Aýyl ózin ǵana emes, álemdi de asyraı alar áleýetke ıe

Jyldyń tórt mezgili óz úılesimdiligimen aýysyp otyratyn, jer bederi sýly, nýly, shóldi-shóleıtti, taýly, jazyqty bolyp keletin keń baıtaq ólkemiz qazirgi jahandy jaılaǵan ekonomıkalyq daǵdarys pen kúrdelene túsken geosaıası jaǵdaılarǵa qaramastan, ınvestorlar úshin tartymdy bolyp otyr. Bul tartymdylyq qoınaýy qazynaǵa toly elimizdiń en baılyǵyn aıtpaǵanda, eń aldymen ishki saıası turaqtylyq pen bereke-birlik negizinde qalyptasqan qolaıly ınvestıtsııalyq ahýalǵa baılanysty.

Maýsymnyń alǵashqy aptasynda memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen ótken QR prezıdenti janyndaǵy sheteldik ınvestorlar keńesiniń 28-shi otyrysy barysynda elimizde birshama ýaqyttan beri jumys istep kele jatqan sarapshylar men ınvestorlar atap aıtqandaı, búginde Qazaqstan - ınvestıtsııa úshin óńirdegi eń jaqsy jaǵdaı jasalǵan el. Atap aıtqanda, elimizde basymdyq berilgen barlyq saladaǵy ınvestorlar 10 jylǵa deıin korporatıvtik tabys salyǵy men jer salyǵyn, 8 jylǵa deıin múlik salyǵyn tóleýden bosatyldy. Investorlar úshin salyq zańnamasynyń turaqtylyǵyna kepildik berilip otyr. Sondaı-aq memleket nysandar paıdalanýǵa berilgennen keıin kúrdeli shyǵyndar úshin 30 paıyzǵa deıin ótemaqy tóleýge sheshim qabyldady. Sheteldik ınvestorlar keńesiniń bul jyl­­ǵy jalpy otyrysynyń taqyryby Qazaqstandaǵy agrobıznestiń damý máselelerine arnaldy. Jahandyq azyq-túlik qaýipsizdigi jáne úshinshi álem dep aıdar taǵylǵan birqatar elderde asharshylyq oryn alyp otyrǵan qazirgi ala-qula dúnıe damýy jaǵdaıynda bul taqyryp kezdeısoq tańdalmaǵany belgili. BUU boljamy boıynsha, 2025 jylǵa qaraı Jer shary halqynyń sany 8 mıllıardtan asady, al 2050 jylǵa qaraı 9 mıllıard adamǵa jetýi múmkin. Aldaǵy 15 jylda orta tapqa jatatyn tutynýshylar sany 3 mıllıardqa ósip, 4,8 mıllıard adamǵa jetedi. Ósimniń 90 paıyzy Úndistan men Qytaıǵa tıesili bolmaq. Sóz basynda aıtyp ótkenimizdeı, jer kólemi jóninen álemde toǵyzynshy oryn alatyn bizdiń elimiz - aýyl sharýashylyǵynyń orasan áýletine ıe.

Sonymen qatar, dástúrli óńirlik naryqtardy, sondaı-aq Qytaıdaǵy, Úndistan men Taıaý Shyǵys­taǵy jańa naryqtardy qamtamasyz etý úshin geografııalyq turǵydan qolaıly ornalasqandyǵy da Qazaqstannyń rólin aıshyqtaı túsedi. Mine, aýyl sharýashylyǵy resýrstarynyń aýqymyn osy turǵyda eskersek, elimizdiń otandyq jáne sheteldik ınvestorlar úshin tartymdy, biraq áli ashyla qoımaǵan áleýeti bar. Osy oraıda Sheteldik ınvestorlar keńesiniń 28-shi otyrysynda sóılegen sózinde Elbasy Nursultan Nazarbaev: «Qazaqstan úshin agrarlyq sektor dástúrli zor mánge ıe - bul bizdiń halyqty jumyspen qamtyp otyrǵan eń úlken sala jáne bolashaqtaǵy ekonomıkalyq ártaraptandyrýdyń basty kózderiniń biri. Bizde aýyl sharýashylyǵyn damytý úshin álemdegi eń jaqsy jaǵdaı qalyptasqan. Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵy jerleriniń aýdany - 215 mıllıon gektar. Bul - álemdik resýrstardyń 4 paıyzdan astamy. Qazaqstan bir turǵynǵa shaqqandaǵy egistik alqabynyń aýdany jóninen álemde Avstralııa jáne Kanadamen birge aldyńǵy qatarda tur. Óńirlerdiń tabıǵı-klımattyq turǵydan áralýandyǵy men topyraqtyń qunarlylyǵy bizge túrli baǵyttarda - bıdaı, kúrish, maıly daqyl jáne jem-shóp daqyldary, et jáne sút óndirisinde básekege qabiletti bolýǵa múmkindik beredi. Qazaqstan álemdegi iri astyq eksporttaýshylarynyń ondyǵyna kiredi. Ortalyq Azııa elderine jyl saıyn 6 mıllıon tonnaǵa deıin, Eýropalyq odaq elderine 2 mıllıon tonnaǵa deıin astyq eksporttalady. Jalpy alǵanda, Qazaqstan eksportynyń geografııasy 70 eldi qamtıdy», - dedi.

