«Astana Operada» ıtalıandyq kompozıtordyń ataqty týyndysynyń premerasy ótedi

Ártister án salýda, kostıýmerler men grım jasaýshylar sońǵy ázirlikterin aıaqtaýda, al rejısser fınaldaǵy kórinisterdi tekserip, túzetýde. G.Donıtsettıdiń «Don Paskýale» operasynyń premerasy osy jyldyń sáýir aıynan bastap juldyzdy sátin kútýde.

Sózsiz, G.Donıtsettıdiń shyǵarmalaryn tańdaý – árdaıym úzdik sapa kepili. Úılený, ajyrasý jáne qýanyshpen aıaqtalatyn qaıta úılenýden turatyn qarapaıym sıýjetine qaramastan, kórermenge oı tastaıtyn dúnıeler jeterlik. Basty daıyndyqtyń bastalýyna deıin qatysýshylar qoıylymnyń egjeı-tegjeıi týraly baıandap berdi.

Qoıylymǵa tanymal opera ánshileriniń eki quramy qatysady: Jannat Baqtaı men Saltanat Ahmetova Norınanyń partııasyn ázirleýde. Ernesto – Jan Tapın, Narul Toıkenov, Ramzat Balakıshıev. Dáriger Malatesta beınesin Erjan Saıpov pen Azamat Jyltyrkózov somdaıdy. Al Don Paskýale partııasyn Evgenıı Chaınıkov pen Shyńǵys Rasylhan oryndaıdy. Karlıto rólinde Rýslan Sovet pen Erulan Kámel óner kórsetedi.

Qoıylym toby aıtýly esimdermen usynylǵan: qoıýshy dırıjer – Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Abzal Muhıtdın, qoıylymnyń kórkemdik jetekshisi – Alla Sımonıshvılı, stsenograf ári kostıýmder boıynsha sýretshi – Manana Gýnıa, rejısser – Natalıa Kagadıı. Bas hormeıster – Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Erjan Dáýitov, jaryq boıynsha sýretshi – Sergeı Kýlak. Joba úılestirýshisi – Marjan Jákenova.

«Don Paskýale» operasynyń premerasy 1843 jyly Parıjdegi Italıandyq opera teatrynda oryn aldy. Búginde osynaý jaýhar týyndy eń áıgili jıyrma ıtalıandyq operanyń qataryna enedi ári álemniń júzdegen opera jáne kontsert sahnalarynda jyl saıyn oryndalady.

«Don Paskýale» kompozıtordyń «Lıýchııa dı Lammermýr» jáne «Mahabbat sýsyny» (aıtpaqshy, atalmysh opera da «Astana Operanyń» segizinshi maýsymynda usynylmaq) operalarynan keıingi tanymaldylyǵy boıynsha úshinshi opera bolyp tabylatyndyǵynan bólek, minsiz opera-býffanyń jarqyn úlgisi. Munda osy janrǵa tıesiliniń bári de jınaqtalǵan: qyzyqty sıýjet, sapaly ázil, kıim aýystyrýlarmen baılanysty kúldirgi jaıttar jáne komedııa del arte túrindegi keıipkerler bar.

Biraq, qoıýshy dırıjer Abzal Muhıtdınniń esepteýinshe, osynaý spektakldegi eń bastysy – mýzyka. – Bul barlyq is-árekettiń dybystyq negizi (qańqa), dramatýrgııanyń sapaly draıveri (dene) jáne ishki sulýlyq pen shabyt (jan). Osy «úsh alyp» kez kelgen tiri aǵzany sıpattaı alady. Sondyqtan operanyń mýzykasy kem degende kontserttik oryndalý úshin tolyqqandy paıdalanyla alady. Al eger kostıýmdermen, dekoratsııalarmen operany tolyqtaı usyný týraly sóz bolsa, biz sán-saltanatty kıim kıip, tamasha bı bılegen ásem tulǵaǵa qarap tamsanǵandaı bolar edik, - dep atap ótti maestro.

Bul Donıtsettıdiń 64-shi operasy ekendigine qaramastan, munda shabyttyń albyrttyǵy seziledi. Abzal Muhıtdınniń esepteýinshe, bul operany jeńil qabyldaý sezimi erekshe mýzykalyq tásilderdiń arqasynda týyndaıdy.

