Astanadaǵy «Túrkııanyń» bólshegi: túrikter úshin qonaqtyń kóńilin tabý mańyzdy

Mereke qarsańynda QazAqparat tilshisi Astanada túrik taǵamdaryn nasıhattap júrgen «Dıvan» meıramhanasynyń ıeleri, aǵaıyndy Mehmet, Ábdirahman, Ábdirahym Dagdelendermen kásipkerlik jáne tabys syry jóninde suhbattasqan edi.

Túrik ashanasy dónermen ǵana shektelmeıdi

«Túrkııanyń Izmır qalasynda týyp-óskenbiz. Buǵan deıin Izmırde, Ystanbulda, Rýmynııada meıramhana bıznesimen aınalystyq. Basty baǵytymyz - túrik taǵamdaryn nasıhattaý bolatyn. Bir orynda toqtap qalmaı, meıramhana ashýǵa yńǵaıly, ekonomıkasy turaqty ózge de qalalardy izdedik. Oılana kele, Astanany tańdadyq. Sebebi, Qazaqstan - túrkilerdiń atajurty, túbimiz bir, tilimiz bir. Al Astana - kúnnen-kúnge gúldenip kele jatqan jas qala», - deıdi Ábdirahman Dagdelen.

Olardyń aıtýynsha, túrik ashanasy óte baı jáne ǵasyrlarǵa ulasqan tarıhy bar.

«Doner eń dámdi etten jasalǵany úshin tanymal shyǵar, biraq túrik ashanasy dónermen ǵana shektelmeıdi. Bizde arnaıy qazanda qýyrylatyn «Sach kavýrma» bar, júzimniń japyraǵynan jasalatyn «Sarma» bar, sıyrdyń asqazanynan jasalatyn «Mýmbar». Osmanly zamanynan «Grýfosýle» taǵamy jetti. Úrmeburshaq sorpalary keńinen taraǵan, onyń ishinde sýsyz beriletin «Kýrý fasýle» taǵamy bar. Adana oblysynan shyqqan kebab óte dámdi. «Ýrfa-kebab» - Ýrfa qalasynyń betke ustary. Antep óńiri jańǵaq qosylǵan tátti pahlavasymen tanylǵan. ıAǵnı, Túrkııanyń ár aımaǵy óz taǵamymen tanymal jáne atalǵan  taǵamdardyń  barlyǵy bizdiń «Dıvanda» bar», - dep jalǵastyrdy Ábdirahym Dagdelen.

Osy oraıda kásipkerler óz meıramhanalaryndaǵy tanymal taǵamdar jóninde áńgimeledi.

«Meıramhanamyzda «Kýzý dolma» taǵamy suranysqa ıe. ıAǵnı qozynyń qabyrǵasynyń ishine kúrish pen mýmbar salyp, bir kún boıy peshte pisiremiz. Daıyn bolǵan soń, qazaqsha et tárizdi qamyrdyń ornyna kúrish salyp, tutas qoıdyń qabyrǵasyn qoıamyz. «Shah-kebabty» Astanaǵa alǵash ákeldik dep tolyq senimmen aıta alamyn jáne qazir de bul taǵam  bizde basqa túrik meıramhanalarynda joq. Túrik sháıi men túrik kofesiniń jóni bólek. Túrik sháıi Túrkııanyń Trabzon, Rıze, Qarateńiz aımaqtarynda ósetin japyraqtardan ázirlenedi. Mehmet Efendıden bastalatyn túrik kofesi tarıhyn da tańdy-tańǵa uryp áńgimeleýge bolady. Baı taǵamdardan bólek, túrik sháıi men kofesi úshin ǵana túrik meıramhanasyna barýǵa bolady», - deıdi olar.

Turaqtylyq pen kásibılik tabysqa jeteleıdi

Aǵaıyndy Dagdelender turaqtylyq pen kásibılikke jáne abyroıǵa erekshe mán beretinderin jetkizdi.

«Azyq-túlik pen etti jáne kókónisterdi tekserilgen senimdi jerden alamyz. Bes jyldan beri azyq-túlik alatyn ornymyzdy aýystyrmadyq. Sebebi, ózimiz namaz oqyp, týra júrip-turýǵa tyrysamyz jáne kelýshilerge halal taǵam usynamyz. Ár jeksenbi saıyn turaqty túrde «Shved ústeli» formatynda tańǵy astar uıymdastyryp kelemiz. Munda Túrkııanyń súzbesi, baly, bóregi, záıtúni, maıy, qaımaǵy syndy 110 túrli tamaǵy bar. Turaqty kelýshilerimizben baılanysty úzbeımiz, jeńildikter jasap turamyz. Qoǵamdyq jumystarǵa, qaıyrymdylyq naýqandaryna únemi qatysamyz. Árıne, aqsha mańyzdy, paıda tabý kerek. Biraq, abyroıǵa jumys istegen odan artyǵyraq», - dep óz oıymen bólisti Ábdirahym Dagdelen. 