Qazaqstandaǵy agrarlyq bıznes ekonomıka úshin paıdaly jáne mańyzdy sektorǵa aınalyp keledi. «Agrobıznes - 2020» aýqymdy baǵdarlamasy júzege asyrylýda, onyń aıasynda agrarlyq azyq-túlik sektoryna 16 mıllıard dollardan astam qarajat ınvestıtsııalanatyn bolady. Sońǵy 4 jyldyń ózinde memleket agroónerkásip keshenine 5 mıllıard dollardan astam ınvestıtsııa saldy. Alaıda, búgingi tańda elimizdiń agrarlyq sala áleýetiniń bolmashy bóligi ǵana paıdalanylýda. - Agrarlyq sektor ázirge ekonomıkalyq ósimniń jáne ekonomıkany ártaraptandyrýdyń draıveri bola qoıǵan joq. Sońǵy 5 jylda ónimder ımporty 45 paıyzǵa ósip, jylyna 4 mıllıard dollardy qurap otyr. Tutynylatyn irimshik pen qus etiniń jartysy, shujyq ónimderi men sary maıdyń 40 paıyzdan astamy ımporttalady. Osynyń bárin el ishinde óndire alamyz. Investıtsııa salýǵa daıyn jandar úshin kepildendirilgen ótkizý naryǵy bar, - dedi Elbasy. - Óńdeýshi sektordyń damýy úshin de zor áleýet bar. Mysaly, búginde bıdaıdyń jalpy kóleminiń tek 1 paıyzy ǵana makaron ónimderi óndirisine baǵyttalady. Qazaqstan óziniń brendtik ónimderi óndirisi men eksportyn edáýir keńeıte alady. Memleket basshysy óz sózinde atap ótkendeı, elimizde agrarlyq sektordy damytý múmkindikteri orasan. «Biz ashyq eńbek naryǵyn qalyptastyrýdy kózdep otyrmyz. Investorlardyń joba iske asyrylatyn barlyq kezeń ishinde jáne nysan paıdalanýǵa berilgennen keıin bir jyl ótkenshe qandaıda bir kvota men ruqsattamasyz sheteldik jumys kúshin tartýǵa múmkindigi bar. Osy artyqshylyqtardyń barlyǵy tolyq kúıinde agroónerkásip sektoryna da qatysty. Meniń oıymsha, álemde ınvestorlar úshin mundaı múmkindikter usynatyn elder kóp emes», - dep atap ótti Prezıdent. Memleket basshysy osy salada basty maqsat - aýyl sharýashylyǵy óndirisin tıimdiligi joǵary, ártaraptandyrylǵan jáne eksportqa baǵdarlanǵan óńdeý sektoryna arnalǵan baza retinde damytý ekenin qadap aıtty. Bul turǵyda et jáne sút óndirý baǵyty boıynsha elimiz sapaly ári ekologııalyq turǵydan taza ónim jetkizýshi retinde álemdik je­tek­shi kompanııalarmen strategııalyq seriktestik ar­qyly úsh jylda ishki jáne eksporttyq naryqtarda eleýli oryn alý mindetin alǵa qoıyp otyr. Salanyń básekege qabilettiligi tolyǵymen ta­bıǵı resýrstardy laıyqty paıdalaný tehnologııa­larynyń qanshalyqty tıimdi bolatynyna baılanysty. Búkil álemde aýyl sharýashylyǵy joǵary tehnologııalyq salalar qataryna ótýde. Búginde damyǵan elderde fermerlik sharýashylyqtar monıtorıng, zertteý júrgizetin jáne praktıkalyq usynymdar ázirleıtin ǵylymı-zertteý ınstıtýttaryna bekitilip berilgen. Bul fermerge ónimdilikti arttyryp, jańa tehnologııalar engizý úshin zor múmkindik beredi. Sondyqtan «Biz qazirgi kezde ǵylym jáne bilim berý ınfraqurylymyn jaqsartý jumystaryn júrgizip jatyrmyz. Elimizdegi úsh iri agrarlyq ýnıversıtet biryńǵaı ǵylymı bilim berý ortalyǵyn qurý úshin biriktiriledi. Qoldanbaly ǵylymdy damytý, kadr daıarlaý jáne zamanaýı tehnologııalar engizý máselelerin sheshý osy ortalyqtyń mindeti bolady. Aldaǵy bes jylda agrarlyq sala boıynsha Qazaqstanda aldyńǵy qatarly óńirlik zertteý jáne bilim berý ortalyǵyn qurý úshin úzdik halyqaralyq seriktesterdi tartý nıetindemiz», - dedi N.Nazarbaev. Elbasy Qazaqstandaǵy agrarlyq óndiristiń damýyna naqty úles qosyp otyrǵan barlyq ınvestorlarǵa rızashylyq bildirdi. «Mysaly, «Fılıp Morıs» kompanııasy Almaty oblysynda «Agrobıznes ortalyǵyn» qurdy, onda