Ata-anaǵa alıment: sot neni eskeredi jáne bala qashan tóleýge mindetti

Qyz ákesine qaryz emes

Balqash qalasynyń turǵyny qyzyn sotqa berip, odan aı saıyn 10 AEK, ıaǵnı, 43 250 teńge óndirýdi surady. Ýáji - turmystyq qajettilik pen dári-dármek shyǵyny. Sot isti QR Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy týraly kodeks aıasynda qarady. ıAǵnı, ata-ana muqtaj bolsa kámeletke tolǵan bala oǵan kómek kórsetýi tıis.

- Qaraǵandy oblysynyń Balqash qalalyq soty talap qoıýshynyń aı saıyn 128 229 teńge kóleminde zeınetaqy alatynyn, sondaı-aq onyń eki qabatty turǵyn úıi men Mitsubishi Montero Sport avtokóligi bar ekenin anyqtaǵan. Qyzy eki balany ózi tárbıelep otyrǵanyn, olardyń ákesinen alıment almaıtynyn jáne satýshynyń kómekshisi bolyp jumys istep, aıyna 85 myń teńge jalaqy alatynyn aıtty. Sonymen qatar talap qoıýshyǵa ulynyń materıaldyq kómek kórsetetini anyqtaldy. Sot talap qoıýdy qanaǵattandyrýǵa negiz joq degen qorytyndyǵa kelgen. Sot sheshimine shaǵym berilmegen jáne ol zańdy kúshine engen,- dep habarlady Joǵarǵy sot.

Ákesi men qyzy bir-birin túsine almaı, renish sońy sotqa ulasqan. Sotta talap qoıýdyń negizgi sebebi osy dep tanyldy.

Bala anasyna qaryz

Ata-ananyń kámelet jasqa tolǵan baladan alıment óndirý isi ár óńirde, ár qalada bolady.

Aqtóbe oblystyq sotynyń baspasóz qyzmetiniń habarlaýynsha, bıyl dál osyndaı 6 is tústi. Sheshim shyqqan istiń birinde sot balany anasyna qamqor bolýǵa mindettedi.

- QR Konstıtýtsııasynyń 27-babyna sáıkes memleket otbasyn, ana men ákeni jáne balany qorǵaýdy kepil etedi. Kámeletke tolǵan eńbekke qabiletti balalar eńbekke jaramsyz ata-analaryna qamqorlyq jasaýǵa mindetti. Aqtóbe qalalyq sotynda alıment óndirý isi qaraldy. Talap qoıýshy zeınetkerlik jasqa jetken, jumys istemeıdi jáne qant dıabeti dıagnozymen esepte tur. Densaýlyq jaǵdaıy men jasyna baılanysty qosymsha tabys tabý múmkindigi joq. Ol materıaldyq kómekke muqtaj ekenin kórsetip, alıment óndirýdi surady. Іs boıynsha anyqtalǵan mán-jaılardy, sondaı-aq taraptardyń materıaldyq jáne otbasylyq jaǵdaıyn eskere otyryp, sot talap qoıýdy ishinara qanaǵattandyrý týraly sheshim qabyldady. Sot sheshiminiń alıment óndirý bóligindegi oryndalýy dereý júzege asyrylady. Sot aktisine shaǵym keltirilmegen, zańdy kúshine engen joq,- dep habarlady Aqtóbe oblystyq sotynyń baspasóz qyzmeti.

Zań talaby

Sot sheshiminen soń is sot oryndaýshylaryna túsedi. Aqtóbe oblysynyń jeke sot oryndaýshysy Almas Kýlshanovtyń aıtýynsha, qazir óndiriste 15 is bar. Balalar jalaqysynyń bir bóligin ata-anasyna aýdaryp otyr. Óndirý isinde de esh qıyndyq tirkelmegen. Sebebi búginde kámelet jasqa tolǵan balalar jumys isteıdi, tabysynyń belgili bir bóligin berip otyrady.

- Kámelet jasqa tolǵan, jumysqa qabiletti azamat eńbekke jaramsyz, kómekke muqtaj ata-anasyn asyraýǵa jáne olarǵa qamqorlyq jasaýǵa mindetti. Alıment sot tártibimen óndiriledi jáne ony balanyń árqaısysynan óndirýge bolady. Sot ata-ana men balalardyń materıaldyq jáne otbasylyq jaǵdaıyn eskeredi jáne aılyq eseptik kórsetkishpen esepteledi. Eger sotta ata-ananyń ózderi de mindetin oryndamaǵany anyqtalsa, talap aryz qanaǵattandyrylmaýy múmkin,- dedi sot oryndaýshysy Almas Kýlshanov.

QR «Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy týraly kodekstiń 145-baby dál osy isti qaraıdy. ıAǵnı, kámeletke tolǵan balalardyń ata-analaryn kútip-baǵý jónindegi mindetteri jazýly tur. Shynynda da kámeletke tolǵan bala ata-anasyna qamqor bolýǵa mindetti. Balany asyrap baqqan adamdar da alıment óndire alady. Tek buǵan deıin ata-ana quqyǵynan aıyrylǵandar balasynan eshteńe de óndire almaıdy.

