Áýe tasymalynda qaýipsizdik bárinen mańyzdy – Avıatsııa ardagerimen suhbat
NUR-SULTAN. QazAqparat – Osydan 30 jyl buryn 1991 jylǵy 1 aqpanda Almatyda alǵash ret Qazaqstannyń avıatsııalyq qaýipsizdik qyzmeti (AQQ) quryldy. 30 jyldyq mereıtoı qarsańynda ǵana 1 aqpan – Avıatsııalyq qaýipsizdik qyzmetiniń ardagerleri men qyzmetkerlerin qurmetteý kúni bolyp resmı belgilendi.
Alǵashqy ataýly mereke kúninde QazAqparat tilshisi Avıatsııalyq qaýipsizdik qyzmetiniń ardageri, 40 jyldam astam ýaqyt jolaýshylar qaýipsizdigin qamtamasyz etken Svetlana Gromovamen suhbat usynady.
Svetlana Gromova 40 jyldan astam ýaqyt boıy qazirgi Nursultan Nazarbaev atyndaǵy halyqaralyq áýejaıda ınspektor bolyp eńbek etken. Onyń eńbek kitapshasynda bir ǵana jazba bar. 2020 jyly «Qurmetti avıator» tósbelgisimen marapattalǵan jáne zeınetke shyqqan. Suhbat barysynda keıipker alǵashqy jumys jyldaryn eske alyp, avıatsııalyq qaýipsizdik qyzmetiniń qyr-syrymen bólisti.
«Jas qyzdy áýejaıda ne qyzyqtyrýy múmkin? Árıne ádemi forma. 1982 jyldyń 1 maýsymynda sol kezdegi Tselınogradtyń kishkentaı áýejaıyna keldim. Ol kúnderi mundaı aýqymdy qaýipsizdik qyzmeti bolǵan joq, tek baqylaý-ótkizý beketi men tekserý qyzmeti bar tasymaldaý bólimi ǵana jumys istedi. Kommertsııalyq qoıma boıynsha kezekshi bolyp jumysqa ornalastym da, bir jyldan keıin tasymaldaý qyzmetine aýystym. Onda jolaýshylardy kútip alyp, shyǵaryp salamyz. Birimiz tirkeý boıynsha, endi birimiz – júk boıynsha kezekshi bolamyz. Birshama ýaqyttan keıin tsıkl aýysady: tekserý, tirkeý jáne júk tsıkli saǵat tilindeı jumys isteıtin. Keıinirek tasymaldaý men qaýipsizdik qyzmeti ekige bólindi. Osylaısha Avıatsııalyq qaýipsizdik qyzmeti quryldy. Men 40 jyl boıy bir orynda jumys istedim, eshqaıda aýyspadym. 2020 jyly 13 naýryzda zeınetke shyqtym, al 14 naýryzda áýejaı pandemııa saldarynan jabyldy. Sondyqtan Gromova joq bolsa, áýejaı da joq», - dep kúldi ardager ınspektor.
Áýejaıda jolaýshylardy kútip alyp, baqylaý-tekserýmen aınalysatyn qyzmetkerler – avıatsııalyq qaýipsizdik qyzmetiniń ınspektorlary dep atalady. Bir ınspektor jolaýshydan metall zattaryn sebetke salyp, qujattardy, otyrǵyzý talonyn kórsetýdi suraıdy. Taǵy bir qyzmetker monıtordan jolaýshy júgin tekseredi, al taǵy bir ınspektor jolaýshynyń tekserý quralynan ótýin qadaǵalaıdy.
«Jaýapty bolý jáne óz jumysymyzdyń ereksheligin bilý – biz úshin negizgi talaptar. Bizdiń basty mindetimiz – jolaýshylardyń qaýipsizdigi. Qazir áýejaıda da, júk bóliminde de úzdik tehnıkalar ornatylǵan. 1980-jyldary olar bizdiń túsimizge de kirmegen edi. 1990-jyldary elde daǵdarys bolǵanda da, jalaqymyzdy ýaqytyly alyp turdyq. Óıtkeni, adamdar barlyq zamanda da ushatyn bolady. Alǵashynda áýejaıda 15-16 ınspektor jumys isteıtin edi. Keıinirek, áýejaıdyń aýqymy keńeıip, aýysym basshysy bolǵanymda, qyzmetkerler sany 40-qa jetken edi. Al zeınetke shyqqanymda 115 qyzmetker jumys isteıtin boldy. ıAǵnı, 30 jylda biz de kóbeıe tústik», - deıdi S. Gromova.
