«Asyl mura» - túrkilik jaýharlar jınaǵy
ASTANA. 21 qyrkúıek. QazAqparat - Halyqaralyq Túrki akademııasy shyǵarǵan «Asyl mura» antologııasy túrki aqyl-oıynyń kórinisi bolyp tabylatyn jarqyn jazbalar men týyndylardy iriktep, zertteýshilerge yńǵaılap, ortaq transkrıptsııalyq múmkindiktermen usynylyp otyr.
Bul - túrkitaný álemindegi ǵylymı zertteý jumystaryn ortaq qundylyqtardy birizdengen múmkindikter men úılesimdi úderisterge tartýdaǵy alǵashqy qadam. Osydan bylaı biryńǵaı transkrıptsııaǵa túsken túrkilik jazba týyndylar álemdik aýqymda ár alýan zerdeleýshiler úshin qolaıly bolmaq. Bul úrdis basqa da túrkilik týyndylar men qundylyqtardy zertteý jumysyn ortaq ǵylymı úderiske aınaldyrýǵa jol ashatyny sózsiz.
«Asyl mura» antologııasyna jalpyadamzat órkenıetinde ózindik orny bar túrki halyqtaryna tıesili jazba eskertkishter men túrki halyqtary tarıhyndaǵy uly tulǵalardyń eńbekterin qamtıtyn ÚІІІ-HÚ ǵasyrlarda hatqa túsken ortaq muralardan, derbes tildik belgileri aıqyn HÚІ-HÚІІІ ǵasyr túrki jádigerlerinen jáne qazirgi túrki ádebıetiniń klassıkalyq shyǵarmalarynan úzindiler irikteldi.
Kópshilikke usynylyp otyrǵan antologııalyq jınaq «Asyl mura» - «Túrki antologııasy» serııasynyń alǵashqy qarlyǵashy. Antologııada túrki halyqtarynyń mańyzdy da kólemdi tarıhı eskertkishteri, kesek týyndylary men túrki áleminiń kórnekti tulǵalarynyń shyǵarmalary tarıhı dáýirler boıynsha jınaqtalǵan.
Antologııa «Kóne túrki jazba muralary», «Túrki dastandary», «Orta ǵasyr» jáne «Jańa dáýir» degen bólimderden turady.
Antologııaǵa túrki halyqtaryna tıesili jazba eskertkishter men túrki halyqtary tarıhyndaǵy uly tulǵalardyń eńbekterin qamtıtyn VІІІ-HVІ ǵasyrlarda hatqa túsken ortaq muralardan- Kúltegin (VIII ǵ.), Tonıkýk (VIII ǵ.), Bilge qaǵan (VIII ǵ.) eskertkishterinen, «Qorqyt ata kitabynan» (VIII ǵ.), túrkilerdiń asyl murasy - qyrǵyz eposy «Manastan»; Ábý Nasyr ál-Farabıdiń (ІH-H ǵǵ.) «Memleket qaıratkerleriniń naqyl sózderi» traktatynan, Júsip Balasaǵunnyń «Qudatǵý bilik» dastanynan (HІ ǵ.), Mahmud Qashqarıdiń «Dıýanı luǵat ıt-túrk» sózdiginen (HІ ǵ.), Qoja Ahmet Iasaýıdiń «Dıýanı hıkmetinen» (HІІ ǵ.), Ahmet Iúginekıdiń «Hıbatýl haqaık» kitabynan (HІІ ǵ.), Nızamı Gánjaýıdiń shyǵarmalarynan (HІІ-HІІІ ǵǵ.), «Kodeks kýmanıkýs» eskertkishinen (HІІІ ǵ.), Qajy Bektash Ýálıdiń (HІІІ ǵ.), ıÝnýs Emreniń (1238-1321 jj.) shyǵarmalarynan, Rabǵýzıdiń «Qıssa-s-ýl anbııa» eńbeginen (HІV ǵ.), Horezmıdiń «Muhabbat-name» dastanynan (HІV ǵ.), Saıf Saraıdiń «Gúlistan bıt-túrkı» aýdarma dastanynan (HІV ǵ.), Álisher Naýaı (1441-1501 jj.) shyǵarmalarynan; derbes tildik belgileri aıqyn HVІ-HVІІ ǵasyr jádigerlerinen - Mahmýd ıbn Álıdiń «Nahdj ýl-faradısynan» (HVІ ǵ.), Fızýlı Súleıman Baǵdadı (HVІ ǵ.) óleńderinen, Zahır ad-dın Muhammed Babyrdyń (1483-1530 jj.) «Babyrnama» shyǵarmasynan, Qadyrǵalı Jalaırıdiń «Jamıat taýarıh» (HVІІ ǵ.) jylnamasynan; qazirgi túrki ádebıetiniń kóshbasshylary (HІH-HH ǵǵ.) - qazaq ádebıetiniń ókili Abaı Qunanbaıulynyń (1845-1904 jj.), túrik halqynyń ókili Zııa Gókalyptyń (1876-1924 jj.), túrikmen ádebıetiniń ókili Mollanepes Kadyrberdy oglynyń (HІH ǵ.), ózbek ádebıetiniń ókili Abdýraýf Fıtrattyń (1885-1938 jj.), tatar ádebıetiniń ókili Ǵabdolla Toqaıdyń (1886-1913 jj.), bashqurt ádebıetiniń ókili Aqmolda Muhamedııarovtyń (HІH ǵ.), qyrym tatarlarynyń ókili Ismaıyl Gaspyralynyń (1851-1914 jj.), qyrǵyz halqynyń aqyn-jyraýy Toqtaǵul Satylǵanovtyń (1864-1932 jj.), ázirbaıjan ádebıetiniń kórnekti ókili Hýseın Djavıdtiń (1882-1941 jj.), qazaq halqynyń biregeı aqyny Maǵjan Jumabaevtyń (1893-1938 jj.) shyǵarmalarynan úzindiler toptastyrylǵan.
