Astana–Seýl: Prezıdent sapary qazaq-koreı seriktestigin jańa satyǵa shyǵardy

Shıkizat sheńberinen shyǵý

Memleket basshysynyń kelissózderi men sapar aıasynda uıymdastyrylǵan bıznes-forýmda jańa umtylys bar. Sebebi munda basty nazar ónerkásip pen bilim, shıkizat resýrsy men jańa tehnologııaǵa oıysty.

Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýty basqarma tóraǵasynyń orynbasary Azamat Baıǵalıevtiń pikirinshe, tsıfrlandyrý yntymaqtastyqty damytýdyń eń tıimdi salasy bolmaq.

— Koreıa — tsıfrlandyrý jáne jasandy ıntellektini naqty óndiriste qoldaný baǵytynda álemdik kóshbasshy. Muny koreıalyq uıaly telefondar men avtokólikter naryǵynan baıqap otyrmyz, — dedi Azamat Baıǵalıev.

Sarapshynyń baılamyna súıensek, keıingi jyldary qazaq-koreı kelissózi shıkizat taqyrybynan tehnologııalyq áriptestik jaıyna aýysyp keledi.

— Elimizde Koreıanyń iri kásiporyndary jumys istep jatyr. Qazir olarmen óndiristi jergiliktendirý, álemdik naryq talabyna sáıkes keletin taýar óndirý jáne eksportqa qatysty másele talqylanýda. ıAǵnı, biz anaǵurlym kúrdeli óndiristik kooperatsııaǵa qaraı bet alyp kelemiz. Árıne, qazaqstandyq mamandardyń halyqaralyq tájirıbeni barynsha jedel meńgerip, kásiporyndarymyzdy zaman talabyna beıimdeýi mańyzdy, — dep baǵalady spıker.

Al saıasattanýshy Serik Belgibaev sapardyń nátıjesin qol qoıylǵan memorandým sanymen emes, naqty nátıjemen baǵalaýǵa shaqyrdy. Ásirese, ónerkásiptegi ilgerileýge qanshalyqty septigin tıgizetini qaperde bolýy kerek.

— QazaqGaz, Hyundai Engineering jáne SICIM Kazakhstan Batys Qazaqstanda gaz óńdeý zaýytyn salýǵa ynta bildirdi. Koreıa alǵash ret tek saýda seriktesi emes, Qazaqstannyń energetıkalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýge qaýqarly tarap retinde kórinip otyr. Alaıda naqty nátıje shıkizattan tehnologııaǵa kóshken kezde bastalmaq. Mysaly, koreı kompanııalary óz qarjysyna lıtıı men sırek kezdesetin metaldardy óńdep, ónim óndirgen kezde ǵana jumys jemisti boldy den aıta alamyz.

Biraq Koreıanyń bıznes ókilderi otandyq naryqqa keshe kelgen joq, kóp jyl boıy tájirıbe jınady. Máselen, qazir Hyundai men KIA avtokólikteri Qazaqstanda qurastyrylyp jatyr. Sondyqtan jańa ınvestorlar úshin bizdiń naryqqa ený qıynǵa soqpaıtyn sekildi, — degen oıda Serik Belgibaev.

Saıasattanýshy atap ótkendeı, keıingi jyldary memleket sheteldik ınvestorlardy shaqyryp, ınnovatsııa men ozyq ınjenerlik tájirıbeni birlesip ıgerýge basymdyq berip otyr.

Akademık E.A. Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy ulttyq zertteý ýnıversıtetiniń saıasattaný jáne áleýmettaný kafedrasynyń aǵa oqytýshysy Oljas Temirqulovtyń pikirinshe, Astana úshin Seýlmen jaqyn qarym-qatynastyń bereri mol. Koreıa tehnologııasy syrtqy táýekelderdi ınstıtýtsıonaldyq sheshýge sheshýge múmkindik beredi.

— Lıtıı, nıkel, kobalt jáne tantal ımporty Seýlge aýadaı qajet. Bul shıkizattardyń jartylaı ótkizgishter ındýstrııasy men energetıka salasynda mańyzy orasan. Osy turǵyda Qazaqstan resýrstyq bazasyn tıimdi qural retinde paıdalanýy qajet. Tek ken eksporttaýǵa negizdelgen modelden bas tartyp, tehnologııa transferi, tereń óńdeýdi Qazaqstanda jetildirgen jón, — dep túsindiredi sarapshy.

Kapıtal kúshi

Qasym-Jomart Toqaevtyń Seýlge jasaǵan memlekettik saparynyń ózegi tehnologııa men bilim baǵytyn toǵystyrdy. Sapar aıasyndaǵy ónerkásiptik jobalar men sırek metaldar máselesi qaralǵanyn bilemiz. Sonyń ishinde KAIST fılıalynyń ashylýy, «Alataý» kampýsynyń qurylysy sekildi bilim berý bastamalaryn ataýǵa bolady.

Qazaqstan sheteldik kapıtal kólemin arttyrýdy mise tutpaıdy, biz úshin uzaq merzimdi nátıje kerek. Eger ozyq tehnologııalarmen jumys isteı alatyn áleýet qalyptastyra alsaq, maman daıarlaý men óndiristi jergiliktendirý jeńil bolmaq. Sondyqtan Seýlge sapar bilim berý baǵytyn ónerkásip saıasatynyń mańyzdy elementine aınaldyrdy dep ataýǵa negiz bar.

