Atyraýdyń jańa bas jospary: qala turǵyndaryn qandaı ózgeris kútip tur

Atyraý qalasynyń bas jospary uzaq merzimge ázirlengen. Jobany iske asyrýdyń birinshi kezeńi — 2032 jyl, al eseptik merzimi — 2040 jyl. Osy ýaqytqa qaraı qosylatyn aýyldardy eskergende, qala halqynyń sany 600 myń adamǵa jetýi múmkin. Qazir shaharda aldaǵy ýaqytta qosylatyn aýyldarda turatyn azamattardy eseptegende 431,2 myń adam.

Jobalanatyn aýmaqtyń jalpy aýdany 56 400 gektar bolady. Qoldanystaǵy Bas jospardaǵy qala aýmaǵy 45 871 gektardy quraıdy.

Jańa turǵyn aýdandardy negizinen qalanyń soltústik, soltústik-shyǵys jáne ońtústik baǵyttarynda ornalastyrý usynylǵan. Sonymen qatar, ortalyq bóliktegi keıbir aýmaqtardy jańartý, kóshe-jol jelisin damytý, qosymsha kópirler men kólik aıryqtaryn salý kózdeledi.

Oblys ákimdiginiń málimetinshe, bolashaqta qalada bir «tarıhı» qoǵamdyq-iskerlik ortalyq jáne qala turǵyndaryn tartatyn negizgi núkteler retinde birneshe «jańa» qosalqy ortalyq qalyptasýǵa tıis.

Qalany eki aýdanǵa bólýge ne kedergi?

Buǵan deıin Bas jospardy ázirleý kezinde Atyraýdy eki ákimshilik aýdanǵa bólý nusqasy qarastyrylǵan. Bul jaǵdaıda Jaıyq ózeni eki aýdannyń arasyndaǵy tabıǵı shekara retinde belgilenýi múmkin edi. 

2026 jyldyń 1 shildesinen bastap qoldanysqa engizilgen «Qazaqstan Respýblıkasynyń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysy týraly» Konstıtýtsııalyq zańǵa sáıkes, oblystyq mańyzy bar qalada aýdan qurý úshin halyq sany 400 myń adamnan asýy kerek. Sonymen birge ár aýdanda keminde 200 myń turǵyn bolýy qajet.

— Qazirgi kezeńde qalanyń jobalyq shekaralarynda eki ákimshilik aýdan qalyptastyrýǵa qoıylatyn bul talaptar tolyq kólemde qamtamasyz etilmeıdi. Osyǵan baılanysty búginde Atyraý qalasyn eki ákimshilik aýdanǵa bólý máselesi jergilikti atqarýshy organ tarapynan qarastyrylyp otyrǵan joq. Sonymen qatar, bas jospar jobasynda eseptik merzimge (2040 jyl) halyq sany boıynsha qajetti kórsetkishterge qol jetkizilgen jáne qazirgi ýaqytta qala ákimshiliginiń aýmaǵynda ornalasqan eldimekenderdi qala shekarasyna engizýge baılanysty barlyq qajetti rásim aıaqtalǵan jaǵdaıda, bul máseleni teorııalyq turǵydan qarastyrý múmkindigi kózdeledi, — dedi Atyraý oblysy ákiminiń orynbasary Daryn Shamuratov Kazinform agenttigine bergen jaýabynda.

Qala quramyna segiz eldimeken qosylýy múmkin

Bas jospar jobasynda Atyraý qalasynyń aýmaǵyn keńeıtip, qala ákimshiligine qarasty segiz eldimekendi ortaq qala qurylysy qurylymyna biriktirý usynylǵan. Olar — Erkinqala, Tasqala, Janatalap, Qyzylbalyq, Qurmanǵazy, Amangeldi, Damba jáne Besikti. 

Buǵan qosa qalanyń ońtústik jáne shyǵys bólikterindegi menshikke nemese jer paıdalanýǵa berilmegen, aýdandyq atqarýshy organdardyń qaramaǵyndaǵy jerdi qosý kózdeledi.

Jobada jańa turǵyn aýdandardy áleýmettik nysandarmen jáne ınjenerlik ınfraqurylymmen qatar damytý qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, qosymsha 114 balabaqsha men 88 jalpy bilim beretin mektep salý usynylǵan. Qazir shaharda 201 balabaqsha men 82 mektep jumys isteıdi.

Budan bólek, qalanyń ártúrli bóliginde densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik qamsyzdandyrý mekemelerin ornalastyrý, jańa kósheler men joldar salý, avtomobıl kópirleri, kólik aıryqtaryn damytý josparlanǵan.

Barlyq saıajaıdyń mártebesi turǵyn úı qurylysyna aýyspaıdy

Bas jospar jobasyndaǵy ózekti máselelerdiń biri — saıajaı alaptarynyń bolashaq mártebesi. Jańa bas josparda barlyq saıajaı massıvin jeke turǵyn úı qurylysy aýmaǵyna aýyspaıdy.

