«Astana Sammıtin ótkizý - búkil Qazaqstan halqynyń saltanaty»-respýblıkalyq basylymdarǵa sholý

***

Aldyńǵy kúni aıaqtalǵan Astana Sammıti sarabdal sananyń saltanatyna, elimizdiń kemeldenýiniń kelisti kórinisine aınalyp, Elbasynyń eren eńbegin dúnıe dıdaryna tanyta tústi. Osy oraıda keshe Aqordada bolǵan EQYU elderi memleket basshylarynyń Sammıtiniń tabysty aıaqtalýynyń qorytyndylaryna boıynsha ótken keńeste Elbasy N.Nazarbaev qazaqstandyqtardy osynaý sharany abyroıly ótkizýimen quttyqtady. Quttyqtaý mátini «Egemen Qazaqstan» gazetiniń senbilik sanynda jaryq kórgen. «Men bedeldi uıym Sammıtiniń jemisti ótýimen barshańyzdy quttyqtaımyn! Biz birin-biri jyldar boıy kórmeı kelgen el basshylarynyń basyn qosyp, mámilege keltirdik. Eýropa men Azııa uǵymyn biriktirip, qaýipsizdiktiń keńistigin keńeıttik. Uzaqqa sozylǵan ortaq kelisimnen keıin, tarıhı Astana Deklaratsııasyn qabyldap, Uıymdy jańa beleske kóterdik! Sondyqtan, elimizdiń mártebesin kóterip, mereıin asyrǵan alqaly Sammıt joǵary deńgeıde ótti dep esepteımin. Mártebeli meımandar elimizdiń keń peıil qonaqjaılyǵyna shynaıy rıza boldy», - deıdi Elbasy.

Tórtkúl dúnıeni eki kún boıy dúr silkindirgen Astana Sammıtiniń shymyldyǵy jabylǵan kúnniń erteńinde keshe, 3 jeltoqsanda QR Prezıdenti N.Nazarbaevtyń shaqyrýy boıynsha kelgen Avstrııa Respýblıkasynyń Federaldyq prezıdenti Haınts Fısherdiń elimizge sapary barysynda birqatar resmı kezdesýler ótti. Osyǵan oraı «Egemen Qazaqstan» gazetinde «Múddeler ortaqtastyǵy jaqyndastyrǵan el» degen taqyryppen kólemdi maqala jaryq kórdi. «Biz Avstrııany Eýropadaǵy negizgi áriptesterdiń biri dep sanaımyz. Bizdiń saıası-ekonomıkalyq, mádenı baılanystarymyz joǵary deńgeıde qalyptasyp otyr. Qatynastarymyzdyń tarıhı tamyry tereńde jatyr. Atap aıtqanda, bizde birikken orta qundylyqtar bar», - deıdi Memleket basshysy mártebeli meımanmen kezdesýi barysynda. Jarııalanymnyń tolyq nusqasyn oqyǵyńyz kelse, basylymnyń senbilik nómirin jiberip almańyz.

***

«Qyrǵı-qabaq soǵystan keıin Helsınkı aktisimen aıshyqtalyp, adamzat tarıhy úshin ózara senim men yntymaqtastyqqa negizdelgen jańa baǵyttarǵa jol siltegen Helsınkı rýhy sońǵy jyldary óz qadirin joǵaltyp bara jatqandaı. Oǵan joǵary deńgeıdegi EQYU sammıtiniń 11 jyl boıy uıymdastyrylmaýy, uıymdy reformalaýǵa qatysty málimdemelerdiń jıi kóterilýi, bir ústel basyna Armenııa men Ázirbaıjan, Reseı men Grýzııa basshylarynyń otyrmaýy, Batys pen ıslam álemi arasyndaǵy baılanystardyń nasharlaýy, taǵy basqa da sońǵy 10-20 jyl ishinde týyndaǵan ózekti ári álemdik beıbitshilikke nuqsan keltirip otyrǵan máseleler dálel bop tur. Soǵan qaraǵanda memleketter men órkenıetter arasyndaǵy qarym-qatynastardy jańa baǵytqa burý asa mańyzdy. Bul tusta 13 baptan turatyn Astana deklaratsııasy álem qaýymdastyǵynyń qaýipsizdigin is júzinde qamtamasyz etýdi kózdeıdi. Otandyq sarapshylar budan «Astana rýhynyń» lebin sezedi», dep jazady «Aıqyn» gazeti. Basylymnyń senbilik sanynda jaryq kórgen maqalaǵa tereń boılaǵyńyz kelse, «Astana deklaratsııasy - Astana rýhynyń bastaýy» degen taqyrypqa nazar salyńyz.

