym shegý, salaýatty ómir saltyn saqtamaýdan shyǵady. Bul máselelerdi sheshý úshin balany ana qursaǵynda jatqannan bastap tárbıeleý qajet.