— Bas jospar jobasynda barlyq saıajaı massıvterin jeke turǵyn úı qurylysy aýmaǵyna aýystyrý usynylmaıdy, óıtkeni saıajaı seriktestikteriniń bir bóligi josparlaý shekteýleri bar aýmaqtarda, qorǵaý jáne sanıtarııalyq-qorǵaý aımaqtarynda, sý basý qaýpi bar aýmaqtarda jáne basqa da shekteý aımaqtarynda ornalasqan, — dep túsindirdi oblys ákiminiń orynbasary Daryn Shamuratov.

Búginde oblys ortalyǵynda úlkendi-kishili 40-tan asa saıajaı bar. Qazirgi joba boıynsha 24 saıajaıdy jeke turǵyn úı qurylysy sanatyna aýystyrý usynylǵan. Olardyń qatarynda «ANÝ», «ANÝ-2», «Svıazıst», «Beımahıs», «Stroıtel», «Energetık-2», «Dalnyı-1», «Neftıanık», «Neftıanık-2», «Sadovod-1», «Sadovod-3», «Sadovod-4», «Geologotehkomplekt», «Aqjaıyq-Tendik», «TsBKO», «Madına», «KSM», «Melıorator», «Hımık», «Sýdoremontnık», «Rybnık», «Ýralkasprybvod», «Jeleznodorojnık» jáne «Rechnık» saıajaı massıvi bar.

Al «Sadovod-2» jáne «Transportnık» saıajaı massıvterine qatysty másele túpkilikti sheshilmegen. «Atyraýmunaıgazgeologııa» baý-baqsha seriktestigi sý basý aımaǵynda ornalasqan. Jeke turǵyn úı qurylysyna aýystyrý usynylmaǵan saıajaılardyń qazirgi fýnktsıonaldyq jáne nysanaly maqsaty ózgerissiz saqtalady.

Qoldanystaǵy ınjenerlik jelilerdiń qýaty jetkiliksiz

Ákimdiktiń resmı jaýabyndaǵy aqparatqa súıensek, qalanyń qazirgi ınjenerlik ınfraqurylymy halyq sanynyń boljamdy ósýin jáne jańa aýmaqtardy ıgerýdi tolyq qamtamasyz etýge jetkiliksiz. Sondyqtan sý, káriz, jylý, gaz jáne elektrmen jabdyqtaý júıelerin kezeń-kezeńimen jańǵyrtý ári keńeıtý josparlanyp otyr.

Qazir sý tazartý nysandarynyń qýaty táýligine 80–120 myń tekshe metrdi quraıdy. Sýmen jabdyqtaýdy jaqsartý úshin ákimdiktiń túrli jobany iske asyrmaq:

• № 6 súzgi stantsııasyn, sorǵy stantsııasyn (táýligine 180 myń m³) salý, sondaı-aq qoldanystaǵy sý qubyry jelilerin rekonstrýktsııalaý jáne keńeıtý;
• Erkinqala aýylynda (táýligine 5 000 m³) jáne Talǵaıran aýylynda (táýligine 30 000 m³)sý alý stantsııalaryn salý;
• sýmen jabdyqtaýdyń qosymsha (ekinshi) kózi retinde Qıǵash–Mańǵyshlaq sý qubyryn paıdalaný usynylady.

Qalanyń oń jaǵalaý jáne sol jaǵalaý bólikteriniń káriz júıesi jeke júıeler arqyly júzege asyrylady. Oń jaǵalaýdaǵy káriz tazartý qurylystarynyń jobalyq ónimdiligi táýligine 30 myń m³, al sol jaǵalaýdaǵy KTQ-nyń jobalyq ónimdiligi táýligine 70 myń m³ quraıdy. Qoldanystaǵy tazartý nysandarynyń qýaty da bolashaqta azdyq etýi yqtımal. Qalanyń perspektıvalyq damýyna sáıkes sý burý júıesin damytý boıynsha mynadaı is-sharalar kózdeledi:

• jeke turǵyn úı sektoryn ortalyqtandyrylǵan káriz júıesine qosý boıynsha qurylys jumystaryn júrgizý;
• qoldanystaǵy oń jaǵalaýdaǵy káriz tazartý qurylystaryn (KTQ) rekonstrýktsııalaý (eseptik merzimge) (jumys jobasy ázirlengen);
• sol jaǵalaýdaǵy KTQ kesheniniń qýatyn táýligine 80 myń m³-ge deıin arttyrý (eseptik merzimge);
• qoldanystaǵy káriz jelilerin rekonstrýktsııalaý jáne jańa káriz jelilerin salý.

