Astanada Qazaqstan tarıhshylarynyń I Kongresi bastaldy

Táýelsiz Qazaqstannyń tarıhynda tuńǵysh ret uıymdastyrylyp otyrǵan Tarıhshylar kongresiniń negizgi maqsaty - otandyq tarıh ǵylymyn jańasha zerdeleý. Ol úshin ǵylymı májilis barysynda Táýelsizdik jyldary kezinde tarıh ǵylymynyń damý barysy talqylanyp, jańa ádistemelik baǵdarlamalardy ázirleý jaıy sóz bolmaq. Budan basqa otandyq tarıhtyń metodologııasyn zertteýdiń ózekti máseleleri, ulttyq ıdeıa, álemdik qaýymdastyqqa Qazaqstannyń kirigýi, qazaq halqynyń tarıhı-mádenı muralaryn saqtaý jáne basqa da ózekti máseleler qaralatyn bolady.

Kongres barysynda sóz sóılegen QR Bilim jáne ǵylym mınıstri Baqytjan Jumaǵulov atap kórsetkendeı, 20 jyl kóne tarıh úshin qas qaǵym sát bolyp kórinse de, Qazaqstan az ýaqytta ǵasyrǵa bergisiz damý jolynan ótti. «20 jylda elimiz ekonomıkalyq, saıası jáne áleýmettik reformalardyń nátıjesinde eńseli memleketke aınaldy. Táýelsizdiktiń tuǵyryn bekitip, elimizdiń damý jolyn aıqyndap bergen Ult kóshbasshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń sarabdal saıasatyn búkil álem moıyndady. Tarıhı sanany qalyptastyrý, tarıh ǵylymyn jetildirý Elbasynyń kóregen saıasatynyń basym baǵyty bolyp keledi. Elbasynyń bastamasymen 1995 jyly «Qazaqstan Respýblıkasynda tarıhı sanany qalyptastyrý tujyrymdamasy» qabyldandy. 1998 jyl - «Halyq birligi men Ulttyq tarıh jyly» dep jarııalandy. Al 2004 jylǵy 13 qańtarda «2004-2006 jyldarǵa arnalǵan «Mádenı mura» memlekettik baǵdarlamasy» qabyldandy. Buryn Qazaqstan tarıhy Keńester Odaǵy tarıhynyń quramdas bir bóligi retinde ǵana qaraldy. Endi elimizdiń tarıhyn álemdik tarıh sheńberinde zertteı bastadyq. Qazaqstan kóshpeliler órkenıetiniń ortalyǵy, túrki halyqtarynyń ata jurty retinde álemge tanyla bastady. Osyndaı jaǵdaıda ótken tarıhymyzdyń shynaıy beınesin jasaý - ulttyq ıdeıamyzdyń quramdas bóligine aınalýy qajet. Ol ult birligi men otanshyldyqqa tárbıeleýdiń basty faktorlarynyń biri. Tarıh - halyqtyń zerdesi, qaınar kúshi. Ár halyq óz tarıhynan qýat ala otyryp, jasampazdyqqa bastaıtyn shabyt alady. Sondyqtan da bolar búgingi kúni tarıhqa qyzyǵýshylyq - sándi iske aınaldy. Kásibı tarıhshylar men olardyń jarııalaǵan kitaptarynyń sany kóbeıdi. Al, áýesqoı tarıhshylar qanshama! Bul tarıhqa degen suranysty kórsetedi. Sondyqtan, elimizdegi mektepter men joǵary oqý oryndarynda tarıh mindetti pánderdiń biri. Qazaqstanda tarıh páni muǵalimderi men joǵary oqý oryndaryndaǵy ustazdar sany myńdap sanalady. Bul - osy mamandyqqa degen qajettilikti kórsetedi. Búgin tarıh ǵylymy ózgerdi. Keńestik ýaqyt artta qaldy. «Partııa tarıhshylary» jazǵan dúnıelerdiń basym kópshiligi qunsyzdandy. Jahandaný men álemdik básekelestik qazaqstandyq tarıh ǵylymyna da buryn-sońdy bolmaǵan mindet qoıýda. «Qazaqstan qandaı baǵytta damýda?» nemese «Biz qandaı qoǵam qurdyq?»degen máseleler kún tártibinde tur. Ony talqylaýǵa ekonomıster, saıasattanýshylar, áleýmettanýshylarmen