Astananyń ajary: elorda tirshiliginiń tasasynda kimderdiń eńbegi tur

Qalaǵa alǵash kelgen adamnyń kózine eń aldymen sáýletti ǵımarattar, keń kósheler men kórikti oryndar túsedi. Al sol ásemdiktiń artynda qandaı eńbek turǵanyn baıqaı bermeımiz. Jibek Joly telearnasynyń «Elmen birge» baǵdarlamasy elordanyń tynys-tirshiligine osy turǵydan úńilip, qala ómirine úles qosyp júrgen mamandarmen tildesti.

Týrısterdi tánti etken qala

Astananyń kórikti oryndarynyń biri — Esil jaǵalaýy. Qala turǵyndary serýendep, tynyǵatyn bul meken sheteldik qonaqtardyń da nazaryn aýdarady. Jaǵalaýdaǵy kemege minýge kelgen týrısterdi qarsy alyp, jolaýshylardyń qaýipsizdigi men tártibin qadaǵalaıtyn qyzmetkerler de elordanyń qonaqjaı kelbetin qalyptastyrýǵa úles qosyp júr.

Solardyń biri Alpamys Brıshev kún saıyn túrli adammen júzdesip, óz jumysyn atqarady. Onyń aıtýynsha, Astana jyl ótken saıyn ósip, ınfraqurylymy jetilip keledi. Qalaǵa shetelden keletin týrıster de az emes. Olardyń arasynda Brazılııadan kelgen qonaqtar da bolǵan.

Elordanyń tazalyǵy men sáýletine tánti bolǵandardyń biri — Anglııadan kelgen Ketrın Sýdarshan. Qazaqstanǵa alǵash ret taban tiregen týrıst Astananyń kórkine ǵana emes, turǵyndarynyń meıirimdiligine de súısingen.

— Bul qala meni qatty tańǵaldyrdy. Astana keremet, ádemi ári taza eken. Mundaǵy adamdar da óte meıirimdi ári qonaqjaı. Shynymdy aıtsam, bul qalaǵa ǵashyq bolyp qaldym, — deıdi ol.

Ketrın elordada bolǵan az ýaqyt ishinde «Han Shatyr» men «Beıbitshilik jáne kelisim saraıyn», Bas meshit pen pravoslav shirkeýin aralap úlgergen. Onyń áserinen Astananyń týrıster úshin tartymdylyǵy tek sáýletinde emes, qalada seziletin erekshe kóńil kúıde de jatqanyn ańǵarýǵa bolady.

Týrızmniń damýyn kelýshiler sany da ańǵartady. Astanaǵa jyl saıyn shamamen 1,6 mıllıon týrıst keledi. Onyń 400 myńǵa jýyǵy — sheteldik qonaqtar. Al 2026 jyldyń alǵashqy jartysynda elordaǵa 830 myńǵa jýyq týrıst kelgen. Bul ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 12 paıyzǵa kóp. Olardyń 187 myńǵa jýyǵy — shetel azamattary.

Qalada iskerlik kezdesýlermen qatar mádenı, sporttyq jáne medıtsınalyq týrızm de damyp keledi.

Qaýipsizdikti qamtamasyz etetin qyzmet

Astanaǵa halyqaralyq kezdesýler men iri is-sharalarǵa qatysý úshin túrli eldiń ókilderi keledi. Mundaı kezde qonaqtardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge jaýapty mamandardyń jumysy kúrdelene túsedi.

Astana qalasy polıtsııa departamentiniń mamandandyrylǵan batalonynda qyzmet etetin polıtsııa maıory Asyljan Saılaýbekuly qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etip, qajet jaǵdaıda sheteldik delegatsııalardy alyp júrýge qatysady.

— Basqa memlekettiń basshysyn nemese joǵary laýazymdy ókilin alyp júrý — úlken jaýapkershilik. Mundaı mindetti atqarý úshin qyzmetkerge senim artý kerek. Osy salada júrgenime 15 jyldan asty. Óz jumysymdy maqtan tutamyn, — deıdi ol.

