Áýe kóligi: Qazaqstan aerotaksı dáýirine daıyn ba

Aerotaksı nemese eVTOL – elektr qýatymen jumys isteıtin, tik kóterilip-qona alatyn qala kóligi. Apparat arnaıy jabdyqtalǵan vertıporttan ushady. 2021 jyly qytaılyq EHang kompanııasy alǵash aerotaksıdi ushyryp kórdi. Al bıyl 19 mamyrda Alatau City aýmaǵynda aerotaksı synaq rejıminde ushty. Osy oraıda mınıstr Nurlan Saýranbaev áýe taksıiniń jumysyna qatysty túsinikteme berdi.

- Aerotaksıge arnalǵan qoný alańdary salynyp jatyr. eVTOL apparattaryn satyp alý boıynsha jumys bastaldy. Normatıvtik-quqyqtyq aktilerdi Parlamentke jiberý boıynsha jumys atqaryp jatyrmyz. Parlament bizdi qoldaıdy dep úmittenemiz, - dedi mınıstr.

Aerotaksı Alataý qalasyndaǵy Golden District-ten Qarjy ortalyǵyna deıin, Almaty áýejaıynan Golden District-ke deıin, Qonaev qalasynan Golden District-ke deıin, Almaty áýejaıynan Qarjy ortalyǵyna deıin, Qarjy ortalyǵynan Medeýge deıin qatynaıdy.

Álem elderinde áýe taksıi synaqtan ótip, kommertsııalyq qyzmet kórsete bastady. Degenmen, «Aerotaksı elimizge shynymen qajet pe? Ony kim paıdalanady? Baǵasy qarapaıym turǵyndarǵa qoljetimdi bola ma? Qala ınfraqurylymy jańa kólik túrine beıimdele ala ma?» degen saýaldar týyndaıdy. Bul maqala jańa tehnologııany sıpattaýmen shektelmeı, aerotaksı qoldanysyndaǵy máselelerdi taldaıdy.

Memlekettik retteý

Aerotaksı jobasyn túsiný úshin aldymen «tómen bıiktikter ekonomıkasy» uǵymyna toqtalǵan jón. 2025 jyly Kólik vıtse-mınıstri Talǵat Lastaev alǵash ret tómen bıiktik ekonomıkasyna qatysty málimdeme jasady.

Bul – jer betinen 1000 metrge deıin ushatyn júk jetkizý drondaryn jáne telekommýnıkatsııa symdaryn qamtıtyn júıe. Osy baǵyt logıstıka jáne halyqqa qyzmet kórsetý salalarynyń bir bóligin jerden áýe keńistigine kóshirýdi eskerip otyr.

Premer-mınıstr Oljas Bektenov bul baǵytqa erekshe nazar aýdaryp otyr. Úkimet basshysy Kólik mınıstrligine qalalyq áýe utqyrlyǵyna qatysty zańnamalyq túzetý ázirleýdi tapsyrdy. Al premer-mınıstrdiń orynbasary Qanat Bozymbaevtyń aıtýynsha, Alataý qalasyn damytýdyń negizgi baǵyttarynyń biri – shaǵyn avıatsııany retteý.

- Alataý qalasynda aerotaksı ne drondardy 120 metrden joǵary, uzaq qashyqtyqqa ushyrýǵa múmkindik beretin alań salynbaq. Bul apparat ázirge tek Qytaıdyń Shenchjen qalasynda bar, - dep málimdedi ol Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda.

Qanat Bozymbaev usynǵan málimetke saı, Qazaqstan amerıkalyq Joby Aero jáne qytaılyq AutoFlight kompanııalarymen birge jumys istep jatyr.

22 mamyrda Kólik mınıstrligi zańnamaǵa aerotaksıge qatysty túzetý engizýdi usyndy. Mınıstrlik bir jyl boıy aerotaksı jumysyn retteýshilermen birlesip zańnamadaǵy ózgeris boıynsha jumys júrgizgen.

Vedomstvo málimetinshe, Alataýda qytaılyq AutoFlight kompanııasynyń apparaty synaqtan ótip jatyr. Onyń ushý radıýsy – 250 shaqyrym, al jyldamdyǵy saǵatyna 200 kılometrge deıin jetedi. Sonymen qatar Qazaqstan EASA men FAA sekildi halyqaralyq avıatsııalyq retteýshilerdiń tájirıbesine súıenip jumys isteıdi.