Avıatsııalyq qaýipsizdik qyzmetkerleri árdaıym túrli synaqtardan ótedi. Shetelde tájirıbe almasady, tipti jańadan ınspektorlarǵa da erekshe talaptar qoıylady. Elordalyq áýejaıdyń ishinde oqý ortalyǵy ornalasqan. Inspektorlarǵa tehnıkalyq jáne óndiristik daǵdylar ǵana emes, jolaýshylarmen qalaı sóılesý kerektigi de úıretiledi.
«Adamdar ártúrli bolady. Tipti eń talapshyl jolaýshynyń da tilin tabý kerek. Sebebi, bul – qyzmet kórsetý salasy. Mundaı adamı qarym-qatynastar quptalady. Máselen, jolaýshy balasymen ótse, «Balańyzdy men ustaı turaıyn» dep kómektesýge bolady. Osylaısha, anany da renjitpeı, balany da qaýipsizdik úshin tekserip alýǵa bolady. Árıne, áýejaıǵa joǵary laýazymdy sheneýnikter men otandyq jáne sheteldik estrada juldyzdary da keledi, barlyǵy tekserý beketterinen ótýge mindetti. Mysaly, bir ánshi tekserýde belbeýdi shepeımin dep turyp aldy. Talap bárine ortaq, olarǵa qaýipsizdik sharalaryn erinbeı túsindiremiz. Taǵy bir ánshi paltomdy umyttyppyn dep ótkizý beketine qaıtyp keldi. Qaltasynda ne bar ekenin aıtyńyz deımin. Meni tanymaı tursyz ba dep ol shamdanady. Taǵy bir jolaýshy «qazaqsha sóıleńiz» dep talap etti. Onda da «Sálemetsiz be! Otyrǵyzý talonyn kórsetińiz» dep saıraı jónelemin. Men óz elimniń patrıotymyn, men qazaq tili men salt-dástúrdi jaqsy kóremin. Osy elde turyp jatqan soń, árıne memlekettik tildi jaqsy bilemin», - deıdi S. Gromova.
Sonymen birge, suhbat barysynda ınspektor ushaq júgi týraly jolaýshylardy tolǵandyryp júrgen birqatar suraqqa jaýap berdi.
«Ushaq salonyna 100 ml asatyn suıyqtyqty jibermeımiz. Bul talap Londondaǵy Hıtroý áýejaıynda qaskóılerdiń joly kesilgende paıda boldy. Olar sýlardy biriktirip, suıyq bomba jasaýǵa árekettengen. Keı jolaýshylar ushaq ishinde sý satý úshin ádeıi tyıym salady dep oılaıdy. Bort ishindegi sý muqııat tekserýden ótken jáne jolaýshylar ómiri úshin qaýipsiz», - dep túsindirdi Svetlana Gromova.
Eger jaqyn arada reıs josparlasańyz, elektrondy shylymdar men lıtıı batareıalaryn bagajda emes, qol júginde ǵana alyp júrýge bolatynyn umytpaǵan jón. Azdap ishimdikke mas bolǵan jolaýshylardy da salonǵa kirgizedi, biraq ózge jolaýshylardy qurmettep, tártip saqtaý qajet.
Súrlengen, pisken qazyny tasymaldaý máselesin áýe kompanııalarynan anyqtap, oraý talaptaryn suraý kerek. Al shıki etti tasýǵa kóptegen áýe kompanııalary ruqsat bermeıdi. Óıtkeni, shıki ettiń qany ushaq pen ózge jolaýshylardyń júgin bylǵaýy múmkin, tipti ushaqty arnaıy tazalaý qajet bolady, onyń ıisin de ketirý óte qıyn.
«Áýe tasymalynda qaýipsizdik bárinen mańyzdy dep esepteımin. Ol birinshi orynda bolýy kerek. Men óz qyzmetimdi jaqsy kóremin, sondyqtan jas kezimdi bortserik jumysy usynylsa da, aýyspadym. Sebebi, dál osy jumys maǵan jaqyn boldy. Adamdarǵa jaqsylyq jasaý, kómektesý unaıtyn. Zeınettik jasym kelmegende, áli de áýejaıda júrer edim (kúldi). Sondyqtan kásibı merekemizde barlyq ardagerlerdi, qyzmetkerlerdi osy aıtýly kúnmen quttyqtaǵym keledi. Barlyq jaqsylyqty, órkendeýdi, mansaptyq ósýdi, adaldyqty jáne mamandyqqa adaldyq tileımin», - dep quttyqtady ardager ınspektor Svetlana Gromova.