fermerler daqyldardy ósirýdiń, tamshylatyp sýǵarýdyń, jylyjaı sharýashylyǵynyń, tyńaıtqysh qoldanýdyń jańa tehnologııalaryn úırenedi. Mundaı jobalar memleket tarapynan keńinen qoldaý tabady. Sondaı-aq «Beıker jáne Makenzı» kompanııasynyń atqarýshy komıtetiniń múshesi E.Shırdiń baıandamasynda koordınatty eginshilikti damytý jóninde qyzyqty usynys aıtyldy. Úkimet osy máseleni egjeı-tegjeıli pysyqtap, júzege asyrýǵa kirisýi tıis», - dedi Prezıdent. Memleket basshysynyń bastamasymen qazirgi kúni elimizde aýqymdy ınstıtýtsıonaldyq reformalar, sonyń ishinde ınvestıtsııalyq ahýaldy odan ári jetildirýge baǵyttalǵan reformalar qolǵa alynýda. Bul - zamanaýı memlekettik apparat qa­lyptastyrýdy, zań ústemdigin qamtamasyz etýdi, ındýstrııalandyrý men shaǵyn jáne orta bıznesti damytýdy, bolashaǵy birtutas ult qalyptastyrýdy, transparentti jáne esep beretin memleket qurýdy qarastyrady. Osy reformalardy júzege asyrý jónindegi «100 naqty qadam» atty Ult jospary qabyldandy. Onda aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdiń ashyq ári tıimdi naryǵyn qurý, sondaı-aq óńdeý salasyna transulttyq kompanııalardy belsendi túrde tartý qarastyrylǵan. «Usynylyp otyrǵan ózgeristerdiń tıimdi júzege asyrylýy jańa sapaly ınstıtýtsıonaldyq orta qalyptastyrýǵa múmkindik berip, Qazaqstandy ınvestıtsııa úshin budan da tartymdy ete túsedi dep senemin, - dedi sózin qorytyndylaı kele Nursultan Nazarbaev. - Áleýetti ınvestorlardyń bárin Qazaqstanǵa, sonyń ishinde agrobızneske ınvestıtsııa salý múmkindikterin muqııat zertteýge shaqyramyn. Búgin maǵan jekelegen kompanııalardyń basshylary jolyǵyp, joǵary halyqaralyq standarttar boıynsha sıyr eti óndirisin qurý jónindegi usynystar aıtty. Men Úkimetke bul usynystarǵa qoldaý kórsetip, atalǵan kompanııalarmen kelissózder júrgizýdi tapsyrdym. Barlyq ınvestorlardy Qazaqstandaǵy agroóndiristi damytý úshin ınvestıtsııa salýǵa shaqyramyn. Bul bizdiń bárimizge paıdaly bolatynyna senimdimin». Taqyrypqa baılanysty óz kezeginde Eýropalyq qaıta qurý jáne damý bankiniń prezıdenti ser Sýma Chakrabartı jahandyq azyq-túlik qaýipsizdiginde Qazaqstan róliniń alatyn mańyzy zor ekenine toqtaldy. «Qazaqstandaǵy kompanııalar ónimdiligin arttyryp, halyqaralyq naryqtarmen kommýnıkatsııalardy jaqsartyp, qajetti ınfraqurylymdy qursa, onda saýda kólemin aýqymdy deńgeıge jetkize alady. Ásirese, qazirgi kezdegi geosaıası kúızelis saldarynan halyqaralyq naryqtarda alshaqtyq týyndaǵan kezde qazaqstandyq kompanııalar naqty qadamdar jasaı alady, - dedi ol. - Aýyl sharýashylyǵy salasyna ózgerister qajet. Bul turǵyda jańa tehnologııalar, jańa kapıtaldar, belsendi kásipkerler kerek. Aýyl sharýashylyǵy Qazaqstan úshin qazirgi kezdegiden áldeqaıda kóp kiris ákelip, munaı baǵasyna baılanysty týyndaıtyn qıyndyqtardan saqtandyrýǵa qaýqarly bolýy tıis. Eýropalyq qaıta qurý jáne damý banki Qazaqstanda aýyl sharýashylyǵy salasynda jumys isteıtin bolady. Biz bul baǵytqa qarjylyq sektordy tartqymyz keledi». Sonymen, Qazaqstan úkimetiniń qoldaýy arqa­synda Eýropalyq qaıta qurý jáne damý banki agrobıznes úshin jańa baǵdarlamany qosýǵa nıetti. Endigi jerde fermerler úshin ınnovatsııalyq baǵ­dar­lamalar da iske qosylmaq. Osylaısha, kúni erteń aýyl sharýashylyǵyna jańa tehnologııalar men ınnovatsııalardyń dendep enýi arqyly elimiz jahandyq azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýde de ózindik ról atqaratyn bolady.