Astana turmysqa jaıly megapolıske jata ma: Álemdik ólshemder ne deıdi?
ASTANA. KAZINFORM – Astana el astanasy bolyp bekitilgennen beri turǵyndar men qonaqtarǵa qanshalyqty jaıly mekenge aınaldy? Osy suraqqa jaýap izdeý úshin birneshe eldiń astanasyn alyp, kórsetkishterin Astananyń deńgeıimen salystyryp kórdik.
Arqada qys jaısyz bolsa, halyq aǵylyp nesi bar
Sońǵy jyldary Astana Qazaqstannyń ákimshilik ortalyǵy ǵana emes, ómir súrýge qolaıly zamanaýı megapolıs mártebesine umtylyp keledi. 2026 jyldyń basynda elorda halqy 1,65 mln adamǵa jetti. Ákimdiktiń málimeti boıynsha, qalada 205 mektep jumys isteıdi, onyń 74-i jeke menshik. Bir muǵalimge shaqqandaǵy ortasha júkteme 17 oqýshydan keledi. Bul kórsetkish kóptegen iri megapolıster deńgeıine jaqyn.
Elordada memlekettik jáne jeke sektordy qosa eseptegende 51 medıtsınalyq uıym qyzmet kórsetedi.
Astananyń ormandy saıabaq aımaǵynyń (Jasyl beldeý) aýmaǵy 15,9 myń gektardan asady. Onyń quramynda shamamen 14,6 mln túp aǵash ósedi. Osynyń arqasnyda árbir qala turǵynyna 96,5 sharshy metr jasyl aýmaqtan keledi. Bul kórsetkish álemdegi kóptegen astanalardan joǵary.
Qaladaǵy kólik ınfraqurylymy da keńeıip keledi. Velojoldardyń jalpy uzyndyǵy 152,75 shaqyrymǵa jetken. Sonymen qatar jeńil relsti kólik (LRT) iske qosyldy. Ol orta eseppen táýligine 45 myń jolaýshy tasymaldaýǵa qaýqarly.
Astana Ortalyq Azııadaǵy eń iri mádenı ortalyqtyń birine aınalyp keledi. Qalada 10 teatr, 27 kitaphana, 6 mýzeı jáne 11 kınoteatr jumys isteıdi. Olardyń qatarynda «Astana Opera», «Astana Balet», Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq mýzeıi sııaqty nysandar bar.
Sport ınfraqurylymy da aýqymdy. Elordada halyqaralyq deńgeıdegi «Astana Arena», «Barys Arena», «Alaý» muz saraıy, «Saryarqa» velotregi, Qazaqstan jeńil atletıka kesheni sekildi 33 iri sport nysany ornalasqan.
Qalada 317 qonaqúı jumys isteıdi. Olarda shamamen 19 myń tósek-oryn bar. 2025 jyldyń toǵyz aıynda Astanaǵa 1,19 mln týrıst kelgen, bul aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 9%-ǵa kóp.
Sonymen birge, Astana aldynda megapolısterge tán mindetter de tur. Halyq sanynyń jyldam ósýi mektepterge, joldarǵa, qoǵamdyq kólikke jáne turǵyn úı naryǵyna túsetin júktemeni arttyrady. Sondyqtan qalanyń ómir sapasyn baǵalaý úshin ony tek Qazaqstan qalalarymen emes, ózge elderdiń astanalarymen jáne iri megapolısterimen salystyrý mańyzdy.
Nege dál osy 9 qala?
Bul zertteýdiń maqsaty – Astananyń ómir súrýge qolaılylyq deńgeıin ózge astanalarmen salystyryp qaraý. Ol úshin álemniń ártúrli aımaǵynan, ártúrli ekonomıkalyq jáne ýrbanıstik model ustanatyn toǵyz qala irikteldi.
Іriktelgen qalalardyń geografııalyq orny, ekonomıka qurylymy, klımaty, damý tarıhy jáne Qazaqstan úshin salystyrmaly mańyzy eskerildi.
Tashkent (Ózbekstan astanasy) Ortalyq Azııadaǵy eń iri astananyń biri ári túrki áleminiń mańyzdy ortalyǵy retinde tańdaldy. Ol Astana sııaqty postkeńestik keńistikte damyp, halqy tez ósip jatqan megapolıs sanalady.
