Atyraýda kóbeıgen lotos ekojúıege qaýip tóndire me

Bul aýmaqta gúldiń paıda bolýyn jergilikti turǵyndar eki jasóspirimniń tájirıbesimen baılanystyrady. Aıym Jangeldi men Shattyq Hamı esimdi jetkinshekter lalagúldiń tuqymyn ózenge seýip, atalǵan aýmaq kútpegen jerden tamasha kóriniske aınalǵan.

Oqıǵa eki jyl buryn bastalǵan. Aıym Jangeldiniń anasy Qytaıdaǵy marketpleısten lotos tuqymyna tapsyrys bergen. Qyzdar aldymen gúldi úı jaǵdaıynda ósirip kórmek bolǵan. Alaıda nátıje shyqpaǵan soń, qalǵan tuqymdy Keńózek mańyndaǵy Peretaska ózegine shashqan. Bir jyldan keıin sý betinde alǵashqy japyraqtar paıda bolǵan. Al bıyl lotos gúldep, ózenniń bir bóliginde tutas alqap qalyptasqan.

- Anam Qytaı marketpleıinde jumys isteıdi. Sóıtip qyzyǵyp lotos gúline Qytaıdan tapsyrys berdik. Úı jaǵdaıynda ósirgimiz keldi. Óspedi. Sosyn Keńózekke shashtyq. Shópteri jaılap shyǵyp turdy,- dep Aıym Jangeldi.

Qazir Peretaska ózegindegi lotos alqaby áleýmettik jelide qyzý talqylanyp jatyr. Biri sırek kezdesetin gúldiń Atyraý mańynda jaıqalǵanyn tabıǵattyń erekshe kórinisi dep baǵalasa, endi biri syrttan ákelingen tuqymnyń jergilikti ekojúıege áserine alańdaıdy.

Bıolog ǵalym Gúlnár Saparovanyń aıtýynsha, lotostyń sý ekojúıesinde belgili bir paıdasy bar. Ósimdik balyqtardyń tirshilik etýine qolaıly orta qalyptastyryp, sý ósimdikteri men plankton, bentos sııaqty tiri aǵzalardyń damýyna yqpal etedi. Sonymen qatar lotos sý quramyndaǵy keıbir qorektik elementterdi sińiredi.

- Lotos balyqtarǵa tirshilik etýge qolaıly orta qalyptastyrady. Onyń aınalasynda sý ósimdikteri, fıtoplankton, zooplankton jáne bentos damıdy. Sonymen qatar lotos sýdaǵy keıbir zııandy hımııalyq elementterdi, sonyń ishinde fosfor, kalıı jáne túrli ıondardy sińirýge qabiletti. Bul sý sapasyn saqtaýǵa belgili bir deńgeıde áser etedi,- bıologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Gúlnár Saparova.

Ǵalymnyń pikirinshe, lotostyń shamadan tys taralýy ekojúıege keri áser etýi múmkin. Eger ósimdik sý betin tolyq jaýyp qalsa, kún sáýlesiniń sýǵa túsýin shektep, otteginiń almasýyna áser etedi. Bul óz kezeginde sýdaǵy tirshilik ıeleriniń qorektik bazasyna yqpal etýi yqtımal. Sondyqtan jańa aýmaqtaǵy ósimdiktiń taralýyn baqylaý qajet.

Gúlnár Saparova gúldiń bul túri sý kóleminiń azaıýyna ne kóbeıin eshqandaı áser etpeıtinin aıtty.

Al ekolog Mánsııa Esenamanova lotostyń ózin zııandy ósimdik dep baǵalaýǵa bolmaıtynyn aıtady.

Onyń sózinshe, lotos sýdaǵy azot pen fosfordy sińiredi. Bul elementterdiń shamadan tys jınalýy evtrofıkatsııa protsesine sebep bolýy múmkin.

- Lotos ózi zııandy emes. Sebebi azot pen fosfordy sińirip alady. Al azot pen fosfor evtrofıkatsııa protsesine ákeletin negizgi elementter bolyp sanalady. Sondyqtan lotostyń negizgi paıdasy kóp. Lotos aǵyndy sýda óspeıdi. Ol tek turaqty jáne taza sýda ósedi,-dep pikir bildirdi Mánsııa Esenamanova.

Mamandardyń pikirinshe, ázirge lotostyń taralýyna qatysty naqty qorytyndy jasaýǵa erte. Ósimdiktiń sany, taralý jyldamdyǵy jáne jergilikti sý ekojúıesine áseri turaqty baqylaýdy qajet etedi.

Qazaqstannyń Qyzyl kitabyna engen lotos Qurmanǵazy aýdanyndaǵy Qıǵash ózeniniń salasynda shilde aıynyń ortasynan bastap gúldeıdi.

Bıyldyń gúldiń bul túri Atyraý qalasyndaǵy Peretaska ózeginde shyǵa bastaǵanyn jazǵan edik.