Aerotaksıdi qoldanýǵa qanshalyqty daıynbyz?

Aerotaksı qurylysymen Alatau Advanced Air Group (AAAG) kompanııasy aınalysady. Kompanııa ınvestıtsııa tartýmen qosa aerotaksı jumysyn retteýge jaýap beredi. Elde aerotaksıdiń eki túri qoldanylmaq, birinshisi – AAAG eVTOL, al ekinshisi – AutoFlight Prosperity I. Aerotaksıden bólek AAAG tómen bıiktik ekonomıkasyn damytý úshin dron qoldanýdy josparlap otyr.

- Alataý qalasy – Urban Air Mobility (qalalyq áýe utqyrlyǵy) tehnologııalaryn engizýge arnalǵan eń qolaıly alań. Álemdik tájirıbede aerotaksı júıesin qala ınfraqurylymyna arnap beıimdeý qajet. Al jańadan josparlanyp, salynyp jatqan Alataý qalasynda tehnologııanyń áleýetin tolyq paıdalanýǵa bolady, - dedi (AAAG) jobalar menedjeri Danııar Óteýlın.

Kompanııa úsh deńgeıli qaýipsizdik júıesin usynyp otyr. Aerotaksıdiń ár fýnktsııasy kerek kezde bir-biriniń qyzmetin almastyra alady.

Elektr qýatymen júretin aerotaksı qorshaǵan ortany lastamaıdy. Kólik ushqan kezde shyǵatyn dybys tikushaq jáne jáı kólikke qaraǵanda tómen. SUTPC (Shenzhen Urban Transport Planning Center) kompanııasynyń Ortalyq Azııa boıynsha bas dırektory Foks ıAńnyń aıtýynsha, basqarý júıesiniń negizinde jasandy ıntellekt jatyr.

- JI ár reısti naqty ýaqyt rejıminde baqylap, qosymsha qadaǵalap otyrady. Sonymen qatar dron aldynda turǵan kedergini birden baıqap, ózi sheshim qabyldaı alady, - dedi ol.

A2Z Drone Delivery kompanııasynyń negizin qalaýshy Aaron Chjan dron jańbyr, qar jáne 7 baldyq jel soqsa da jumys isteı alatynyn atap ótti. Qurylǵy -10°C-den +45°C-ge deıin qalyp rejımde jumys isteı alady. AAAG aerotaksı arqyly 500 mln dollar ınvestıtsııa tartýǵa bolady dep josparlap otyr.

Áýe taksıi 3000 jumys ornyn ashýǵa múmkindik beredi. 2028 jyly Alatau Skyline áýe jelisi tolyq iske qosylyp, kommertsııalyq reıster qatynamaq.

Aerotaksı kim úshin tıimdi bolmaq?

Resmı málimdemelerde aerotaksı keptelisti azaıtatyn jáne ýaqytty únemdeıtin kólik retinde sıpattalady. Ásirese, Almaty aglomeratsııasynyń keńeıýi men qala mańyndaǵy qozǵalystyń artýy jańa transport túrine suranys qalyptastyrýy múmkin.

Osy oraıda kópshilikti qyzyqtyratyn suraqtardyń biri – aerotaksıdiń baǵasy. Álemdik tájirıbede eVTOL apparattarynyń alǵashqy kommertsııalyq reısteri ádette tikushaq qyzmetine jaqyn baǵamen usynylady. Qazaqstanda da naqty tarıf áli jarııalanǵan joq.

«Alatau City Authority» memlekettik qorynyń Bas atqarýshy dırektory Álisher Ábdiqadyrovtyń aıtýynsha, jolaýshylar 1 shaqyrym qashyqtyqqa orta eseppen 1 dollar tóleıdi.

- Búginde taksılerdiń de ekonom, komfort, komfort plıýs tárizdi deńgeıleri bar. Al aerotaksıdiń jol aqysy taksıdiń eń joǵary klasyndaǵy baǵamen sáıkes keledi. Óıtkeni, onyń artyqshylyqtary bar ekeni túsinikti. Baratyn jerge kepteliste turmaı, tez jetkizedi, - dedi ol.