Polıtseıdiń sózinshe, Astananyń sońǵy jyldardaǵy qarqyndy damýy aıqyn baıqalady. Elordada on jyldan beri turatyn maman qaladaǵy ózgeristerdi qyzmet barysynda da kórip júr.

Qala tynyshtyǵynyń saqtalýy kóbine kózge túse bermeıtin osyndaı qyzmetterdiń júıeli jumysyna baılanysty. Biraq elordanyń damýy qoǵamdyq qaýipsizdikpen ǵana ólshenbeıdi. Onyń ekonomıkalyq áleýeti men óndiristik múmkindigi de mańyzdy.

Qalanyń kórinbeıtin qorǵanysy

Sáýletti ǵımarattardyń uzaq jyl boıy berik turýy úshin sapaly qurylys materıaldarymen qatar, arnaıy qorǵanys tehnologııalary qajet. Metall men betondy korrozııadan, ýltrakúlgin sáýleden jáne órt áserinen qorǵaýǵa arnalǵan ındýstrııalyq jabyndar osy mindetti atqarady.

Astanada mundaı ónim shyǵaratyn otandyq kásiporyn bar. Zaýyt basshysy Medeý Іlimbaevtyń aıtýynsha, kásiporyn jylyna 6 myń tonnadan astam ónim óndirýge qaýqarly. Munda 80-nen astam adam jumys isteıdi. Óndirilgen ónimniń 90 paıyzy shetelge eksporttalady.

— Bizdiń ónim metall konstrýktsııalar men betondy korrozııadan jáne ýltrakúlgin sáýleden qorǵaıdy. Órtke qarsy jabyn metall konstrýktsııalardy 120 mınýtqa deıin órt áserinen qorǵaýǵa múmkindik beredi. Korrozııaǵa tózimdiligine 50 jylǵa deıin kepildik beriledi, — deıdi Medeý Іlimbaev.

Kásiporyn ónimderi Qazaqstandaǵy taý-ken óndirisi, metallýrgııa jáne munaı-gaz salalarynda qoldanylady. Zaýyt basshysy eldegi iri qurylys jobalarynda, sonyń ishinde «Barys Arena» nysanynda da óz ónimderiniń paıdalanylǵanyn atap ótti.

Ónimniń basym bóligin eksporttaý otandyq óndiristiń syrtqy naryqtaǵy ornyn da kórsetedi. Zaýyt Reseı, Qyrǵyzstan, Ózbekstan jáne Túrikmenstanǵa ónim jetkizedi. Bul — elordadaǵy óndiristik kásiporyndardyń tek ishki suranysty qamtamasyz etýmen shektelmeı, ózge naryqtarǵa da shyǵýǵa múmkindik alǵanynyń bir kórinisi.

Mamandyq meńgerip, jumysqa ornalasý

Astananyń ortalyǵynda jumys izdeýshilerge keńes berip, qysqa merzimdi kýrstarǵa baǵyttaıtyn «Jol tap» áleýmettik jobasynyń keńseleri jumys isteıdi. Munda turǵyndarǵa mamandyq ıgerýge jáne eńbek naryǵyna beıimdelýge kómektesedi.

Joba konsýltanty Nurzııa Samarhannyń aıtýynsha, kýrstar tegin ótkiziledi. Oqý baǵdarlamalary jumysshy jáne tsıfrlyq mamandyqtar bolyp eki baǵytqa bólingen. Barlyǵy 18 mamandyq boıynsha bilim alýǵa bolady.

— Qazir jasandy ıntellektige baılanysty mamandyqtar týraly jıi suraıdy. Sonymen qatar tiginshi, elektrgazben dánekerleýshi, jıhaz jasaýshy sııaqty jumysshy mamandyqtarǵa da qyzyǵýshylyq bar, — deıdi ol.

