Astanada «Kóshpendiler qalasy» ashyldy
ASTANA. QazAqparat - Astana qalasynda «EKSPO-2017» halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesi aıasynda, sonymen birge 6 shilde kúni toılanatyn Qala kúnine oraı «Han shatyr» saýda-oıyn-saýyq ortalyǵynyń mańynda «Kóshpendiler qalasy» atty tarıhı etnografııalyq, mádenı, oıyn-saýyq kesheni boı kóterdi.
Mundaǵy qala orta ǵasyrlardaǵy shaharlardyń úlgisinde jasalǵan. Qala ortasynda han ordasy men taǵy ornalastyrylǵan, sáýkele pishininde jasalǵan ǵımarat, bal úıiretin dámi bar, ózimizdiń ulttyq taǵamnyń san-alýan túrin qamtyǵan ulttyq naqyshtaǵy meıramhana da osy jerde.
Sondaı-aq, orta ǵasyrlardaǵy dástúr boıynsha, shahar ishinde túrli qolóner buıymdary qoıylǵan úlken jármeńke ótýde.
Tarıh tereńine kóz júgirtetin bolsaq, mundaı saýda oryndary, ıaǵnı jármeńkeler Qazaqstan aýmaǵynda alǵash ret Ǵun dáýirinen bastap uıymdastyryla bastaǵan. XIX ǵasyrdyń 30 jyldarynda Qazaqstannyń kóptegen qalalary men eldi mekenderinde Jármeńkeler kóptep ashyldy. Shortandy, Semeı, Kókshetaý, Aqmola bolystaryndaǵy jármeńkeler qazaq jerindegi saýda aınaoymynyń ósýine, ekonomıkalyq qarym-qatynastardyń nyǵaıýyna, aıyrbas kóleminiń artýyna úlken septigin tıgizgen bolatyn. Al XIX ǵasyrdyń sońynda qazaq jerindegi jármeńkeler sany arta tústi. Tipti ol jerde memlekettik bank bólimshesi, poshta jáne telegraf istep turdy.
Sondaı-aq, kóshpendiler ónerinde altynnan túıin túıý, qola quıma ádisteri eń joǵarǵy jetistikke jetkeni tarıhtan belgili. Oǵan arheologııalyq qazbalardan tabylǵan asyl zattar da kýá. Kóshpendiler qalasynyń jármeńkesinde altynnan, kúmisten jasalǵan túrli áshekeı buıymdar, qolóner týyndylary qoıylǵan.
Aıta ketý kerek, ortaǵasyrlyq shahar qonaqtarynyń jármeńkege degen qyzyǵýshylyqtary zor. Ony at saımandaryn, kıim-keshektiń túr-túrin, qolóner týyndylaryn kóptep satyp alyp jatqan kelishýlerdiń qarqynynan ońaı baıqaýǵa bolady.
Sondaı-aq, bunda kórermen nazaryna qazaqtyń tereń tarıhynan syr shertetin Berel qorǵanynan tabylǵan at ábzelderi usynylǵan. Qazaq halqynyń dúnıetanymynda, dili men tilinde jylqyǵa qatysty ózgeshe fılosofııalyq jáne mádenı júıe qalyptasqandyǵy belgili. Onyń izi adam men jylqynyń qatar ómir súre bastaǵan baıyrǵy zamannan baıqalady. Ejelgi dáýirlerde-aq qazirgi Qazaqstan terrıtorııasy jylqynyń qolǵa úıretilgen tarıhı mekeni bolǵandyǵyn arheologııalyq qazbalar dáleldeıdi. Osy rette, Berel qorǵanynan tabylǵan zattar kezinde saq taıpasyna tıiseli bolǵandyǵyn aıta ketken jón.
Uıymdastyrýshylardyń sózine súıinsek, ortaǵasyrlyq shaharǵa kelgen shetel qonaqtaryna qazaq halqynyń san-alýyna salt-dástúrimen, mádenı jáne rýhanı bolmysymen, túrli salalarda qoldanylatyn saıman, qurylǵylarymen tanysý úshin qalashyq aýmaǵynda eki gıd jumys isteıdi. Olar qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde qala qonaqtaryna qyzmet kórsetedi.
«Kóshpendiler qalasynda» qoıylǵan dekoratsııalardyń kóptigi men kórki kez-kelgen qonaqty zamanýı qala tirliginen alyp ushyp, ortaǵasyrlyq shahardyń sán-saltanatty ómirine kúmp etkizetini sózsiz. Búrmeli kóılek, oıýly qamzol kıgen qazaq arýlary, qolynan urshyǵy túspegen kımeshek kıip sándengen ájeler toby, qazaq dombyrasynyń úni men qobyzynyń saryny eshbir týrıstti, odan qaldy qazaqstandyq turǵyndy beı-jaı qaldyrýy múmkin emes.
Bunda ushy-qıyry joq keń dalany ıgerip, ártúrli patshalyqtar birlestikterin quryp, kúshti jaýynger elge aınalǵan kóshpendiler rýhy anyq seziledi.
Eskerte keteıik, «Kóshpendiler qalasy» 6 shildeden bastape, 10 qyrkúıekke deıin qala qonaqtarynqabyldaıtyn bolady.