Qaýipsizdik máselesi qalaı sheshiledi?

Urban air mobility júıesi tek apparattardyń ózine ǵana emes, áýe ınfraqurylymyna da táýeldi. Oǵan arnaıy qoný alańdary, avtonomdy navıgatsııa, áýe qozǵalysyn baqylaý, tótenshe jaǵdaıda qoný júıeleri jáne qalalyq áýe keńistigin retteý sekildi faktorlar kiredi.

«Qazaqstan avıatsııalyq ákimshiliginiń» bas atqarýshy dırektory Maıkl Denıeldiń aıtýynsha, 2025 jyly elde ushaqtar qustarmen 280 ret soqtyǵysqan. Bul Qazaqstannyń urban air mobility júıesine kóshýi tek jańa apparattardy satyp alýmen shektelmeıtinin kórsetedi. Ol úshin búkil áýe keńistigin basqarý júıesin qaıta qaraý qajet bolýy múmkin.

Sarapshy pikiri

Avıatsııa sarapshysy Serik Myqtybaevtyń pikirinshe, aerotaksı jobasy qazir kólik máselesin sheshetin quraldan góri tehnologııalyq jáne ımıdjdik bastamaǵa kóbirek uqsaıdy.

- Іri qalalarda keptelis pen kólik júktemesin azaıtý úshin eń aldymen jerústi rels transportyn damytý mańyzdy. Álemdik tájirıbe kórsetkendeı, megapolısterdegi jolaýshylar aǵynyn tıimdi tasymaldaýdyń negizgi quraly – metro, jeńil relsti kólik jáne qala mańyndaǵy temirjol jelileri. Almaty sııaqty iri qala úshin bul baǵyt áldeqaıda ózekti, - deıdi sarapshy.

Onyń aıtýynsha, aerotaksıdi qoldaný kezinde qaýipsizdik máselesine asa nazar salý kerek. Ásirese, qustarmen soqtyǵysý qaýpi azamattyq avıatsııada burynnan bar faktorlardyń biri bolyp qala beredi.

Sonymen qatar sarapshy aerotaksı qyzmetiniń baǵasy ázirge aıtylyp júrgen keıbir boljamdardan áldeqaıda joǵary bolýy múmkin ekenin aıtady.

- Bul jobany oryndaý úshin ushý apparattaryn satyp alý jetkiliksiz. Qoný alańdaryn salý, tehnıkalyq qyzmet kórsetý júıesin qurý, maman daıarlaý, ınfraqurylymdy kútip ustaý sııaqty shyǵyndar bar. Sondyqtan bir shaqyrym úshin 1 dollar tarıf qoıý týraly boljam naryqtaǵy jaǵdaıǵa sáıkes kelmeýi múmkin. Máselen, AQSh-ta aerotaksı qyzmetiniń quny aıtarlyqtaı joǵary deńgeıde qarastyrylyp otyr, - deıdi ol.

Sarapshynyń pikirinshe, álemniń kóptegen elderinde aerotaksı tehnologııasy áli de synaq kezeńinde. Qytaı men AQSh-ta eksperımenttik ushýlar júrgizilip jatqanymen, olar negizinen qaýipsizdik talaptary tolyq qamtamasyz etilgen arnaıy aımaqtarda júzege asyrylady.

- Bolashaqta bul tehnologııanyń óz aýdıtorııasy qalyptasýy múmkin. Alǵashqy kezeńde ol jappaı kólik túrinen góri belgili bir sanattaǵy jolaýshylarǵa arnalǵan servıs nemese týrıstik-tanymdyq ónim retinde suranysqa ıe bolady. Sondyqtan jobanyń kommertsııalyq tıimdiligi men halyq arasyndaǵy naqty suranysy ýaqyt óte kele anyqtalady, - deıdi Serik Myqtybaev.

Álem tájirıbesi

Álemde aerotaksıdi tolyq paıdalanatyn elderdiń qarasy kóp emes. Olardyń qatarynda Qytaı kósh bastap tur. El aerotaksı qoldanysyn kommertsııalyq deńgeıge jetkizgen. Qytaılyq EHang kompanııasy memlekettik organdardan eVTOL apparatyn paıdalanýǵa arnalǵan sertıfıkat alǵan. EH216-S apparaty Gýanchjoý men Hefeı (1000-1200 shaqyrym) qalalarynyń arasynda kommertsııalyq reısterdi oryndaıdy.