«Astanada ótken EQYU sammıtiniń tarıhı mańyzy nede?». «Aıqyn» gazetiniń senbilik sanynda kóterilgen osy saýalǵa elimige esimi belgili birqatar azamat jaýap berdi. Máselen, akademık Sultan Sartaevtiń pikirinshe, Elbasy Nursultan Ábishuly óziniń álemdik qaýymdastyq aldyndaǵy bedelin sala otyryp, uıymǵa múshe elderdiń, áriptes memleketterdiń, halyqaralyq uıymdardyń basshylaryn qazaq topyraǵyna jınap, irgeli jıyn ótkize bildi. Árıne, sammıt barysynda sheshimin tapqan dúnıeler boldy. Biraq biz halyqaralyq qatynastardy bekemdeý jolynda shuraıly áńgime ótkizgen Prezıdent Nazarbaevtyń erik-jigerin erekshe aıtýymyz qajet. Al saıası ǵylymdar doktory professor Saıyn Borbasov Helsınkı úderisine kirgen alaıda keıingi kezde umytyla bastaǵan jer daýy, ekonomıkalyq kıkiljińder, ózge eldiń ishki máselesine aralaspaý, syılaý, adam quqyqtaryn taptamaý, taǵy basqa máselelerdiń qaıta jandanǵanyn aıta kelip, «Óıtkeni 1999 jyly Ystambul sammıtinen keıin álem úlken ózgeristerge ushyrady. Kóptegen daýly máseleler bas kóterdi. Sonyń kóbi osy EQYU-ǵa kiretin elderdiń aýmaǵynda boldy. Astana sammıti «ystyq núktelerdegi» tartystardy tolyq sheshpese de, kelisimge kelýge bolatynyn kórsetti. Jalpaq ǵalam qazaqtyń kim ekenin, qandaı múmkindikterge ıe ekenin tanydy, bildi. Endi bizben de sanasatyn bolady. Mine, sammıttiń mańyzdylyǵynyń biri osy», - deıdi.

***

«Júrdim-bardym túsirilgen, qazaqty kóshten qalǵan ekzotıkalyq taıpa deńgeıinde kórsetetin túrli fılmderimiz óz elimizdegi prokat jelisine ilese almasa da, áıteýir, batys pen AQSh-qa baryp, júlde alyp júr. Sony mise tutyp, «syrtqa júnimizdi» qompıtqanymyzǵa mázbiz. Qarap otyrsaq, ózimiz túsirgen kınolar ózimizge arnalmaǵan sııaqty», - dep jazady «Alash aınasy» gazeti búgingi nómirindegi «Jabyq kórsetilim» «Baqsynyń» betin ashyp berdi...» degen maqalasynda. Basylymnyń jazýynsha, jarty álem tamashalaıtyn áıgili ORT telearnasynda jýrnalıst Aleksandr Gordonnyń «Zakrytyı pokaz» («Jabyq kórsetilim») dep atalatyn baǵdarlamasy bar. Onda belgili bir fılm kórsetilip, sońynan stýdııaǵa arnaıy shaqyrylǵan tanymal kınomamandar men synshylar, rejısserler men akterler, sarapshy-jýrnalıster onyń mazmuny men basqa da janrlyq, kásibılik jaqtaryn ashyq talqyǵa salady. Bul jolǵy «Jabyq kórsetilimde» belgili qazaq rejısseri Gúlshat Omarovanyń «Baqsy» atty týyndysy mamandardyń oı-kókparyna tústi. «Baqsyny» talqyǵa salǵan bilgishter, osy fılmdi kásibı turǵydan synaı otyryp, jalpy, qazirgi qazaq kınematografynyń ortanqol deńgeıden asa almaı otyrǵandyǵyn ashyp aıtty.

«Alash aınasy» gazetinde «21 jasqa deıingiler jeńildikten qaǵylmaq» degen taqyryppen qala jarııalandy. Basylymnyń jazýynsha, Qazaqstan fýtbol federatsııasynyń jas oıynshylarǵa múmkindik berý saıasaty aıasyndaǵy «ár klýbtyń sapynda 21 jasqa deıingi eki fýtbolshy mindetti túrde alańda oınaýy kerek» degen talaby kóptegen klýbtardy tyǵyryqqa tirep kelgen sııaqty. Sondyqtan jastardy qulaqtarynan súıreı berýdiń nátıje bermesin túsingen QFF bul erejege azdap ózgertý engizýdi jón kórgen sekildi. Endi jańa maýsymnan bastap ár klýb ishki birinshiliktegi oıyn kezinde óz sapyna 21 jasqa deıingi úsh fýtbolshyny tirkep, onyń bireýi mindetti túrde alańda oınaýy kerek bolady. Ókinishke qaraı, QFF-nyń bul saıasaty, jemisin berip jatqan joq. Máselen, sońǵy chempıonatqa kóz salar bolsaq, 2009 jylǵy fýtbol maýsymynda «lımıtchık» bolyp, masaırap júrgen 1988 jylǵy jastardyń tek 12-si ǵana bıyl el birinshiliginde óner kórsetipti.

***

«Memleket basshysynyń atyna Jambyl oblysynyń ákimi Qanat Bozymbaevtan hat kelip tústi», dep jazady «Kazahstanskaıa pravda» gazeti. Basylymnyń atap ótýinshe, hat avtory EQYU-nyń VII Sammıtiniń qorytyndylaryna degen zor qanaǵattanýshylyq sezimin bólise otyryp, osynaý halyqaralyq forýmda Astana Deklaratsııasynyń qabyldanýy Otanymyzdyń abyroı-bedelin taǵy da bıiktete túskenin maqtanyshpen baıandaıdy. «Asa mártebeli Nursultan Ábishuly! Biz, jambyldyqtar, EQYU Sammıti jumysynyń qorytyndalaryn orasan qanaǵattanýshylyq sezimmen qabyldadyq. Bul joǵary deńgeıdegi kezdesýler Sizdiń kóp jaqty saıasatyńyzdyń kóregendiligi men aıqyndylyǵyn, álemdik qoǵamdastyqtaǵy Qazaqstannyń bedelin taǵy da qýattap berdi», dep jazady oblys basshysy. Sondaı-aq Q.Bozymbaev Jambyl oblysynyń jurtshylyǵy Astana Sammıtiniń tabysty ótkenine asa qýanyshty ekenin jetkizip, Elbasy N.Á.Nazarbaevqa zor densaýlyq jáne el múddesi jolyndaǵy qyzmetine tabys tilegen.