Al Kodekstiń 146-babynda kámeletke tolǵan balalardyń ata-analaryna jasalǵan qosymsha shyǵystarǵa qatysýy týraly jazylǵan. Eger ata-anasy naýqas bolsa, kútýshi kómegine júginse, emge aqsha qajet bolsa, qarjylaı kómek kórsetýge mindettelýi múmkin. Shyǵysty kóterý, ıaǵnı, aqsha aýdarý talaby Kodekstiń 145-baby aıasynda atqarylady. Demek kámeletke tolǵan balanyń da áleýmettik, qarjylyq jaǵdaıy eskeriledi. Eki ara shyǵysty esepteı almasa, ortaq kelisimge kelmese, sot naqty sheshim shyǵarady.

Qoǵam pikiri

Uzaq jyldar boıy eki tarapty tatýlastyryp, medıator bolyp júrgen aqtóbelik Bıbigúl Ábdishúkirovanyń aıtýynsha, adam taǵdyry ártúrli jáne kóbine ata-ananyń biri ǵana sotqa shaǵym túsiredi.

- Jalǵyzbasty ana balasyn baǵyp-qaǵyp, oqytyp, kómek beredi. Al ósken bala keıin bárin umytyp, anasyna qaramaı ketedi. Bir is esimde. Aqtóbe qalasynyń saıajaı aýmaǵynda turatyn qarııa ot jaǵyp, jan baqty. Al balasy men kelini qaramady, nemerelerin kórsetpedi. Іs medıatorlarǵa túsip, eki arada kelisim júrdi. Anasy «eń quryǵanda otyn tasyp, sý ákelip bersin» dep surady. Arada bir jyl ótkende qarııa qaıta kómek surady. Ol kezde ınsýlt alǵan, densaýlyǵy syr bergen edi,- dedi Bıbigúl Ábdishúkirova.

Onyń aıtýynsha, otbasylyq iste eki tarap ta bir-birin meılinshe tereń túsinýi tıis. Baspanasy bar, densaýlyǵy jaqsy qarııa zeınetaqysyn alyp otyrsa, talap orynsyz. Sebebi balasynyń da balasy bar, otbasyn asyraýy tıis.

- Bizdiń qarttarymyz qaraýsyz qalyp jatqan joq. Olarǵa tek kóńil jetispeıdi. Bala ata-anasynyń kóńilin aýlap, jyly sóılese, jaǵdaıyn bilip otyrsa, arazdyq bolmas edi. «Maǵan bir kún kóńil bólse, batamdy berer edim» deıdi olar. Balasy men kelini, qyzy men kúıeýi balasy sony túsinýi tıis.Ashýǵa berilip, is sotqa túsedi. Biraq ol kóp emes, sırek. Nege is sotqa túsedi? Adam qartaıǵan kezde uıqysy qashady, tamaqqa tábeti bolmaıdy. Áńgime aıtyp, sher tarqatqysy keledi. Al ony tyńdaıtyn adam tabylmaıdy. Jylap otyryp aıtatyny osy,- dedi ol.

Jas kezinde ishimdikke salynyp, balasyna tárbıe bere almaǵan ata-anaǵa tek júregi keń jan kómek kórsete alady. Olar ata-anasyn keshiredi, qol ushyn sozady. Shákárim Qudaıberdiulynyń «ata-ana biliksiz balaǵa japa» sózin mysalǵa keltirgen medıator búgingi kúnniń trendi erteń aldynan shyǵatynyn da eskertti.

- Áleýmettik jeli ashyq, bári óz oıyn aıtady. Biraq keıbir áıelderdiń aýzynan aq ıt kirip, kók ıt shyǵady. Erteń olardyń balalary qasiret shegýi múmkin. Úsh jastaǵy bala 30 jyldan soń sony kórip, qıyndyqqa tap bolady. Balasy qurdastarynyń, dostarynyń janynda ózin jaısyz sezinip, shet qalady, jaman ortaǵa túsedi. Sony oılansa eken deımin. Qoryta aıtsam, ata-ana qandaı bolsa da balasynyń oǵan qamqor bolǵany jaqsy. Ákege, anaǵa berilgen eń úlken kómek – kóńil. Ata-ananyń batasyn alǵan bala ósedi,- dedi ol.

Al jalǵyzbasty qarııalarǵa, muqtaj jandarǵa kómek kórsetip júrgen Nurbek Jalǵasbaevtyń aıtýynsha, balasyn baqpaǵan ata-ananyń qartaıǵan shaǵynda kómek suraýy orynsyz.

- Qalada jalǵysbasty qarııa kóp. Biz jyl saıyn olardyń aýlasyndaǵy qaryn shyǵaryp, úıin jınap beremiz, azyq-túlik tasımyz. Shyn máninde balalary bar, biraq ózge óńirde, tipti ózge elde turady. Bul kóńilge qaıaý túsiretin jaǵdaı. Bala ata-anasyna kómek kórsetýi tıis. Osy kezde alıment óndirip alǵany durys dep esepteımin. Al eger jas kezinde ózi ishimdikke salynyp, bala tárbıesine aralaspaǵan bolsa alıment óndirýdi quptamaımyn. Ózi qamqor bolmasa balasynan ne kútedi? Oıym osy,- dedi erikti.

Búginde Aqtóbedegi qarttar úıinde 200-den astam turǵyn bar. Ortalyqtyń habarlaýynsha, olar balasynan alıment óndirý týraly ótinish túsirmegen.

Elimizde 12 myń eresek adamnyń balasyna alıment qaryzy bar. Onyń somasy 18 mlrd teńgege jetip otyr. Bul týraly Ádilet vıtse-mınıstri Bekbolat Moldabekov aıtty.