Áýezov atyndaǵy Qazaq ulttyq drama teatryna — 100 jyl
ASTANA. KAZINFORM — 2026 jyldyń 13 qańtarynda Qazaqstannyń mádenı tarıhynyń basty sımvoldarynyń biri — Muhtar Áýezov atyndaǵy Qazaq ulttyq drama teatrynyń qurylǵanyna 100 jyl toldy, dep habarlaıdy Kazinform menshikti tilshisi.
Týra júz jyl buryn, 1926 jyly qazaq teatrynyń perdesi alǵash ret Muhtar Áýezovtiń pesasy boıynsha qoıylǵan «Eńlik-Kebek» spektaklimen ashyldy. Bir ǵasyrdan keıin bul tarıhı dástúrdiń jalǵasýy sımvolıkalyq mánge ıe.
Vıtse-premer, Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva teatrdy mereıtoıymen quttyqtady.
— Muhtar Áýezov atyndaǵy Qazaq ulttyq drama teatryn 100 jyldyq mereıtoıymen quttyqtaımyn! Ol sahnaǵa, kórermenge jáne ulttyq mádenıetke bir ǵasyrlyq qyzmet etýdi bildiredi. (…) Biraq onyń eń basty qazynasy — halqy jáne kórnekti akterler men rejısserlerdiń urpaqtary qurǵan mektebi jáne, árıne, dástúrlerdi saqtaı biletin jáne kórermendermen zamanaýı tilde sóılese alatyn búgingi ujym. Sizderge shabyt, shyǵarmashylyq tabys jáne anshlag tileımin, — dep quttyqtady QR Premer-Mınıstriniń orynbasary jáne Mádenıet jáne aqparat mınıstri.
Mereıtoı kúni kórermenderge ulttyq sahnanyń bastaýy men sabaqtastyǵyna laıyqty baǵa berý retinde «Eńlik-Kebek» pesasy taǵy da usynyldy.
Teatr qurylǵan sátten bastap sahnada ulttyq qundylyqtardy, joǵary adamgershilik murattardy jáne halyqtyń rýhanı baǵyt-baǵdaryn beınelegen alǵashqy kásibı qazaq dramalyq ujymy boldy.
Qazaq teatr mektebiniń negizin qalaǵan «Eńlik-Kebek», «Abaı», «Qobylandy», «Qaragóz» jáne «Aıman-Sholpan» sııaqty ulttyq dramatýrgııanyń jaýharlary osynda dúnıege keldi.
Teatrdyń shyǵarmashylyq murasy — ulttyń rýhanı aınasy, halyqtyń tarıhyn, minezin jáne jan dúnıesin kórsetetin shejire. Teatrdyń negizin qalaýshylardyń qatarynda kórnekti óner qaıratkerleri — Serke Qojamqulov, Qalıbek Qýanyshbaev, Elýbaı Ómirzaqov, Qapan Badyrov, Qurmanbek Jandarbekov, Isa Baızaqov, Ámire Qashaýbaev jáne Qajymuqan Muńaıtpasov boldy. Olardyń esimderi ulttyq sahna tarıhynda máńgilikke saqtalǵan.
Búginde teatr ujymy — joǵary kásibı shyǵarmashylyq top. Árbir qoıylym kórermen júregine jol tabatyn oqıǵaǵa aınalady.
Bári qalaı bastaldy
Muhtar Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatry 1925 jyly Qyzylordada qurylyp, 1926 jyly 13 qańtarda Muhtar Áýezovtiń «Eńlik-Kebek» pesasynan úzindi qoıylymymen resmı túrde ashyldy.
Teatrdyń shyǵý tegi onyń birinshi dırektory D. Ádilov pen alǵashqy rejısseri J. Shanın esimderimen baılanysty.
Kóshirý
1928 jyly teatr Almatyǵa qonys aýdaryp, akterlerdiń jańa býynymen tolyqty: Kúlásh pen Qanabek Baıseıitovter, Júsipbek Elebekov, Shara Jıenqulova, Sháken Aımanov, Manarbek Erjanov, Qapan Qarmysov, Qurmanbek Ádilshinov, Sábıra Maıqanova, Seraly Telǵaraev jáne t.b.
Trýppaǵa kórnekti ártisterdiń qosylýy oǵan repertýaryn aıtarlyqtaı keńeıtýge jáne ártúrli dramalyq shyǵarmalardy zertteýge múmkindik berdi.
1934 jyly teatrda jańa kórkemdik toptar quryldy: Memlekettik opera jáne balet teatry, fılarmonııa jáne «Qazaqkontsert».
«Akademııalyq» mártebesi
1937 jylǵy 27 aqpanda ol akademııalyq teatr mártebesin aldy. Onyń repertýary M. Áýezov, B. Maılın, І. Jansúgirov, Ǵ. Músirepov, S. Muqanov, sondaı-aq orys jáne sheteldik klassıkterdiń shyǵarmalarymen nyq ornyqty.
1940 jyly rejısser A. Toqpanov ulttyq teatrdyń shyńdarynyń birine aınalǵan «Abaı» pesasyn qoıdy.
Jetistikteri
Osy jyldar ishinde teatr joǵary memlekettik marapattarǵa ıe boldy. 1946 jyly ol Eńbek Qyzyl Tý ordenimen marapattaldy.
1952 jyly teatrǵa rejısser Sháken Aımanovtyń «Abaı» pesasy úshin KSRO Memlekettik syılyǵy berildi.
1954 jyly teatr trýppasyna N. Jantórın, І. Noǵaıbaev, T. Jaılybekov jáne basqa da akterler qosyldy. Olardyń barlyǵy – Almaty, Máskeý, Lenıngrad jáne Tashkent qalalaryndaǵy teatr ýchılışeleriniń túlekteri. Rejısser Ázirbaıjan Mámbetov, sondaı-aq birqatar kórnekti akterler men rejısserlerdiń sańlaqtar toby teatr tarıhyna eleýli úles qosty.
1976 jyly teatr Halyqtar dostyǵy ordenimen marapattaldy.
1961 jyly teatrǵa jazýshy jáne ǵalym Muhtar Áýezovtiń esimi berildi.
Eske sala ketsek, 2020 jyldyń 20 jeltoqsanynda M.Áýezov atyndaǵy Qazaq akademııalyq drama teatryna «Ulttyq» mártebesi berildi.
Búginde Muhtar Áýezov atyndaǵy Qazaq ulttyq drama teatry – dástúrge adaldyq pen jańa kórkemdik formalardy izdeýdi úılesimdi túrde úılestiretin úlken óner mektebi.
Buǵan deıin Muhtar Áýezovtiń «Qaragóz» tragedııasynyń stsenarııimen fılm túsirilýi múmkin ekenin habarlaǵan bolatynbyz. https://kaz.inform.kz/news/muhtar-auezovtn-karagoz-tragediyasinin-stsenariymen-film-tusrlu-mumkn-bf353d/
Budan buryn Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi birqatar BAQ-ta paıda bolǵan M.Áýezov atyndaǵy teatrdy qaıta jańǵyrtý jumystaryna qatysty aqparatqa túsinikteme berdi.