Aýyrsynýdy basýdan psıhologııalyq qoldaýǵa deıin: Aqtóbedegi pallıatıvti bólimshe qalaı jumys isteıdi
AQTÓBE. KAZINFORM — Aqtóbedegi pallıatıvti bólimshede jyl saıyn júzdegen naýqas medıtsınalyq kómek alady. Munda aýyrsynýdy basýǵa, aýrý belgilerin jeńildetýge jáne naýqastar men olardyń jaqyndaryna psıhologııalyq qoldaý kórsetýge erekshe kóńil bólinedi. Bólimsheniń negizgi maqsaty — adamnyń ómir sapasyn jaqsartyp, qajetti em men kútimdi qamtamasyz etý.
Kereýet sany eki ese artty
Qaterli isikke shaldyqqan adamdardyń kútimin jasaıtyn pallıatıvti bólimshe 2013 jyly ashyldy. Ol kezde bar bolǵany 20 kereýet boldy. Arada 10 jyldan astam ýaqyt ótkende kereýet sany eki esege artty.
Arnaıy emnen nátıje bolmaǵanda nemese dert asqynyp, boıǵa taralǵanda naýqastyń jaǵdaıy mýltıdıstsıplınarlyq toptyń otyrysynda qaralady. Sımptomatıkalyq em qajet degen sheshim qabyldanǵannan keıin patsıent tórtinshi klınıkalyq topqa aýystyrylyp, pallıatıvti bólimshege joldama beriledi. Munda asqynǵan aýrý belgilerin jeńildetýge baǵyttalǵan kómek kórsetiledi.
Dáriger Kúlásh Saǵyndyqovanyń aıtýynsha, keıingi jyldary qaterli isikke shaldyqqan naýqastardyń sany artqan. Qan aýrýlary da jıi anyqtala bastaǵan. Sonyń ishinde jastar arasynda asqazan jáne sút bezi obyry kezdesedi.
— Asqazan obyry 30–35 jastaǵy er adamdardan da anyqtalyp jatyr. Al 30 jastan asqan áıelder arasynda sút beziniń qaterli isigi kezdesedi. Dárigerler qoldan kelgen kómegin kórsetedi, al naýqas úmitpen em qabyldaıdy. Taldaý nátıjelerinen oń ózgeris baıqalsa, sonyń ózin jubanysh kórip, kóńili kóteriledi. Psıhologter de qoldaý kórsetedi. Jyly sóz — janǵa medeý. Qıyn sátte naýqastyń qasynan tabylyp, demeý bolýǵa tyrysamyz, — dedi Kúlásh Saǵyndyqova.
Pallıatıvti bólimshe meńgerýshisi Roza Teljanqyzynyń málimetinshe, 2025 jyly munda 830 naýqas em qabyldaǵan. Al 2024 jyly 760 patsıentke medıtsınalyq kómek kórsetilgen.
Qıyn sáttegi qoldaý
Aqtóbedegi medıtsına ýnıversıtetiniń medıtsınalyq ortalyǵynda eki onkopsıholog jumys isteıdi. Olardyń biri pallıatıvti bólimshedegi, ekinshisi ońaltý bólimindegi naýqastarǵa qoldaý kórsetedi.
Onkopsıholog Gaýhar Úmbetovanyń aıtýynsha, pallıatıvti bólimshede jumys isteýdiń ózindik ereksheligi bar. Munda patsıenttiń kóńil kúıimen qatar, onyń qorqynyshy, ýaıymy jáne jaqyndarymen aradaǵy qarym-qatynasy da nazarǵa alynady.
— Bizdiń mindetimiz — qıyn shaqta janynan tabylý, qorqynyshy men jan kúızelisin jeńildetip, demeý bolý. Qoshtasý sátinde de qoldaý kórsetemiz. Bólimshede ózdiginen júrip-tura alatyn da, tósek tartyp jatqan da naýqastar bar. Eger patsıenttiń janynda jaqyny bolsa, ony da tyńdap, qoldaý kórsetemiz. Dárigerler medıtsınalyq kómek kórsetse, biz psıhologııalyq turǵydan demeý bolamyz, — dedi maman.
Eki onkopsıhologke shaǵyn kabınet bólingen. Mamandar kún saıyn bólimshelerge baryp, naýqastarmen jáne olardyń týǵan-týystarymen sóılesedi. Sonymen qatar medıtsınalyq ortalyqtyń basqa bólimshelerinen túsken shaqyrtýlarǵa da jaýap beredi.
— Qatty aýyrsynǵan kezde adamnyń ózin-ózi ustaýy qıyn. Keıbir patsıentter kúızeliske túsip, «meniń jaǵdaıymdy siz bastan ótkerip jatqan joqsyz» dep qarsylyq bildiredi. Mundaı sátterde olardyń sezimin túsinýge, qıyndyqty birge eńserýge tyrysamyz. Aýyz qýysynda nemese tynys alý joldarynda qaterli isik anyqtalyp, sóıleý múmkindigi shektelse, naýqasqa qalam men qaǵaz usynamyz. Eń bastysy — adamnyń ýaıymyn eleýsiz qaldyrmaı, der kezinde qoldaý kórsetý, — dedi Gaýhar Úmbetova.
«Naýqastar kóbine ózin kinálaıdy»
Aýyr dıagnozdy qabyldaý naýqasqa da, onyń jaqyndaryna da qıyn. Onkopsıhologtiń aıtýynsha, keıbir patsıentter aýrýynyń sebebin izdep, ótken ómirindegi áreketteri úshin ózin kinálaıdy.
— Keshe ǵana qalypty ómir súrip júrgen adamǵa aıaq astynan aýyr dıagnoz qoıylady. Muny qabyldaý ońaı emes. Áýeli patsıentpen áńgimelesip, onyń jan kúızelisin túsinýge jáne tynyshtandyrýǵa tyrysamyz. Sol kezde ol óz jaǵdaıyn qabyldap, qıyndyqty eńserýdiń jolyn úırene bastaıdy, — dedi maman.
Psıhologııalyq qoldaý áńgimelesýmen ǵana shektelmeıdi. Kabınette motıvatsııalyq, psıhologııalyq jáne kórkem ádebı kitaptar bar. Naýqastar kitap oqyp, arnaıy oıyndar men jattyǵýǵa qatysady.
— Áńgime barysynda aıtylǵan málimetterdiń bári qupııa saqtalady. Bul patsıentter úshin óte mańyzdy. Olar ómir jolyn, qýanyshy men qıyndyǵyn, tipti kezinde jibergen qatelikterin de eske alady. Osyndaı sátterde adamdy muqııat tyńdap, oǵan óz oıyn ashyq aıtýǵa múmkindik berý qajet, — dedi Gaýhar Úmbetova.
Psıhologke de qoldaý qajet
Kún saıyn jaǵdaıy aýyr naýqastarmen jáne olardyń jaqyndarymen jumys isteý psıhologterge de emotsııalyq salmaq túsiredi. Mundaıda eki maman bir-birin tyńdap, demeý kórsetedi. Eń bolmaǵanda bes mınýt ýaqytyn bóledi. Sonymen qatar psıhologter dárigerler men kishi medıtsınalyq qyzmetkerlerge arnalǵan semınarlar ótkizedi. Óıtkeni pallıatıvti kómek kezinde medıtsınalyq emmen qatar naýqastyń emotsııalyq jaǵdaıyn, qalaýy men qajettiligin eskerý mańyzdy.
Eske salaıyq, buǵan deıin Aqtóbede epılepsııaǵa shaldyqqan balalardy emdeý joly qaıta qaralatynyn jazǵan edik.