Baký (Ázerbaıjan astanasy) munaı-gaz sektoryna súıenetin ekonomıkasy men Kaspıı óńirindegi orny, burynǵy Keńes Odaǵy quramynda bolǵan tarıhy arqyly Astanamen salystyrýǵa múmkindik beredi. Eki qala da energetıkalyq resýrstar esebinen damı bastaǵan memleketterdiń astanalary bolyp tur.
Máskeý (Reseı astanasy) – postkeńestik keńistiktegi eń iri megapolıs ári Qazaqstannyń negizgi ekonomıkalyq seriktesiniń astanasy. Qala aýqymy jaǵynan Astanadan áldeqaıda úlken bolǵanymen, ınfraqurylymdyq damý deńgeıin salystyrýǵa bolady.
Beıjiń (Qytaı astanasy) Qazaqstannyń ońtústik shyǵysynda jatqan álemdegi ekinshi ekonomıkanyń astanasy retinde tańdaldy. Bul qala ýrbanızatsııa, kólik júıesi jáne tsıfrlyq tehnologııalardy engizý baǵytynda álemdik kóshbasshylardyń qataryna kiredi.
Seýl (Ońtústik Koreıa astanasy) qalany joǵary tehnologııamen basqarý júıesiniń etalony sanalady. Smart-qala sheshimderi, qoǵamdyq kólik pen tsıfrlyq memlekettik qyzmetterdiń damýy boıynsha álemdegi úzdik úlgilerdiń biri bolyp esepteledi.
Helsınkı (Fınlıandııa astanasy) halyqtyń ómir sapasy, ınklıýzıvtilik, ekologııa jáne qalalyq qyzmetterdiń qoljetimdiligi jónindegi halyqaralyq reıtıngterde únemi joǵary oryn alady. Sonymen qatar klımaty jaǵynan Astanaǵa uqsas tustary bar. Helsınkı mysaly «qysy qatty qala ómir súrýge qolaısyz bolady» degenge saıatyn tar túsinikterdi joqqa shyǵaryp tur.
Ottava (Kanada astanasy) jer sharyndaǵy Qazaqstanmen beldeýles jatqan, aýmaǵy orasan, eldiń ortalyǵy ári qala halqynyń sany sonshalyq kóp emes. Bul qala Astanaǵa ómir sapasy, qaýipsizdik jáne qoǵamdyq qyzmetterdiń tıimdiligi boıynsha joǵary kórsetkishteri boıynsha úlgi bola alady.
Abý-Dabı (Birikken Arab Ámirlikteriniń astanasy) shóleıt klımat jaǵdaıynda salynǵan zamanaýı astanalardyń biri retinde kóz tartady. Munaıdan túsken tabysty qalanyń ınfraqurylymyn damytýǵa paıdalaný tájirıbesi jaǵynan Qazaqstan úshin mańyzdy salystyrý núktesi bolmaq.
Vena (Aýstrııa astanasy) kóptegen halyqaralyq reıtıngterde álemdegi ómir súrýge eń qolaıly astananyń biri bolyp otyr. Sondyqtan ol zertteýde shartty túrde «úzdik tájirıbe etalony» retinde paıdalanyldy.
Maqalaǵa paıdalanylǵan derekter birneshe kózden jınaqtaldy. Olardyń qatarynda Eýropalyq odaqtyń resmı statıstıkalyq bazalary (Eurostat), halyqaralyq ındekster men reıtıngter (IMD Smart City Index, Numbeo jáne basqa da ashyq reıtıngter), ulttyq statıstıka organdarynyń málimetteri, mýnıtsıpalıtetter men qala ákimdikteriniń resmı jarııalanymdary, sondaı-aq ashyq qoljetimdi ǵylymı zertteýler men PDF formatyndaǵy saraptamalyq esepter bar.
Salystyrý barysynda barlyq kórsetkishter múmkindiginshe birdeı ádisteme boıynsha qaıta esepteldi. Ásirese mádenıet, sport, jasyl aımaqtar jáne turǵyn úımen qamtamasyz etý kórsetkishteri halyq sanyna shaqqandaǵy mánder arqyly salystyryldy. Bul qalalardyń kólemindegi aıyrmashylyqtardyń nátıjege shamadan tys áser etýine jol bermeýge múmkindik beredi.
Aıta ketý kerek, bıyl 10 maýsymda álem elderine Táýelsiz Qazaqstannyń jańa astanasyn tanystyrylǵanyna 28 jyl toldy.