Konsýltanttyń málimetinshe, joba úsh jyl ishinde 22 myńnan astam adamdy oqytqan. Olardyń 60 paıyzy jumysqa ornalassa, 2 myńnan astamy óz kásibin ashqan.

Qalaǵa sán beretin jasyl jelek

Elorda týraly sóz bolǵanda, onyń sáýletimen qatar jasyl keńistikteri de nazar aýdartady. Baǵdarlamada keltirilgen derek boıynsha, Astanada 14 saıabaq, 8 býlvar jáne 127 gúlzar bar. Qala ulǵaıǵan saıyn turǵyndardyń demalýyna arnalǵan osyndaı oryndardyń mańyzy da artyp keledi.

Kógaldandyrý jumysyna kún saıyn atsalysyp júrgen mamandardyń biri — Baýyrjan Aldamjarov. Ol Astana kógaldandyrý qurylysy mekemesinde brıgadır bolyp eńbek etedi. Onyń mindetine gúlderdi kútip-baptaý, aǵashtardy sýarý jáne jasyl jelektiń jaıqalyp ósýine jaǵdaı jasaý kiredi.

— Elordanyń aýa raıyna beıim aǵashtar egiledi. Shyrsha, qaraǵaı, jóke, sheten men tal bar. Kún saıyn sýaramyz, aramshópterdi julamyz. Osy salada júrgenime 22 jyl boldy. Adamǵa paıdasy tıetin, taza aýaǵa úles qosatyn jumys dep bilemin, — deıdi ol.

Baǵbannyń aıtýynsha, qalany taza ustaý men kórkeıtýge ár turǵyn jaýapkershilikpen qaraýy kerek. Óıtkeni kóshe men saıabaqtyń tazalyǵy tek kommýnaldyq qyzmetterdiń jumysyna emes, ortaq keńistikke degen kózqarasqa da baılanysty.

Osy eńbektiń taǵy bir qyry Ortalyq saıabaqtan kórinedi. Saıabaqta jumys isteıtin ornıtolog Svetlana Starıkova 1996 jyldan beri qustarmen aınalysyp keledi. Qazir munda aqqýlar men úırekter bar. Jaralanǵan qustardy emdep, qalpyna kelgenderin tabıǵı ortaǵa qaıta jiberýge tyrysady.

— Bul saıabaq maǵan óte jaqyn. Biz úshin kishkentaı jasyl aral sııaqty. Tańǵy saǵat altyda kelip, bárin tekseremin. Keıde balalar qustarǵa tas laqtyryp jatady. Sondyqtan olarǵa da, tabıǵatqa da janashyrlyqpen qaraý kerek, — deıdi Svetlana Starıkova.

Onyń sózinen saıabaqtyń tek serýendeıtin oryn emes, tirshilik ıelerine qamqorlyq jasalatyn orta ekenin ańǵarýǵa bolady. Qustardy qorǵaý, aǵashtardy kútý, gúlderdi baptaý sekildi jumystar qalanyń ekologııalyq kelbetin qalyptastyrady.

Astana týraly árkimniń óz áseri bar. Biri ony sáýletti ǵımarattary úshin unatsa, endi biri tazalyǵy men jasyl jelegin baǵalaıdy. Elordanyń damýy osyndaı qarapaıym kórinetin, biraq bir-birimen tyǵyz baılanysty isterden quralady. Qalanyń kórki kózge birden túskenimen, ony kún saıyn kútip, qaýipsizdigin qamtamasyz etip, óndirisin damytyp júrgen adamdardyń eńbegi árdaıym baıqala bermeıdi. Al Astananyń shynaıy tynysy dál osy adamdardyń kúndelikti jumysynan kórinedi.

Aıta keteıik, buǵan deıin, Astananyń ózgerisin turǵyndar qalaı baǵalaıtynyn jazǵan edik.