Astaýǵa suranys artty, bul – halyqtyń ál-aýqatynyń artqanynyń belgisi – sheber
PETROPAVL. KAZINFORM - Qazaqtyń dástúrli qolónerin zamanmen úndestirip, jańasha sıpat berip júrgen sheberlerdiń biri — Bolatbek Qaldyrov.
Soltústikqazaqstandyq qolónershiniń aǵashtan ulttyq naqyshta buıym jasap júrgenine 20 jyldan asty.
Bolatbek Qaldyrovtyń qolyndaǵy ár saıman - oıdyń jalǵasy, ár qımyly - tabandylyq pen tózimniń kórinisi. Ol aǵashty asyqpaı, babymen oıady. Sebebi bul ónerde dáldik pen sabyr ǵana nátıje beredi.
Qolónerge degen qyzyǵýshylyq Bolatbekke bala kezinen daryǵan. Ol úsh aǵasynyń qasynda júrip, ónerdiń qyr-syryn boıyna sińirip ósti. Aǵalary kezinde Reseıdegi qazirgi Kýngýr memlekettik kórkemóner-ónerkásip kolledjin támamdap, sýretshi-sándeýshi mamandyǵyn ıgergen. Jastaıynan shyǵarmashylyq ortada ósken Bolatbek bul joldy sanaly túrde tańdady.
Sheberdiń dúnıetanymynda ulttyq qundylyqtar tereń jatyr. Atasy aǵash pen teriden at ábzelderin jasaǵan, ájesi kıiz basyp, alasha toqyǵan. Ákesi sýret salsa, anasy toqymashylyqpen aınalysqan. Osyndaı qazaqy tárbıe alǵan Bolatbektiń ár buıymynda yrym men senim, áýletten qalǵan dástúrdiń izi bar.
- Sheberhanada ilinip turǵan bul bas súıekter buıym jasaý barysynda qalyptan aýytqymaý úshin kerek. Mysaly, súıektiń qurylymyna qarap, kóziniń, qulaǵynyń, tanaýynyń qaı jerde ornalasqanyn, qandaı oıyqtary baryn eske túsiremiz. Jumys barysynda keıde umytyp ketetin sátter bolady, sondyqtan osyndaı úlgiler bizge baǵyt-baǵdar beredi.
Aýyldaǵy úlken aǵamda búrkittiń bas súıegi bar. Sonymen qatar borsyqtyń, túlkiniń, qasqyrdyń da bas súıekteri saqtalǵan. Solarǵa qarap otyryp, «osylardy bir kúni pannoǵa aınaldyrýǵa bolar ma eken?» degen oı keledi. Bolashaqta súıek oıý ónerin meńgerip, aǵash pen súıekti úılestirip buıym jasaý josparda bar. Mundaı ıdeıalar kóp, tek sonyń bárine ýaqyt jetpeı jatyr, - deıdi Bolatbek.
Búginde Qaldyrovtar áýletinde qolónermen tórt aǵaıyndy aınalysady. Biri qamshy órse, endi biri maıly boıaýmen sýret salady. Al Bolatbek pen Orazbek negizinen astaý jasaýmen shuǵyldanady. Bul - uzaq ári kúrdeli protsess. Bir astaýdy tolyq daıyndaýǵa keminde bir aı ýaqyt ketedi.
Bolatbek buıym jasaýǵa, ásirese astaýǵa negizinen qaıyń aǵashyn qoldanady.
Onyń aıtýynsha, qaıyń - tiri, jyly ári tózimdi materıal. Alaıda ony jel ótinde nemese kún kózinde uzaq qaldyrýǵa bolmaıdy, áıtpese jarylyp ketedi. Sheber saý qaıyń men buıra qaıyńdy ajyratyp, sapasyna qaraı paıdalanady. Buıra qaıyńnan jasalǵan buıym anaǵurlym myqty keledi.
- Astaý tańdaǵanda eń aldymen aǵashtyń tazalyǵyna, tutas bolýyna mán berý kerek. Odan keıin onyń óńdelý sapasyna, durys oıylýyna, óńdelýine nazar aýdarylady. Qazir keıbireýler astaýdyń ishine kúnbaǵys maıyn jaǵyp jatady. Bul durys emes. Sebebi kúnbaǵys maıy hımııalyq jolmen óndiriledi. Ýaqyt óte kele taǵamǵa qyshqyl dám beredi.
Durysy tabıǵı maılardy - jylqynyń maıy nemese qazdyń maıyn qoldaný. Al olar bolmaǵan jaǵdaıda astaýdy aranyń balaýyzymen ystaımyz. Munyń bári — tabıǵı ónimder. Sapaǵa erekshe mán berý qajet. Óıtkeni mundaı buıymdar ómirde bir-aq ret alynatyn, nemere-shóberege mura bolyp qalatyn zattar. Sondyqtan tańdaǵanda eń durysyn alý kerek. Jalpy búginde astaýǵa suranys óte joǵary. Bul halqymyzdyń jaǵdaıynyń jaqsarǵanynyń bir belgisi, - deıdi sheber.
Astaýlar tek tutas aǵashtan oıylady. Jelim qoldanylmaıdy. Bolatbektiń ár jasaǵan buıymynan sheberdiń ózine tán qoltańbasyn kórýge bolady. Astaý jylqynyń, búrkittiń, qoshqar nemese arqardyń basy beınelengen ulttyq oıý-órnekpen bezendiriledi.
- Qolmen jasaǵan buıym qashanda qundy ǵoı, mundaı jumysqa jan kiredi. Jelimdep jasalǵan astaý uzaqqa barmaıdy, báribir bir kúni jarylady. Al aǵash — jyly, tiri materıal. Ol únemi «qozǵalysta» bolady. Negizi, kez kelgen materıalda bul qasıet bar, tipti metaldyń ózi de oınaıdy. Sondyqtan astaýdy tutas bir aǵashtan oıyp jasaý qajet, - deıdi Bolatbek Qaldyrov.
Panno, túrli kádesyılar, besik, er-turman. Qaldyrovtar jasaǵan buıymdardy túrli kórmelerden kórýge bolady. Sondaı-aq olardyń týyndylaryn syılyq retinde shetelderge alyp ketetinder de az emes.
Sheberdiń aıtýynsha, ónerdiń ómirsheńdigi halyqtyń qoldaýyna baılanysty. Qoǵam ulttyq qundylyqqa bet burǵanda ǵana mádenıet te, til de, dástúr de saqtalady. Tabıǵı, sapaly ári maǵynaly dúnıege degen suranys búginde artyp keledi. Bul — ata kásiptiń qaıta jańǵyryp kele jatqanynyń aıqyn belgisi.
Buǵan deıin Shyǵys Qazaqstan oblysy Altaı aýdanynda qýyrshaq jasaıtyn sheber Irına Samoılova týraly jazǵan edik.