Qytaıda aerotaksı naryǵyn damytý úshin sertıfıkat alýdyń jeńildetilgen tásili qoldanylady. Sonymen qatar elde eVTOL qalalyq kólik júıesine ıntegratsııalanǵan. Qytaıda aerotaksı negizinen ekskýrsııa uıymdastyrý jáne qysqa qashyqtyqtar arasynda qatynaý úshin qoldanylyp júr.

Budan bólek, áýe taksı naryǵyn ilgeriletken elder qatarynda Birikken Arab Ámirlikteri de bar. El bıligi Dýbaı men Abý-Dabıde qalalyq aerotaksıdi iske qosýdy damytyp jatyr. Bılik eVTOL-ǵa arnalǵan birneshe vertıport salýdy qolǵa alǵan. Aerotaksıge Uber/qarapaıym taksı qosymshasy arqyly tapsyrys berip, áýejaıdan Palma Djýmeıra aralyna deıin 10 mınýtta jetýge bolady. Kólikpen bul ýaqyt 45 mınýtqa sozylady. Sapar quny 95 dollardan bastalyp, 150 dollarǵa deıin jetýi múmkin (44 myń teńge men 70 myń teńge aralyǵy).

Al AQSh álem boıynsha aerotaksı ázirleýdiń ortalyǵy tanylady. Elde Joby Aviation, Archer Aviation jáne Wisk Aero sııaqty iri óndirýshiler bar. Atalǵan kompanııalar aerotaksıdi synaqtan ótkizip jatyr. AQSh Federaldyq avıatsııalyq basqarmasynyń (FAA) kúrdeli sertıfıkattaý rásimine baılanysty jolaýshylardy tolyqqandy kommertsııalyq tasymaldaý áli bastalmaǵan.

AQSh-ta aerotaksı áýejaılar men qala ortalyǵy arasyndaǵy tasymal, korporatıvtik saparlar, medıtsınalyq logıstıka jáne týrızm salalarynda qoldanylmaq. Synaq rejımindegi áýe saparlary Kalıfornııa jáne Nıý-Iork shtattarynda júrgizilip jatyr.

Munymen qosa, Japonııa iri qalalardy tehnologııalyq jańǵyrtý úshin qalalyq áýe mobıldiligin damytýdy qolǵa alǵan. Tolyq aýqymdy kommertsııalyq reıster (Tokıo ústindegi turaqty reısterdi qosa alǵanda) 2028 jylǵa josparlanǵan. Eldegi aerotaksı qyzmetine SkyDrive startapy jaýap beredi. Turaqty synaq Tokıo shyǵanaǵynyń ústinen de, sondaı-aq eldiń basqa óńirlerinde de ótedi.

Atap aıtqanda, Germanııa – Eýropadaǵy aerotaksı naryǵynyń kóshbasshysy. Volocopter jáne Lilium kompanııalary elde jańa kólik quralyn damytýmen aınalysady. Atalǵan uıymdar Eýropadaǵy alǵashqy jolaýshy tasymaldaıtyn eVTOL ázirleýshileriniń biri bolyp, synaq túrindegi áýe saparlaryn ótkizgen. Alaıda, Eýropa naryǵy qaýipsizdik talaptarynyń qatańdyǵy, kúrdeli sertıfıkattaý jáne jobalardyń joǵary qunyna baılanysty baıaý damyp keledi. Soǵan qaramastan, Eýro odaǵy qalalyq áýe mobıldiligin zertteýge qarjy bólýdi jalǵastyryp jatyr.

Taıaý Shyǵys aımaǵynda aerotaksıge degen qyzyǵýshylyq qarqyndy ósip keledi. 2025 jyly EHang kompanııasy Qatar Kólik mınıstrligimen birlesip Dohada alǵashqy ret eVTOL-dy ushyryp kórdi. Parsy shyǵanaǵy elderi aerotaksıdi «aqyldy qala» strategııasynyń, tehnologııalyq jańǵyrtýdyń jáne munaıdan keıingi ekonomıkany ártaraptandyrýdyń bir bóligi retinde qarastyrady.

                                                                                        Avtor: Darııa Ǵumar