«Shabyt» degen sózdiń ózinde balaýsa, balǵyndyq sezimi bar ekenine kelisetin shyǵarsyz! Sebebi opýstyń rettik nómiri men sheberdiń jasyna qaramastan, bul operanyń mýzykasy jalyn atyp, albyrttyq lebi esken jastyq shaqqa tıesili áýendermen, yrǵaqtarmen toltyrylǵan! Uly Donıtsettı ózine deıingilerdiń jáne zamandastarynyń, ásirese, Rossınıdiń kompozıtorlyq hatynyń barlyq úzdik jetistikterin jınaqtaǵan. Bul onyń opera janrynda ǵalamat nátıje berýine negiz boldy.

Týyndynyń mýzykalyq arqaýyna bı yrǵaqtary – mazýrka, galop, vals engizilgenin atap ótken jón.

«Batys eýropalyq mádenıette mýzyka áýel basta dinge qyzmet kórsetetin qosalqy fýnktsııa atqarǵan. Bul onyń damýyna naǵyz qunarly topyraq bolǵany sózsiz, degenmen, «kanondyq júgende» ustap turdy. Ýaqyt óte kele dinniń adam ómirine áseri álsireı bastaıdy, sol sátte «resmı» mýzykaǵa bı sııaqty turmystyq mýzykalyq janrlar ene bastaıdy. Bul, óz kezeginde, ómirdi barlyq boıaýlarymen tolyqqandy kórsetý múmkindigin izdestirgen sol zamandaǵy jasampazdar úshin orasan zor shyǵarmashylyq bolashaqqa jol ashady. Nátıjesinde, osynaý san alýandyqty sol ýaqyttaǵy operadan alamyz», - dep túsindirdi maestro.

Art-nývo stılinde

Stsenografııa men kostıýmderdi tanymal ıtalıandyq sýretshi-stsenograf Manana Gýnıa jasady. Ol spektakldiń barlyq bezendirilýin art-nývo stılinde, basqasha aıtqanda, modern úlgisinde júzege asyrǵan. Bul spektakldegi aıryqsha dúnıelerdiń biri – tutas qabyrǵany alatyn úlken terezeler sahnada óz betinshe bir álem jáne tabıǵı jaratylys sııaqty tústeri men jaryǵyn qubylta otyryp, oqıǵaǵa áreket etýde, al sońǵy kóriniste kóktemgi baqqa aınalady.

Basty keıipker Don Paskýaleniń kostıýmderine keletin bolsaq, sýretshi olardy qatań edvardıan stılinde jasaǵan, osylaısha keıipkerdiń syrbaz da symbattylyǵy ashyla túsedi.

Qoıylymnyń kórkemdik jetekshisi Alla Sımonıshvılıdiń pikirinshe, spektakl, onyń ishinde kúldirgi spektakl ártister úshin de, kórermender úshin de «óziniń jan dúnıesine úńilýge» jáne kóp nárseni qaıta baǵamdaýǵa degen múmkindik – mine, dál osy asqaq ónerdiń maqsaty bolyp tabylady.

Sahnaǵa shyǵar aldyndaǵy sát

Ártister qobaljýda, sebebi bul premerany jarty jyldaı ýaqyt kútti.

Evgenıı Chaınıkov pen Shyńǵys Rasylhan basty Don Paskýale partııasyna daıyndalýda. Daıyndyq arasyndaǵy úzilisterde Evgenıı aldaǵy premeraǵa qatysty óz áserimen bólisti.

Bul – «Astana Operanyń» Kameralyq zalynda júzege asyrylǵan «Piccolo teatry» nemese «Shaǵyn teatr» jobamyzdyń jalǵasy. Shaǵyn opera spektaklderine basymdyq beretin adamdar úshin tańdaý bar ekendigi qýantady. Opera álemimen jańadan tanysyp kele jatqan jandar úshin dál osyndaı spektaklderge kelip, tamashalaýǵa keńes berer edim.

Sonymen qatar Evgenıı Chaınıkovtyń aıtýynsha, bul onyń alǵashqy basty róli, demek onyń oryndaýyndaǵy partııa opera ataýyna negiz bolǵan.

