Attestattaý: Muǵalimniń bilim deńgeıi qalaı baǵalanady
ASTANA. KAZINFORM – «Pedagog mártebesi týraly» zańǵa ózgerister engizilip jatyr. Oqý-aǵartý mınıstri reformany attestattaý júıesinen bastady. Onyń ishinde muǵalimge túsetin artyq júktemeni azaıtý, salany tsıfrlandyrý nazarǵa alynǵan. Bul ózgerister bilim sapasyna qalaı yqpal etedi, muǵalimder kásibı deńgeıin baǵalaýda balama ádis qoldanyla ma? Kazinform tilshisi sarapshylarmen birge osy suraqqa jaýap izdedi.
Test: kim tapsyrady, kimge qajet emes?
Jaýapty mınıstrlik usynǵan attestattaý júıesiniń basty ereksheligi, endi muǵalimder pándik biliktilik testin tapsyrmaıdy. Buǵan deıin mamandar biliktilik sanat alý úshin emtıhannan ótip ábigerge túsetin. Talaby qatańdady ma, júıede kemshilik bar ma, kim bilsin, áıteýir ekiniń biri testiden óte bermeıtin.
Endi, mine, osy kúrmeý birjola sheshilip otyr. Demek aldaǵy ýaqytta biliktilik sanatyn alatyn ustazdar kóbeıe túsetin sekildi.
Qoǵamnyń jańalyqqa qatysty pikiri árqıly. Mysaly, bilim berý salasynyń sarapshysy Aıatjan Ahmetjanuly pándik biliktilik testin joıýǵa qarsy. Onyń aıtýynsha, muǵalim ózi sabaq beretin pándi tolyq meńgerýi qajet ári kez kelgen testi sheshe alýy mańyzdy.
— Muǵalimderdiń óz páninen test tapsyrýǵa qarsy shyǵýyn jáne atalǵan ádisti qıyndyq kórýin túsine de, qabyldaı da almaımyn. Óz páninen test tapsyra almasa, onyń nesi muǵalim? Óz pánin bilmegen muǵalim qalaı sabaq beredi?
Esińizde bolsa, bıyl qańtarda oqý-aǵartý mınıstri «52,6% muǵalim páni boıynsha testiden óte almady» degen edi. Sondaı másele bola tura testi alyp tastaı salý aqylǵa qonymsyz. Bul — izdenisti óltirý, kásibı damýdy tunshyqtyrý, — dep ashyna sóıledi sarapshy.
Al oqý-aǵartý mınıstrligi qoǵamdyq keńesiniń tóralqa múshesi Ómir Shynybekulynyń pikirinshe, pándik testi alyp tastaý oryndy. Sebebi sońǵy jyldary testileý satysynda sybaılas jemqorlyq faktisi baıqala bastaǵan. Eger emtıhan tapsyrý mindeti qoıylmasa, ashyqtyqty anaǵurlym qamtamasyz etýge bolady — muǵalimge de, qoǵamǵa da jeńil.
— Keıingi ýaqytta attestattaýdan qansha muǵalim óte almaı qalǵany týraly málimet júr. Muny ustazdyń bilim sapasynyń kórsetkishi degenge kúmánmen qaraımyn. Múmkin, salada sybaılas jemqorlyq faktisi bar shyǵar. El arasynda testileý men shyǵarmashylyq jumysty «satyp alýǵa bolady» degen sybys bar. Bul bir jaǵynan shyndyqqa janasady. Sondyqtan pándik emtıhandy alyp tastaý ádil baǵalaýǵa múmkindik beredi, — deıdi Ómir Shynybekuly.
Spıker attestattaý kezindegi zańsyzdyqty áshkereleýge jáne onyń quqyqtyq jazasyn naqtylaýǵa basymdyq berý qajet dep sanaıdy. Onsyz kez kelgen reforma aıaqsyz qalýy yqtımal.
Osy oraıda zańdy saýal týyndaıdy: bul jańalyq jarııalanǵansha testileýden ótýdi bastap qoıǵandar qaıtpek? Olardyń testileý nátıjesi joıyla ma?
Oqý-aǵartý mınıstri Juldyz Súleımenovanyń sózine sensek, bıyl attesttaý testin bastaǵandar eski júıe boıynsha qorytyndylaıdy, esh shekteý joq. Mysaly, buǵan deıin 51 myń pedagog tapsyryp, shekti balyn jınaǵan. Olar búkil portfolıosyn jınaqtap, attestatsııadaǵy qazir kórsetilip turǵan kezeńderdi tapsyrady. Ótkenderi qyrkúıekten bastap qosymsha ústemeaqysyn alady.
Alǵashqy testileýde shekti deńgeıge jete almaǵan, biraq talaptarǵa saı portfolıosy bar pedagogterge shilde aıynda testileýdi qaıta tapsyrý múmkindigi beriledi. Qaıta testileý qorytyndysy boıynsha da shekti ball jınaı almaǵan jaǵdaıda tıisti biliktilik sanaty berilmeıdi.