— Gýmanıtarlyq salada áleýet mol. Óıtkeni Qazaqstan jastarynyń Koreıaǵa degen qyzyǵýshylyǵy orasan. 2014 jyly vızasyz rejım engizilgennen keıin Koreıada zańsyz jumys isteıtin otandastardyń sany 359 edi. 2019 jylǵa qaraı statıstıka 12 myń adamdy kórsetti. Qazaqstannyń Koreıanyń eńbek mıgratsııasyna arnalǵan EPS baǵdarlamasyna qosylýy kóleńkeli aǵyndy zańdy arnaǵa buryp, eńbek mıgranttaryna quqyǵy men saqtandyrý jaıyn birjola sheshedi dep oılaımyn.

Bul, sirá, sapardyń gýmanıtarlyq turǵydaǵy eń mańyzdy nátıjesi. Degenmen baǵdarlama boıynsha alǵashqy jumysshylar Koreıaǵa tek 2028 jyly bara bastaıdy, — dep atap ótti Serik Belgibaev.

Ǵalymnyń aıtýynsha, gýmanıtarlyq salada til úıretý baǵdarlamalaryn, akademııalyq almasýlardy jáne mádenı bastamalardy odan ári keńeıtý kerek bolyp tur. Buǵan Koreıa tarapy da daıyn.

«Ortalyq Azııa — Koreıa» formaty: áriptestiktiń óńirlik ólshemi

Ónerkásip, ınnovatsııa, bilim berý taqyryptary alǵashqy «Ortalyq Azııa — Koreıa Respýblıkasy» sammıtiniń basty mazmunyna ıe boldy. Sammıtte Memleket basshysy Ónerkásiptik jáne tehnologııalyq damý áriptestigin iske qosýǵa bastamashy boldy. Mundaı qadam tehnologııa transferi men syrtqy naryqqa shyǵýdy jeńildetetini túsinikti.

— Ortalyq Azııa men Koreıa arasyndaǵy yntymaqtastyq formatynyń keleshegin barynsha oń baǵalaýǵa bolady. Munda kóptegen faktordy eskerý qajet. Olardyń qatarynda tarıhı negiz, burynǵy tájirıbe, jańa jobalar, qalyptasqan quqyqtyq baza mańyzy joǵary. Eń bastysy — ózara múdde qalyptasqan: Koreıa senimdi resýrstar esporty men jańa naryqtarǵa múddeli bolsa, Ortalyq Azııa elderi ınvestıtsııaǵa, tehnologııalar men ınfraqurylymǵa muqtaj. Alaıda bul formattyń turaqty damýy úshin kezdesýlerdi turaqty túrde ótkizý, naqty qarjylandyrý kózderin aıqyndaý jáne jobalardyń iske asyrylýyn baqylaýdyń tıimdi tetikterin qalyptastyrý qajet, — dep atap ótti Azamat Baıǵalıev.

Serik Belgibaev atap ótkendeı, Koreıanyń Ortalyq Azııamen yntymaqtastyǵy túrli kezeńnen ótti.

— Koreıanyń Eýrazııalyq baǵyttaǵy saıasatyna tán bir erekshelik bar: árbir jańa prezıdent ataýyn ózgertkenimen, mazmundyq turǵydaǵy ózgerister baıaý júredi. Koreıanyń artyqshylyǵy da osynda: ol geosaıası sharttar qoımaıtyn seriktes, — deıdi sarapshy.

Sarapshy Oljas Temirqulovtyń paıymdaýynsha, dál osyndaı qysymsyz, biraq naqty ekonomıkaǵa baǵyttalǵan fýnktsıonaldyq ınvestıtsııalar óńirlik elıtalar úshin tıimdi. Sarapshynyń boljamynsha, aldaǵy 1–2 jylda «Ortalyq Azııa — Koreıa Respýblıkasy» formaty naqty kórsetkishtermen aıqyndala bastaıdy. Atap aıtqanda, strategııalyq mańyzy bar metaldar salasynda mindetti ofteık-kelisimsharttarǵa qol qoıylýy múmkin. Tipti Doosan Enerbility, KEPCO sekildi iri koreı kompanııalarynyń energetıkalyq jáne logıstıkalyq ınfraqurylymdy jańǵyrtý jobalaryna qatysýy yqtımal. Sondaı-aq jumys istep turǵan avtozaýyttardyń aınalasynda shaǵyn jáne orta servıstik óndirister pýlyn qalyptastyrýy ǵajap emes.

— Bul ózgeris naqty sektorǵa da áser etip otyr. Ónerkásiptik kooperatsııa avtokomponentterdi jergiliktendirý, bólshek toraptyq óndiris (CKD) jáne ilespe ınjenerlik klasterler qurýǵa qaraı bet burýda. 

Sonymen qatar «K-Silk Road» bastamasy aıasynda «Koreıa — Ortalyq Azııa» kópjaqty formaty óńirlik tepe-teńdikke eleýli ózgerister engizip otyr. Qytaıdyń ekonomıkalyq yqpaly men Reseıdiń áskerı-saıası yqpaly arasyndaǵy tepe-teńdik qalyptaspaq, — dep túsindiredi Oljas Temirqulov.

Osylaısha, Prezıdent sapary ekijaqty bastamalarǵa dem berip, óńirlik yntymaqtastyqtyń jańa sapasyn aıqyndady. Eń bastysy, tehnıkalyq standarttardy úılestirý, saýda rásimderin jeńildetý máseleleri ataýsyz qalmaǵanyn aıta ketý kerek. Bul koreıalyq ınvestıtsııany yntalandyrýdyń tóte jol ári Qazaqstannyń aımaqtaǵy óndiristik, kólik jáne tehnologııalyq ortalyq retindegi rólin nyǵaıta túspek.