Sondaı-aq, tabysqa jetkisi kelgen kásipker óz isin jetik bilgeni jón.

«Meıramhana bıznesine bir kúnde kelgen joqpyz. Eń aldymen, aǵamyzdyń et dúkeninde jumys istedik. Qazir Mehmet (aǵaıyndy Dagdelenderdiń biri - red.) sıyr etiniń qaı bóliginen qandaı taǵam ázirleý kerektigin jaqsy biledi.  Osylaısha, birte-birte taǵam ázireýge kóshtik. ıAǵnı, adam kórgen jumysyn emes, bilgen jumysyn isteýi kerek. Jas kásipkerler qaı salany qolǵa alsa da, tómennen bastaǵany jón. Kıim satqysy kelse, kıim dúkeninde jumys istep kórsin. Jıhazshy bolǵysy kelgender sheberden tálim alsyn. Óz kásibin 100 protsent meńgergen adam ǵana tabysqa jete alady», - dep keńes berdi olar.

Kelýshiniń kóńilin tabý mańyzdy

Túrkııalyq kásipkerler tabystyń eń basty syry - kelýshige qurmet kórsetip, kóńilin tabý dep esepteıdi.

«Meıramhanamyzǵa kelgen kelýshilerdiń kóńil-kúıleri birdeı bolmaıdy. Qonaq ashýlanyp kelýi múmkin, kóńilsiz bop kelýi múmkin. Sondyqtan, barlyq kelýshini kúlimdegen júzben jáne qurmetpen qarsy alýǵa tyrysamyz.  Árıne, basshy ekenbiz dep qarap otyrmaımyz. Ózimiz daıashy bolamyz, ózimiz tamaq salyp beremiz, qonaqty ózimiz kútip alyp, ózimiz shyǵaryp salamyz. Túrik halqynyń qonaqjaılylyǵy retinde barlyq kelýshilerge túrik sháıin tegin usynamyz. Shyn yqylaspen qyzmet kórsetý arqyly árbir kelýshiniń biz úshin mańyzdy ekenin kórsetemiz. Eń bastysy - qonaqtyń yrzalyǵy», - dedi Ábdirahman Dagdelen.

 «Klıent árdaıym durys aıtady» degen ustanym bar. Rasynda da kelýshiler jasǵaan eskertpeler odan ári jetile túsýge múmkin beredi. Oǵan esh renjimeý kerek. Bizdiń ujymda 25 adam jumys isteıdi jáne bizdiń «nanymyzdy» dál osy kelýshiler berip otyr. Olar bolmaǵanda, bizdiń kásibimiz júrmes edi. Osyny jaqsy uǵynǵandyqtan, árbir kelýshige óz týysymyzdaı qaraımyz, óz úıine kelgendeı qushaq jaıa kútip alamyz», - dep jalǵastyrdy Ábdirahym.

Tabysqa jetýde meıramhana ıntereri de az ról oınamaıdy.

«Meıramhana ıntererin Túrkııaǵa barynsha uqsatýǵa tyrystyq, mundaǵy sýret, buıymdar, aspashamdardyń barlyǵyn Túrkııadan aldyrdyq. Bizge kelgen adam Túrkııaǵa kelgendeı áser alýy tıis. «Dıvan» ataýynyń maǵynasy - keı adamdar oılaǵandaı, otyratyn dıvan emes. Onyń maǵynasyn túsindirýden jalyqqan emespiz. Bir kezderi Islam memleketterindegi eń joǵarǵy organ «Dıvan» dep atalatyn. ıAǵnı, astanalyqtardyń Islamdaǵy eń qurmetti orynǵa - «Dıvanǵa» kelý múmkindigi bar», - dep kúldi olar.

Astanaǵa tilek

Aǵaıyndy kásipkerler qazaq halqyna rızashylyǵyn bildirip, Qazaqstanda qalýdy josparlap otyrǵandaryn jetkizdi.

«Bizdiń Astanaǵa kóshkenimizge bes jyl tolady jáne bes jyl burynǵy Astana qazirgi Astanamen salystyrýǵa kelmeıdi. Qala kúnnen-kúnge úlkeıip jatyr, halyq sany ósýde.  Muny kelýshiler sanynyń óskeninen baıqap jatyrmyz. Biz qazaq halqyna rızamyz jáne olardyń da bizge rıza bolǵanyn qalaımyz. Biz óz bolashaǵymyzdy Qazaqstanmen baılanystyryp otyrmyz. Almaty, Shymkent, Atyraý qalalarynda meıramhana ashyp, halyqqa halal túrik taǵamdaryn usynǵymyz keledi. Astana kórkeıse, biz de kórkeıemiz. Jıyrmajyldyqtaǵy Astananyń jaqsylyqtaryn kórý buıyrǵan eken. Astananyń ekinshi jıyrmalyǵyn da qarsy alýdy jazsyn. Barsha Qazaqstan halqyna densaýlyq, jaqsylyq, baqyt tileımiz», - dep tilek bildirdi túrkııalyq kásipkerler.