Sonymen birge qaıta testileýden ótýdi qalamaıtyn pedagogter bıylǵy qyrkúıekten bastap pılottyq rejımde iske asyrylatyn jańa model aıasynda attestattaýǵa qatysa alady.
Aıta keteıik, pándik testen pedagogter bosatyldy dedik, alaıda pedagog mamandyǵyna endi qadam basyp jatqan ýnıversıtet túlekterine mundaı jeńildik qarastyrylmaǵan. Olar pándik biliktilik testin tapsyrady. Oǵan qosa jas mamandar bul testiden eki jyldan keıin qaıtadan ótýi tıis.
— Osy jańa ustazdar eki jyldan keıin pedagog-moderator biliktilik deńgeıine, ıaǵnı attestatsııaǵa qadam basqanda, pedagog biliktiliginiń testin tapsyrady. Basqa jaǵdaıda kategorııaǵa, attestatsııaǵa tapsyratyn birde-bir ustaz bul testileýden ótýge mindettelmeıdi. Pedagog biliktiligi testiniń attestatsııaǵa eshqandaı baılanysy bolmaıdy, — dep túsindirdi mınıstr.
Sonymen qatar pándik test basshylyq laýazymdaǵy azamattarǵa da mindetti talap kúıinde qalmaq.
Júkteme azaıady
Jańa erejede pedagogter úshin birqatar qosymsha mindet alynyp tastaldy: esse jazý, ǵylymı maqalalar jarııalaý, avtorlyq baǵdarlama ázirleý, oqý-ádistemelik materıaldar daıyndaý mindetti talap qatarynan shyǵarylǵan.
Ásirese muǵalimder ǵylymı maqalanyń talap etilmeıtinine qýanyp otyr. Sebebi kóptegen salalyq basylym muǵalimderdiń maqalasyn aqyly negizde jarııalaıdy, tipti muny kásip kózine aınaldyrǵandar bar. Bul bir jaǵynan, ustazdyń qaltasyn qaqsa, ekinshi jaǵynan, bilim berýge jumsaýy qajet ýaqytyn alady.
Ómir Shynybekulynyń paıymdaýynsha, bárinen buryn ǵylymı jumystyń erejeden alynǵany durys. Óıtkeni, muǵalim — ǵylymı qyzmetker emes, pedagog.
– Buryn avtorlyq baǵdarlamaǵa qarsy shyqqan bolatynmyn. Avtorlyq baǵdarlama kishigirim ǵylymı jumys qoı. Al ǵylymı jumys kez kelgen muǵalimniń qolynan kele bermeıdi. Oǵan tereń izdenis, bos ýaqyt, tyńǵylyqty daıyndyq qajet. Kúnniń basym bóligin balamen ótkizetin muǵalimde ondaı múmkindik bola qoıýy ekitalaı. Sondyqtan ǵylymı maqalany alyp tastaý — jón qadam, — deıdi sarapshy.
Aıatjan Ahmetjanulynyń sózinshe, esse jazý, ǵylymı maqalalar jarııalaý, avtorlyq baǵdarlama ázirleý, oqý-ádistemelik materıaldar daıyndaý sekildi jumystar bilim sapasynyń ajyramas bólshegi sanalady. Demek, ony túbegeıli qoldanystan shyǵarý sapaǵa áser etpeı qoımaıdy.
— Bul talaptardy eń joǵary «pedagog-sheberler» sanatyna úmitkerler úshin qaldyrýy qajet dep oılaımyn. Oqýshy men muǵalim jetistigi jáne onyń shyǵarmashylyǵy eń joǵary sanat «pedagog-sheber» úshin jan-jaqty qaralýy kerek. Munyń bári jeke oqytý sapasyn arttyrmaǵanymen, elimizdiń oqý-ádistemelik bazasynyń qalyptasýyna paıdasyn tıgizedi. Bizde ádistemelik baza qalyptaspasa, ómir boıy tek jurttan kóshiretin, aýdarmaǵa súıengen júıe qalyptasady. Ol eshqashan ozyq nátıjege jetkizbeıdi, — dep qosty sala mamany.
Ashyq sabaq, praktıkalyq jumys: muǵalim deńgeıiniń kórsetkishi
Jańa modelde biliktilik sanattary boıynsha ashyq sabaqtar sany men biliktilikti arttyrý saǵattarynyń kólemi qysqarǵan. Bastysy, pedagogtiń praktıkalyq jumys nátıjesi, jobalarǵa qatysýy, tárbıe jumysy eskeriledi. Sondaı-aq kásibı tájirıbesin taratýy da esepke alynatyn bolady.
Vıtse-mınıstr Shynar Aqparovanyń aıtýynsha, jańartylǵan tásil muǵalimniń jumysyn tek akademııalyq kórsetkishtermen emes, eń aldymen oqýshynyń tulǵalyq damýyna qosqan naqty úlesi arqyly baǵalanbaq.
— Pedagog-moderator sanatyna qoıylatyn talaptar qaıta qaralady. Buryn jyl saıyn 5 ashyq sabaq ótkizý kózdelse, endi attestattaý kezeńi ishinde 4 sabaq ótkizý jetkilikti. Sonymen qatar biliktilikti arttyrý kýrstarynyń kólemi 72 saǵattan 36 saǵatqa deıin qysqartylady, — dedi vıtse-mınıstr.
Demek attestattaý kezinde pedagogtiń mektep ishindegi jobalary, shyǵarmashylyq toptarǵa qatysýy basty baǵalaý talabyna aınalady. Synyp saǵattary men synyptan tys is-sharalar ótkizýi de eskeriletin bolady.
Vıtse-mınıstrdiń málimetinshe, «pedagog-sarapshy», «pedagog-zertteýshi» jáne «pedagog-sheber» sanattaryna da osyǵan uqsas ózgerister engizilmek.
Baıqasaq, mınıstrlik pedagogterdi baǵalaýda tek praktıkalyq úlgige bet buryp bara jatqandaı. Árıne, jańa júıede munyń bári jaqsy kórinetini sózsiz. Alaıda keı sarapshy jaýapty organ naqty jaǵdaıdy eskermeı otyr dep sanaıdy. Sonyń ishinde kadr tapshylyǵy men úmitker kólemi nazarǵa alynbady degen pikir bar.
Nelikten? Máselen, qazir orta bilim berý júıesinde biliktilik sanattary boıynsha 104 999 — «pedagog», 126 688 — «pedagog-moderator», 95 438 — «pedagog-sarapshy», 82 632 — «pedagog-zertteýshi», 2 973 — «pedagog-sheber» eńbek etedi. Endi osy pedagogter kelesi sanatqa ótýge ótinim berdi delik.
«Pedegog-sheber» sanatyn esepke almasaq, qalǵanyna ótinimdi óńirlik bilim basqarmalary men bilim bólimderi qabyldaıdy. Ondaǵy attestattaý komıssııasy jyl boıy ótinim bergen myńdaǵan adamnyń árbiriniń keminde 4 ashyq sabaǵyna qatysýy shart, bul degenińiz — 4 myń saǵattan asady. Qarapaıym eseppen salsaq, ondaǵan komıssııa múshesi munsha kólemdi eńserýi múmkin emes.
Sol sebepti attestattaý kezindegi qosymsha baǵalaý tásilderin qaldyrýdy qalaıtyndar kóp.
Oqý-aǵartý mınıstrligi janyndaǵy qoǵamdyq keńestiń tóralqa múshesi Ómir Shynybekuly áli de usynys-pikir aıtý qajet dep sanaıdy. Óıtkeni mınıstrliktiń usynysy - túpkilikti sheshim emes, talqyǵa ýaqyt bar.
— Qazir attestattaýdyń jańa jobasy ázirlenip jatyr. Maýsym aıynda Oqý-aǵartý mınıstrliginiń otyrysynda taǵy talqylaıtyn boldyq. Birneshe keńesten keıin, ıaǵnı 1 qyrkúıekke deıin joba tolyq ázir bolady, — deıdi sarapshy.
«Ustaz» platformasy
Aldaǵy ýaqytta ustazdardyń qaǵaz túrinde portfolıo jınaý úrdisi joıylyp, júıe tolyq elektrondy formatqa kóshiriledi. Budan bylaı biliktilik sanattary boıynsha attestattaý da «Ustaz» platformasy arqyly uıymdastyrylmaq. Platformada muǵalimge qatysty málimetter birneshe memlekettik derekqordan avtomatty túrde alynady. Qyzmet orny, eńbek ótili, bilim deńgeıi men kásibı jetistikteri bir júıege jınaqtalyp, qaǵazbastylyq tolyqtaı joıylýy múmkin.
Búginde pedagogter platformany tıimdi paıdalanyp keledi. Ótken jyly avtomattandyrylǵan júıede tek «pedagog-moderator» jáne «pedagog-sarapshy» biliktilik sanattary boıynsha attestattaý júrgizilgen edi. Aldaǵy ýaqytta ózge de sanattardy osy platformada baǵalaý josparlanǵan. Mysaly, jyl ishinde «Ustaz» arqyly 93,1 myń pedagog biliktilik sanattaryna ótinish berip úlgeripti.
Pedagogterdiń biliktilik sanatyn alýǵa umtylýy - tek talaptan týyndaǵan qadam emes. Memleket ár sanatqa qaraı ustazǵa qosymsha aqy tóleıdi. Mysaly, «pedagog-sheber» — laýazymdyq jalaqysynyń 50%-yn, «pedagog-zertteýshi» — 40%, «pedagog-sarapshy» — 35%, al «pedagog-moderator» — 30% kóleminde alady.
