Astanany tasqynnan qorǵaý: sý qoımasy men qorǵanys nysandary jańǵyrtylady
ASTANA. KAZINFORM — Astana sý qoımasy alǵash ret kúrdeli jóndeýden ótedi. Qazirgi ýaqytta jobaǵa qatysty qajetti qujattar ázirlenip jatyr. Bul týraly BAQ ókilderine arnalǵan baspasóz týrynda Sý sharýashylyǵy komıtetiniń mamandary málimdedi.
Jarty ǵasyrdan keıingi jańarý
Astana sý qoımasynyń jalpy syıymdylyǵy — 410,9 mln tekshe metr, al paıdaly kólemi — 375,4 mln tekshe metr. Sý qoımasynyń negizgi mindeti — elorda turǵyndaryn aýyz sýmen qamtamasyz etý. Jyl saıyn onyń shamamen 110 mln tekshe metri halyqtyń qajettiligine paıdalanylady.
Jalpy nysan 1970 jyly salynǵan. Sodan beri jarty ǵasyr boıy úzdiksiz jumys istep keledi. Taǵy 50 jyl berik qyzmet etý úshin gıdrotorapty aýqymdy jóndeýden ótpek. Sý qoımasynyń bógeti de, tasqyn sý ótkizgishi de jańartylady.
— Joba aıasynda bóget, tasqyn sý ótkizgish, sondaı-aq bóget jotasy arqyly ótetin uzyndyǵy shamamen 1 shaqyrym avtomobıl joly men kópir qaıta jańǵyrtylady. Budan bólek, beınebaqylaý, monıtorıng jáne erte habarlaý júıeleri ornatylady, — dedi Sý sharýashylyǵy komıtetiniń tóraǵasy Arsen Jaqanbaev.
Joba aıasynda sýdy basqarý jáne esepke alýdyń avtomattandyrylǵan júıeleri engiziledi. Mamandardyń aıtýynsha, bul sý deńgeıi men aǵynyn naqty baqylaýǵa múmkindik beredi.
— Avtomattandyrylǵan júıe iske qosylǵannan keıin sý qoımasyna qansha sý kelip jatqanyn jáne qansha sý jiberilip jatqanyn naqty kóre alamyz. Ásirese, tasqyn kezeńinde keletin sý kólemine qaraı sý jiberý rejımin jedel retteımiz. Barlyq málimet avtomattandyrylǵan dıspetcherlik ortalyqta naqty ýaqyt rejıminde kórsetilip turady, — dedi Arsen Jaqanbaev.
Onyń aıtýynsha, talaı jyl boıy sý túbine shógindiler men baldyrlar jınalyp, qoqys ta túsken. Sonyń saldarynan sý qoımasynyń naqty syıymdylyǵy ózgerýi múmkin. Avtomattandyrylǵan júıeler osy kórsetkishterdiń barlyǵyn turaqty baqylap, naqty derekterdi alýǵa múmkindik beredi.
Búginde sý qoımasyn jańǵyrtý jobasy ázirlenip, qajetti qarjy kólemi eseptelgen. Memlekettik saraptamanyń oń qorytyndysy alynǵannan keıin jobany qarjylandyrý máselesi qarastyrylady.
–Joba halyqty aýyz sýmen turaqty qamtamasyz etýge, Esil ózeniniń aǵynyn tıimdi retteýge jáne tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan, — dedi ol.
Astana qorǵanys bógetiniń rekonstrýktsııasy 2027 jyly aıaqtalady
Astana qalasynyń qorǵanys bógeti de rekonstrýktsııadan ótedi. Bul nysanda jóndeý jumystary bastalyp ketken.
— Buǵan deıin Astana sý qoımasynda boldyq. Sý tasqyny kezinde ol nysanda sý kólemi artqan jaǵdaıda, artyq sý osy gıdroqurylys rettegish arqyly jınaqtalady. Onyń negizgi maqsaty — úlken kólemdegi sý aǵynyn birden Astana qalasyna jibermeı, qaýiptiń aldyn alý, — dedi Sý sharýashylyǵy komıtetiniń tóraǵasy Arsen Jaqanbaev.
