Astananyń qysy 27 jylda qanshalyqty «jumsardy» — Qazgıdromet jaýaby
ASTANA. KAZINFORM — Qazgıdromet respýblıkalyq memlekettik kásiporny Kazinform saýalyna joldaǵan jaýapta «Astananyń qysy barǵan saıyn jumsaryp kele jatyr» degen paıymdardyń qanshalyqty shyndyqqa janasatynyn aıtty.
Astana qalasy álemdegi eń sýyq astanalardyń qataryna kiredi. («Brıtanııa entsıklopedııasy»). Degenmen keıingi jyldary elorda turǵyndary Astananyń qysy burynǵydan áldeqaıda jumsarǵanyn áleýmettik jelide kóp jazyp júr. Mundaı paıymdardy Qazgıdromettiń málimetteri de rastaıdy.
— Astana qurlyqtyń ortasynda jatqandyqtan klımaty qatań (qysqy aıazy men jazǵy aptabynyń arasy tym alshaq) qala bolyp esepteledi. Osy qatań kontınenttik klımattyń ózi keıingi jyldary jylynýǵa bet alǵany baıqalyp otyr. Qazgıdromet deregi boıynsha, qaladaǵy ortasha temperatýranyń artý jyldamdyǵy 10 jylda 0,54°C bolǵan. Ásirese kóktem jyly bola túsken. Qys pen kúzde de osyndaı ózgeris bar, — dep jazylǵan jaýapta.
Mekeme mamandary elordada jaýyn-shashyn mólsheri de artyp kele jatqanyn aıtyp otyr.
— Qazirzi jyldyq ortasha jaýyn-shashyn kólemi bazalyq kezeńnen asyp otyr. Ósim 10 jyldyń ishinde 21 mm bolyp otyr. Ásirese qysta túsetin jaýyn-shashyn molaıǵan. Degenmen klımattyń ózgerýin baǵalaýdyń meteorologııalyq standarty 30 jyldyq kezeńmen esepteletinin aıta ketý kerek, — delingen Qazgıdromet málimetinde.
Sondaı-aq, 1998 jyldan beri Astananyń qysy mynandaı ózgeristerdi bastan ótkerip jatyr:
— aýa temperatýrasy -20°C-tan sýyq kúnder men aıazdy kúnderdiń (-30°C) sany azaıyp keledi;
— jylymyq kúnderi men 0 °C-qa jýyq kúnder jıi qaıtalanatyn bolǵan;
— qar jamylǵysy burynǵydaı kóbesi sógilmesten, uzaq jatpaıtyn bolǵan;
— qys aılarynda qar aralas jańbyr jaýatyn kúnder jıilegen;
— aýa temperatýrasynyń kúrt qubylýy da jıi baıqala bastaǵan.
— Qar jamylǵysynyń degradatsııasy jahandyq jylyný trenderimen sáıkes keledi. Osylaısha «Astananyń qysy «jumsaryp» kele jatyr» degen paıymdardy joǵaryda atalǵan tendentsııalar rastap tur.
Dese de, qys tolyqtaı jumsaryp ketti dep oılaý durys emes. Qalanyń klımaty qatań kontınenttik kúıinde qalyp otyr. Qatty aıazdar áli de bar. Jalpy Astananyń klımatynda eki faktor qatar baıqalady. Bir jaǵynan jaýy-shashyn kóbeıip, jylyný baıqalsa, ekinshi jaǵynan aýa raıy ásirese qys mezgilinde óte qubylmaly bolyp barady, — dep jazady kásiporyn mamandary.
Qazgıdromettegiler aldaǵy 10-20 jylda Astana klımaty qalaı qubylatynyna boljaý jasamaǵandaryn aıtady.
— Qazgıdromettiń bekitilgen fýnktsııalarynyń tizbesinde 10-20 jylǵa deıingi merzimde klımattyń qalaı ózgeretinin egjeı-tegjeıli boljaý sharalary joq. Deı turǵanmen, klımat ólshemderine únemi monıtorıng jasap, klımat táýekelderin baǵalaýǵa, beıimdelýge qajetti saraptama málimetterin usynyp otyrady, — dep jazylǵan jaýapta.
Memlekettik kásiporyn usynǵan kestege súıensek, keıingi 27 jyldyń ishinde eń sýyq aı 2006 jyldyń qańtary bolǵan (ortasha aılyq temperatýra — 23°C). Al eń ystyq aı 2023 jyldyń shildesi bolǵan (+24,9 °C). Osylaısha, zerttelgen kezeńde qaladaǵy eń sýyq jáne eń ystyq aılardyń aıyrmasy shamamen 48°C-qa jetedi.
Eń úlken jyldyq temperatýra aıyrmasy 2012 jyly tirkelgen. Sol jylǵy eń sýyq aıdyń ortasha temperatýrasy −20,8°C, eń ystyq aıdyń ortasha temperatýrasy +24,3°C bolǵan. Bir jyl ishindegi temperatýra aıyrmasy 45,1°C degen sóz.
Qazgıdromet usynǵan kestelerden mynandaı derekter shyǵady:
1) Astanada jylyna orta eseppen 145 kún boıy ortasha táýliktik temperatýra 0°C-tan tómen bolady. Basqasha aıtsaq, sýyq kezeń ádette 5 qarashada bastalyp, 30 naýryzda aıaqtalady. 2016-2017 jylǵy maýsymda sýyq kezeń 174 kúnge sozylǵan. 2016 jyldyń 16 qazanynda bastalǵan sýyq kezeń 2017 jyldyń 8 sáýirine deıin jalǵasqan. Bul — 27 jyldaǵy rekordtyq kórsetkish.
2) 2001-2002 jylǵy maýsymda ortasha táýliktik temperatýra 0°C-tan tómen kezeń 121 kúnge ǵana sozylǵan. 2001 jyldyń 20 qarashasynda bastalǵan sýyq maýsym 2002 jyldyń 21 naýryzynda aıaqtalǵan.
3) Qys eń erte bastalǵan jyl -2016 jyl, eń kesh aıaqtalǵan jyl — 2003 jyl.
4) Eń qurǵaq jyl — 1998 jyl (jyldyq jaýyn-shashyn: 235,1 mm). Eń ylǵaldy jyl — 2024 jyl (528,8 mm). Eń jańbyrly aı — 1999 jyldyń maýsymy (118,8 mm). Eń qurǵaq aı — 2025 jyldyń qazany (0,4 mm).
Eske salsaq, 19 naýryz kúni Astana halyqaralyq áýejaıynda 20-dan astam reıs keshiktirilgen bolatyn. Buǵan áýe kemeleriniń belgilengen ýaqyttan kesh jetýi sebep bolǵan.