qatar tarıhshylar da óz úlesterin qosýy tıis. 20 jyl ishinde kóptegen muraǵat qorlary ashyldy. Halyqaralyq baılanystar nyǵaıdy. Qazaq tarıhnamasynda kóptegen ister júzege asty. Degenmen zertteýshilerdiń aldynda úlken mindetter tur. Birinshi kezekte, ult tarıhyn zertteý metodologııasyn jetildirý qajet. Metodologııa - tarıhı shyndyqty dáıekteýge arnalǵan zańdylyqtar men ádis-tásilder jıyntyǵy ekeni belgili.Táýelsizdik tarıhynyń metodologııasyn qalyptastyrýǵa Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń úlesi zor. Prezıdenttiń «Tarıh tolqynynda», «Syndarly on jyl», «Qazaqstan joly» eńbekteri jańa dáýirdi túsinýdiń, zertteýdiń negizin qalyptastyrdy. Elbasynyń bastamasymen júzege asqan iri saıası oqıǵalar el tarıhynyń jańa kezeńderine negiz boldy. Mysaly, Jańa konstıtýtsııany qabyldaý, Astanany kóshirý, Azııa keńesin qurý, Eýropalyq uıymǵa tóraǵalyq etý táýelsizdiktiń jańa kezeńderin qalyptastyrdy. Sonymen birge osyndaı irgeli oqıǵalar jańa zertteýlerge de serpin berdi. Prezıdenttiń ǵylymı-tájirıbelik izdenis tásili táýelsizdiktiń máni men mazmunyn ashýǵa múmkindik berýde. Sonymen birge tarıhshylardyń jańa tobynyń qalyptasýyna da úlken áser etti. Kelesi irgeli másele - Qazaqstannyń derbes memleket retinde qalyptasý kezeńderin dáıekteý.Osy máselege baılanysty Elbasymyzdyń óz pikirin bildirýi - onyń óte ózekti ekendigin aıqyndap otyr. Qazaq tarıhyn dáýirge bólý týraly ártúrli pikirler bar. Bul - zertteýshilerdiń tarıhı derekter arqyly dáleldegen kózqarastary. Biraq, Kásibı tarıhshylar qaýymy osy derekter negizinde ortaq tujyrymǵa kelgeni jón. Mundaı qadamnyń bolashaq úshin mańyzy óte zor. Úshinshi ózekti másele - ulttyq tarıhty oqytý.Oqý materıaldary men oqytý ádisteri ózgerip otyratyny belgili. Biraq tarıhty oqytýdyń basty qaǵıdasy - faktilerge súıený ózgermeıdi. Sondyqtan, oqýlyq pen mamandardy daıyndaýda tarıhshylar birigýi tıis. Buǵan ǵylymı potentsıal da, materıaldyq múmkindik te jetkilikti. «Sh.Ýálıhanov atyndaǵy tarıh jáne etnologııa», «Arheologııa jáne etnografııa», «R.Súleımenov atyndaǵy shyǵystaný» jáne «Memleket tarıhy» ǵylymı zertteý ınstıtýttarynda bedeldi tarıhshylar eńbek etýde. Endi osy ortalyqtar Ulttyq ýnıversıtettermen birigip, Qazaqstan tarıhy boıynsha irgeli eńbek daıyndasa nur ústine nur bolar edi. Taǵy bir erekshe nazar aýdaratyn másele - Táýelsiz Qazaqstan tarıhyn zertteý jáne oqytý.Buǵan negiz bolatyn tájirıbe bizde barshylyq. Memlekettik egemendik týraly deklaratsııadan bastap «Jol kartasyna» deıingi aralyq tutas bir tarıhı kezeń», - dep atap kórsetti mınıstr.

Kongres aıasynda san alýan taqyryptarǵa arnalǵan «dóńgelek ústelder» uıymdastyrylyp, májilis sońynda jıynǵa qatysýshylardyń qorytyndy Qararyn qabyldaý josparlanyp otyr.

Kongresti uıymdastyrýshylar: Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi, QR BǴM Ǵylym komıtetiniń Memleket tarıhy ınstıtýty, L.N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti.