«Astana Winner 2026»: Qazaq tazylarynyń sany eki jylda 4 ese ósken

Tekti tuqymnyń qaıta túleýi

Eki kúnge sozylatyn aıtýly sharany «Qazaqstan kınologtary odaǵy» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigi uıymdastyryp otyr. Kórme Qazaqstannyń tarıhı-mádenı murasy sanalatyn qazaq tazysyn saqtaý jáne halyqaralyq deńgeıde nasıhattaýǵa baǵyttalǵan.

Uıymdastyrýshylardyń málimetinshe, sońǵy jyldary elimizde tazy tuqymyn júıeli túrde ósirý men qujattandyrý isi jańa qarqyn aldy. Oǵan memleket basshysynyń tazy men tóbetti saqtaý týraly tapsyrmasy men arnaıy zańnamalyq bazanyń qabyldanýy tikeleı áser etken.

Qazaqstan kınologtar ortalyǵynyń dırektory Baýyrjan Serikqalıdyń aıtýynsha, qazirgi tańda taza qandy tazylardyń sany boıynsha oń dınamıka baıqalady.

- Biz úshin eń mańyzdy kórsetkish - asyl tuqymdy ıtterdiń týý kórsetkishi. Mysaly 2023 jyly jumysty bastaǵan kezde jylyna nebári 93 tazy ıtiniń kúshikteri tirkelse, 2025 jyly bul kórsetkish 411-ge jetti. Eki jyldyń ishinde taza qandy tazylardyń dúnıege kelýi 4 esege ósti. Qazirgi tańda bizdiń birińǵaı asyl tuqymdy kitabymyzda 4000-ǵa jýyq taza qandy tazy tirkelgen, - dedi Baýyrjan Serikqalı.

Halyqaralyq deńgeı jáne FCI talaptary

Kórmeniń mártebesin Halyqaralyq kınologııa federatsııasynyń (FCI) Prezıdenti Tamash ıAkkeldiń (Vengrııa) qatysýy aıqyndaı túsedi. Sonymen qatar Shveıtsarııa, Qytaı jáne basqa da elderden kelgen bedeldi sarapshylar ıtterdiń ekstereri men temperamentine baǵa berdi.

Mamandardyń aıtýynsha, Qazaqstanǵa tazy tuqymyn álemdik deńgeıde tolyq zańdastyrý úshin 10 jyldyq merzim berilgen. Bul ýaqyt ishinde árbir ıttiń genetıkalyq analızi jasalyp, halyqaralyq kórmelerde turaqty túrde kórsetilýi tıis.

Qazaqstan kınologtar odaǵynyń tazy tuqymy boıynsha ulttyq klýbynyń prezıdenti Elena Hardına tazynyń álemge tanylýy elimizdiń ulttyq bedeline áseri mol ekenin jetkizdi.

- Ár el óz ıtin maqtan tutady. Germanııada nemis ovcharkasy, Vengrııada vengr ańshy ıti degendeı. Bizdiń de maqsatymyz - tazyny álemdik deńgeıge shyǵarý. Eń basty jeńisimiz - osydan eki jyl buryn Halyqaralyq kınologııa federatsııasy (FCI) tazy tuqymynyń standartyn resmı túrde Qazaqstannyń menshigi retinde bekitti. Endi bizge 10 jyldyq merzim berildi. Osy ýaqyt ishinde biz tolyq qujattamany daıyndap, ár ıttiń asyl tuqymdy ekenin dáleldep, álemdik deńgeıdegi pozıtsııamyzdy nyǵaıtýymyz kerek, - deıdi Elena Hadına.

Tamerlannyń taǵdyry: Kórmeniń basty keıipkeri

Kórmege qatysýshy 350 ıt arasynda erekshe nazar aýdarǵan - Tamerlan esimdi tazy. Onyń oqıǵasy tekti jaratylystyń ómirge degen qushtarlyǵynyń sımvolyna aınalǵandaı.

Elena Hadınanyń aıtýynsha, 2024 jyly onyń barlyq kúshikterń belgisiz juqpaly aýrýǵa shaldyǵyp, birinen soń biri óle bastaǵan. Sońǵy bolyp qalǵan kúshikke ıesi «Tamerlan» dep at qoıǵan.

- Ol aýrýdan aıyǵyp, aman qaldy, biraq sonyń zardabynan býyndaryna zaqym kelip, aıaǵy aqsap júrdi. Biraq veterınarlar men mamandardyń kómegimen Tamerlan qaıtadan aıaqqa turdy. Búgin ol rıngte óte ádemi júrip ótti. Sarapshylar onyń qaısarlyǵyna tánti bolyp otyr, - dedi ıesi Elena.

Tazy tuqymynyń bolashaǵy qandaı?

Kórme tek sulýlyq saıysy emes, bul - úlken zootehnıkalyq jumys. Munda ár ıttiń tisteri, júni, júrisi, tipti minez-qulqy sarapqa salynady. Tazy tuqymynyń standarty boıynsha, ol adamǵa agressııa kórsetpeı, sabyrly bolýy kerek.
Baýyrjan Serikqalı atap ótkendeı, qazirgi tańda kınologtar tek qalalarda ǵana emes, alys shalǵaı aýyldarǵa da baryp, tazylardy tirkeýge almaq.

- Aýyldaǵy aǵaıynnyń klýbtarmen baılanys ornatýǵa múmkindigi az. Sondyqtan biz ózimiz baryp, standartqa saı keletin ıtterdi anyqtap, olarǵa bastapqy qujattaryn rásimdeımiz. Bul bizdiń birińǵaı genetıkalyq qorymyzdy baıyta túspek, - dep túıindedi kınolog ortalyǵynyń dırektory. 

Eske sala keteıik, buǵan deıin Elena Hadınanyń kınologııa salasyndaǵy kópjyldyq eńbegi men onyń ıtteriniń álemdik arenadaǵy jetistikteri týraly tolyǵyraq jazǵan bolatynbyz.