Elde klımat ózgerip, alda-jalda elorda manyńda sý tasqyny qaýpi kúsheıse, dál osy nysan qorǵaıdy. Sondyqtan munda uzyndyǵy 4 shaqyrymnan asatyn jańa bóget salynyp, sý aǵynyn avtomatty túrde retteıtin zamanaýı júıe engizilip jatyr.
— Joba aıasynda aldyn ala eskertý jáne erte habarlaý júıeleri ornatylady. Qazirgi ýaqytta bul jumystar bastaldy. Jobany kelesi jyly tolyq aıaqtaý josparlanyp otyr, — dedi ol.
Astana qalasynyń qorǵanys bógeti endi sý tasqyny kezinde sýdy rettep qana qoımaı, zamanaýı júıeler arqyly qaýip-qaterdi aldyn ala anyqtaıdy. Táýekelderdi basqarýdyń tyń tásili Nıderland, Ulybrıtanııa, Italııa, Kanada sııaqty elderde keńinen qoldanylady eken. Endi bul tájirıbe Qazaqstanda da júzege asyrylady.
— Bógette sekýndyna 238,4 tekshe metrge deıin sý ótkize alatyn avtomattandyrylǵan apatty sý tastaǵysh ornatylady. Sonymen qatar 23,1 shaqyrymdyq kanal qazylyp jatyr. Bul kóktemgi tasqyn kezinde artyq sýdy Nura ózeni basseınine qaýipsiz buryp, qalaǵa sý jibermeıdi, — dedi Sý sharýashylyǵy komıteti tóraǵasynyń orynbasary Nurbek Serikov.
Arsen Jaqanbaevtyń aıtýynsha, bul jóndeý jumystary bógettiń aldaǵy ondaǵan jyl boıy senimdi jumys isteýin qamtamasyz etetin strategııalyq ınvestıtsııa.
Astanada apattyq sý burý kanaly salynyp jatyr
BAQ ókilderine kórsetilgen taǵy bir nysan — apattyq sý burý kanaly. Onyń uzyndyǵy 23 shaqyrym. Qurylys jumystary bıyl sáýir aıynda bastalǵan.
Bul kanal ne úshin qajet deseńiz, Astana sý qoımasy tolǵan jaǵdaıda artyq sý qalanyń qorǵanys bógetine jiberledi. Al sol kontrrettegish sý 450 mln tekshe metrge jetkende avtomatty sý aǵyzý júıesi iske qosylyp, sý osy kanalǵa keledi.
— Bul tek tótenshe jaǵdaıda ǵana qoldanylatyn júıe. Artyq sý osy kanalǵa kezeń-kezeńimen jiberiledi. Odan keıin kanal sý aǵynyn Nura ózenine baǵyttaıdy. Munda da shlıýz qaqpalary ornatylǵan, sondyqtan júıe tolyq baqylaýda bolady. Jobanyń basty maqsaty — Astana qalasyn sý tasqyny qaýpinen qorǵaý, — dedi joba jetekshisi Aleksandr Popov.
Kanaldy qazý jumystarynyń jalpy kólemi 11 mln tekshe metr. Búginde onyń 5 mln tekshe metri oryndalǵan. Aleksandr Popovtyń aıtýynsha, qazylǵan topyraq kanaldyń oń jáne sol jaǵyndaǵy eńisterdi nyǵaıtý úshin eki metr bıiktikke deıin tóseledi.
— Qazirgi ýaqytta qurylys tehnıkasynyń sany arttyryldy. Bir aýysymda shamamen 40 myń tekshe metr topyraq qazylady. Jobany osy jyldyń sońyna deıin tolyq aıaqtaý josparlanyp otyr. Al jobanyń naqty bıýdjetine qatysty esepteýler áli de naqtylanyp jatyr, — dedi joba jetekshisi.
