Astanada áleýmettik kásipkerlikti damytýǵa arnalǵan halyqaralyq sammıt bastaldy
ASTANA. KAZINFORM – Astanada áleýmettik kásipkerlerdiń alǵashqy halyqaralyq sammıti ótip jatyr. «Turaqty bolashaqqa arnalǵan áleýmettik ınvestıtsııalar» taqyrybyndaǵy jıynǵa Qazaqstannan jáne 20-dan astam elden 700-ge jýyq adam qatysty.
Sammıt áleýmettik kásipkerlerdi, ınvestorlardy, memlekettik organdardyń, halyqaralyq uıymdar men damý ınstıtýttarynyń ókilderin bir alańǵa jınady. Іs-sharany uıymdastyrýshy – Áleýmettik ınnovatsııalyq hab.
Sammıt Astana qalasy ákimdiginiń, Áleýmettik ınvestorlar qaýymdastyǵynyń jáne QR Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń qoldaýymen ótip jatyr.
Halyqaralyq qarjylandyrý múmkindigi tolyq paıdalanylmaı otyr
Áleýmettik ınnovatsııalyq hab ókili Emın Áskerovtyń aıtýynsha, sammıttiń basty mindetteriniń biri – qazaqstandyq áleýmettik kásipkerlerge halyqaralyq deńgeıdegi qarjylyq jáne qarjylyq emes qoldaý tetikterin túsindirý.
Onyń sózinshe, álemde áleýmettik jobalardy qoldaýǵa halyqaralyq jeke qorlar jyl saıyn ondaǵan mıllıard dollar bóledi. Alaıda Qazaqstandaǵy kásipkerler bul qarajatqa qol jetkizý múmkindigin tolyq paıdalana almaı otyr.
– Álemde áleýmettik jobalardy qoldaýǵa jyl saıyn 200-400 mlrd dollar bólinedi. Qazaqstanǵa onyń 3%-y da jetpeıdi. Sebebi bizdiń kásipkerler halyqaralyq uıymdarmen qalaı jumys isteý keregin tolyq bilmeıdi. Bizdiń sammıttiń mindeti – osy múmkindikterdi tanystyrý, – dedi Emın Askerov.
Onyń aıtýynsha, jıynǵa 20-dan astam elden halyqaralyq sarapshylar men áleýmettik kásipkerler kelgen. Sonymen qatar sammıt barysynda «Úzdik áleýmettik kásipker-2026» respýblıkalyq baıqaýynyń jeńimpazdary marapattalady.
Áleýmettik kásipkerlikke 9 preferentsııa qarastyrylǵan
Emın Askerov Qazaqstanda áleýmettik kásipkerlikti qoldaýǵa arnalǵan zańnamalyq baza qalyptasqanyn atap ótti.
Onyń aıtýynsha, zańda áleýmettik kásipkerlerge arnalǵan 9 preferentsııa qarastyrylǵan. Alaıda onyń ekeýi ǵana is júzinde jumys istep tur.
– Áleýmettik kásipkerlerge arnalǵan toǵyz preferentsııa bar. Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy elderiniń ishinde mundaı múmkindikter jıyntyǵy eshkimde joq. Biraq ókinishke qaraı, onyń tek ekeýi jumys istep tur. Qalǵan jeti preferentsııanyń iske asýyn tórt jyldan beri kútip kelemiz, – dedi ol.
Olardyń qatarynda jergilikti atqarýshy organdar arqyly beriletin granttar men jeńildetilgen kredıtter bar. Al úı-jaılardy jeńildikpen usyný, salyqtyq jeńildikter, aqparattyq qoldaý, tájirıbe almasý baǵdarlamalary men taǵylymdamalar sekildi tetikterdiń birqatary tolyq iske qosylmaǵan.
Askerovtyń aıtýynsha, Astana áleýmettik kásipkerlikti damytý boıynsha aldyńǵy qatarda tur. Buǵan elorda ákimdiginiń qoldaýy yqpal etip otyr.
– Áleýmettik kásipkerlerdiń 55%-y áleýmettik osal sanattaǵy azamattardy jumyspen qamtý baǵytynda jumys isteıdi. Bul – Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń negizgi suranystarynyń biri. Biz dál osy máselelerdi sheshýge atsalysyp otyrmyz, – dedi ol.
Áleýmettik jobaǵa aınalǵan aǵash oıynshyqtar
Sammıt aıasyndaǵy kórmede Qazaqstannyń ár óńirinen kelgen áleýmettik kásipkerler óz ónimderin tanystyrdy.