Oblys ákimdiginiń málimetinshe, Atyraý qalasyn elektrmen senimdi qamtamasyz etý úshin mynalar qajet:

• qoldanystaǵy birqatar qosalqy stantsııany, onyń ishinde «Atyraý» qosalqy stantsııasyn rekonstrýktsııalaý jáne oyń qýatyn arttyrý;
• úsh qosalqy stantsııany qalpyna keltirý;
• 5 jańa qosalqy stantsııa salý;
• joǵary jáne orta kerneýli elektr jelilerin damytý, onyń ishinde 35 kV kerneýli jelilerdi 110 kV kerneýge aýystyrý;
• JEO men AMÓZ-de jańa generatsııalaıtyn qýattardy damytý;
• Batys aımaǵyn Qazaqstannyń Biryńǵaı elektr energetıkalyq júıesimen biriktirý jobasymen úılestirý;
• jel elektr stantsııasyn salý;
• uzaq merzimdi tujyrymdamalyq nusqa retinde 220 kV «Soltústik-1» jáne «Soltústik-2» eki tirek qosalqy stantsııasyn 220/110/10 kV kerneý deńgeıinde ornalastyra otyryp, 220 kV Soltústik saqınany qalyptastyrý jáne olardy jalǵaıtyn 220 kV elektr berý jelilerin salý.

Jaıyq jaǵalaýynda qoǵamdyq keńistikter qurylady

Bas josparda Jaıyq ózeniniń jaǵalaýyn abattandyrý jáne rekreatsııalyq aımaqtar qurý da qarastyrylǵan. Ózen boıynda saıabaqtar, skverler, býlvarlar men basqa da kógaldandyrylǵan keńistikterdi damytý usynylǵan.

Jobada sý tasqyny qaýpin azaıtýǵa arnalǵan ınjenerlik sharalar da bar. Olardyń qatarynda ózen jaıylmasyn keńeıtý, tereńdetý jáne tazartý, jaǵalaýdy nyǵaıtý, topyraqty qurǵatý júıelerin ornatý, sý tasqyny sýlaryn burý jáne jerústi aǵynyn retteý jumysy kórsetilgen.

Sý basý qaýpi bar aýmaqtarda qurylys salýǵa shekteý qoıý da josparlanyp otyr. Naqty belgiler, eńister men sý burý qurylystary jobalaýdyń keıingi kezeńderinde, egjeı-tegjeıli josparlaý jáne jumys jobalary aıasynda pysyqtalmaq.

Qala ortalyǵyndaǵy keıbir aýmaqtar jańartylady

Bas jospar jobasynda ortalyqtaǵy jeke turǵyn úı sektorynyń bir bóligin renovatsııalaý usynylǵan. Bul aýmaqtarda kópqabatty turǵyn úıler, qoǵamdyq-iskerlik nysandar, áleýmettik jáne bilim berý mekemeleri, demalys keńistikteri ornalasýy múmkin.

Renovatsııa qarastyrylǵan aýmaqtardyń biri Qurmanǵazy kóshesi, Beıbarys dańǵyly, Sátbaev kóshesi men Jaıyq ózeni aralyǵynda ornalasqan. Ekinshi aýmaq Jandosov, Baımuhanov, Temirhanov kósheleri men Jaıyq ózeni aralyǵyn qamtıdy.

Sonymen birge Bas josparda ónerkásiptik nysandarǵa qatysty sanıtarııalyq-qorǵaý aımaqtarynyń shekarasyn naqtylaý jáne jańalaryn qalyptastyrý kózdelgen. Ekologııa departamentiniń resmı haty negizinde alty ónerkásiptik nysandy kóshirý usynylǵan.

Jyl sońyna deıin jobalaý jumysy aıaqtalý kerek

Bas jospar jobasyn ázirleý barysynda turǵyndar saıajaı aýmaqtaryn jeke turǵyn úı qurylysyna aýystyrý, sýmen jabdyqtaý, ónerkásiptik nysandardy kóshirý jáne kólik ınfraqurylymyn damytýǵa qatysty birqatar máseleni kóterdi.

— 2026 jyly jobalaý jumystaryn tolyq aıaqtaý, onyń ishinde strategııalyq ekologııalyq baǵalaý kezeńinen ótý jáne qoǵamdyq tyńdaýlar ótkizý josparlanyp otyr. Alaıda naqty merzimder Qazaqstan Respýblıkasy Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginen qajetti qorytyndyny alý merzimine baılanysty bolady. Bas jospar boıynsha shemalar, grafıkalyq jáne ózge de materıaldar qoǵamdyq talqylaýlar/tyńdaýlar kezeńinde turǵyndarǵa usynylýǵa tıis, - dep tolyqtyrdy aımaq basshysynyń orynbasary Daryn Shamuratov.

Jobanyń aldyn ala materıaldaryn, onyń ishinde qysqasha túsindirme jazba men grafıkalyq shemalardy qoǵamdyq tyńdaýlarǵa deıin keminde 30 kúntizbelik kún buryn Atyraý oblysynyń Sáýlet jáne qala qurylysy basqarmasy men qala ákimdiginiń resmı ınternet-resýrstarynda jarııalaýy kerek.

Buǵan deıin Atyraýda ýrbanıstıka ortalyǵynyń alǵashqy mindetterin jazǵan edik.