Solardyń biri – Óskemen qalasynan kelgen kásipker Ivan Kırıýhov. Onyń aıtýynsha, otbasy júzege asyryp otyrǵan joba balalarǵa arnalǵan ekologııalyq jáne ıntellektýaldyq oıynshyqtar shyǵarady.
Joba jergilikti ǵylym doktory Natalıa Vasılevanyń ıdeıasynan bastalǵan. Ónimderdi daıyndaýǵa jazasyn ótep jatqan adamdar da tartylǵan.
– Aldymen olar oıynshyqtardyń negizin jasap, fıgýralardy kesedi. Keıin barlyǵyn qolmen tegisteıdi. Ónimder ekologııalyq taza. Olarda lak ta, boıaý da qoldanylmaıdy, sondyqtan balalarda allergııalyq reaktsııa týyndaý qaýpi tómen, – dedi kásipker.
Onyń aıtýynsha, oıynshyqtardyń ishinde ulttyq oıý-órnekterdi úıretýge arnalǵan jıyntyqtar, sondaı-aq qazaq, orys, aǵylshyn jáne frantsýz tilderin meńgerýge kómektesetin ıntellektýaldyq oıyndar bar.
Kásipkerdiń málimetinshe, bıyl 1 maýsymda Óskemendegi kompanııalardyń biri osyndaı ónimderdi 17 balabaqsha, mektep jáne ınternatqa satyp alǵan.
Qazaqstan – Ortalyq Azııa úshin úlgi
Sammıtke Tájikstannan kelgen zań ǵylymdarynyń doktory, professor Djamshed Mýrtazozoda áleýmettik kásipkerliktiń memleket úshin mańyzyn atap ótti.
Onyń aıtýynsha, Ortalyq Azııa elderiniń Konstıtýtsııalarynda memleket azamattardyń ál-aýqatyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan áleýmettik memleket retinde aıqyndalǵan. Sondyqtan áleýmettik máselelerdi sheshýde memleket pen jeke sektordyń áriptestigi mańyzdy.
– Memlekettiń múmkindigi barlyq áleýmettik máseleni tolyq qamtýǵa jete bermeıdi. Osy jerde jeke sektordyń qatysýy qajet. Biraq bul bıznesti memleket yntalandyrýy kerek. Jeńildikter, kredıtter, salyqtyq qoldaý bolmasa, bul salany damytý qıyn, – dedi Djamshed Mýrtazozoda.
Ol Qazaqstannyń áleýmettik kásipkerlikti damytý tájirıbesi Ortalyq Azııa elderi úshin qyzyqty ekenin aıtty.
– Qazaqstandy Ortalyq Azııa úshin úlgi retinde qarastyrýǵa bolady. Biz bul tájirıbeni zerttep, óz elimizge beıimdeý múmkindikterin qarastyryp jatyrmyz, – dedi Tájikstan ókili.
Sammıttiń iskerlik baǵdarlamasynda Eýropalyq qaıta qurý jáne damý banki, Dúnıejúzilik bank, BUU Damý baǵdarlamasy, Japonııa men Kanadanyń dıplomatııalyq mıssııalary, Catalyst Now halyqaralyq jelisi, Senior Expert Service jáne basqa da uıymdardyń ókilderi sóz sóıledi.
Arnaıy paneldik sessııada áleýmettik kásiporyndardy qarjylandyrý, olardyń áleýetin arttyrý, qyzmet aýqymyn keńeıtý, granttyq qoldaý jáne transshekaralyq yntymaqtastyq máseleleri talqylandy.
Іs-shara aıasynda áleýmettik kásipkerlerdiń ónimderi qoıylǵan Ethnic Heritage Fair etnojármeńkesi, memlekettik jáne halyqaralyq uıymdardyń qoldaý baǵdarlamalary tanystyrylatyn Information Fair kórmesi jáne jahandyq áleýmettik máselelerge arnalǵan «Álem aınasy» fotokórmesi uıymdastyryldy.
Uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha, sammıtti aldaǵy ýaqytta áleýmettik kásipkerlik salasyndaǵy tájirıbe almasý, halyqaralyq baılanys ornatý jáne ınvestıtsııa tartý úshin turaqty alańǵa aınaldyrý josparlanyp otyr.
Aıta keteıik, buǵan deıin, elimizde kásipkerlerge arnalǵan AI-navıgator iske qosylǵanyn jazǵan edik.