- Bir jaǵynan – jaýapkershilik, ekinshi jaǵynan – osyndaı róldi somdap, óz repertýarymdy tolyqtyramyn degen qýanysh. Qoıylym tobynyń tujyrymdamasy óte qyzyqty boldy, bul ózge sahnalardan kórip úırengen operanyń klassıkalyq nusqasy emes. Alasa boıy, beımaza shaldyń beınesi báriniń esinde saqtalyp qalǵan. Bizdiń nusqa ózgeshe bolady: meniń keıipkerim – qomaqty qarajaty bar, syrt kelbeti kelisken baısaldy er adam, el aǵasy bolǵan shaǵynda úılenýge bel býady. Mundaı sıýjetpen eshkimdi tańǵaldyra almaısyń, bul – ómirde jıi kezdesetin qarapaıym oqıǵa dep oılaımyn. Sondaı-aq bul basty keıipkerlerdiń aınalasyndaǵy shytyrman oqıǵalarǵa da qatysty, biraq degenmen bári – kostıýmder de, dekoratsııalar da, tipti atmosferanyń ózi de sondaı tamasha.

Bul maýsymda biz jańa formatta óner kórsetemiz, ıaǵnı premeralyq spektaklder tikeleı efırde ótetin bolady, bul degenimiz, ekrannyń ar jaǵyndaǵy kórermen bizdi estip, keıipkerlermen birge ýaıymdap, birge kúlip otyrady, biz olar úshin bárin jasaýǵa tyrysamyz.

Trýppa kóp daıyndaldy, tipti karantın kezinde de onlaın jumys jasady. Jemisti eńbegimiz úshin barsha qoıylym tobyna alǵys bildirgim keledi. Bolashaqta osynaý spektaklmen barsha Qazaqstandy aralap, gastroldik saparǵa shyǵa alamyz dep úmittenemin, sebebi opera óte jınaqy, kóńildi ári qabyldaýǵa jeńil.

Evgenıı Chaınıkovpen onyń áristesteri, Ernesto partııasyn oryndaýshylar Jan Tapın men Ramzat Balakıshıev te bir pikirde.

Jan Tapınniń aıtýynsha, uly kompozıtor G.Donıtsettıdiń romantıkalyq ıtalıandyq opera jaýharyn iske asyrý – ol úshin bir ǵanıbet.

«Men partııany 2010 jyly Italııada taǵylymdamada júrgen kezimde jattap alsam da, ony alǵash ret oryndaǵaly turmyn. Ol kezde biz atalǵan qoıylymnyń kórkemdik jetekshisi bolǵan maestro Alla Sımonıshvılımen jumys jasadyq. Sonda men álemdik opera klassıkasy qazynasynyń osynaý murasymen tanystym. Qazir men úshin osy beıneni «Astana Opera» sahnasynda elordalyq tyńdarmandar aldynda durys somdap shyǵý asa mańyzdy. Óz basym qımylǵa jeńil adammyn, árqashan pozıtıvti bolýǵa tyrysamyn, sondyqtan opera-býffa maǵan óte unaıdy. Kúnniń nuryn, ashyq reńkterdi jaqsy kóremin, al meniń partııam da osyndaı – jalyn atqan mýzyka, qanyq orkestrlik ári vokaldyq boıaýlar, bir sózben aıtqanda, óte qyzyqty ról. Meniń keıipkerim, Ernesto, lırıkalyq, ǵashyq bolǵysh jas jigit, Don Paskýaleniń jıeni, naǵashysynyń qamqorlyǵynda, aıtarlyqtaı jas jáne eshqashan úılenbegen. Ýaıym-qaıǵysyz beıqam ómir súrip júrgen odan Don Paskýale tez arada qutylǵysy keledi. Atalmysh operada ózindik ónege kórinis tapqan, sol kezdegi ıtalıandyq turmys-tirshilikke zer salý men úshin óte qyzyqty. Opera HІH ǵasyrdyń basynda jazylǵan, ol Donıtsettıdiń uly shyǵarmalarynyń biri bolyp tabylady, onda kóptegen kúlkili jaıttar oryn alady. Maǵan bizdiń qoıylymdyq toptyń osy spektaklge degen qaljyńǵa basa mán bergen kózqarasy unaıdy. Premerany taǵatsyzdana kútýdemin, jańa qoıylymnyń dúnıege kelýi keremet merekelik sezimge bóleıdi.

Operadaǵy jalǵyz áıel partııasy Norınany ár kúnderi Jannat Baqtaı men Saltanat Ahmetova oryndaıdy.

« Repertýarymyz jańa spektaklmen tolyǵatynyna óte qýanyshtymyz, ol kameralyq sahnaǵa qaraı beıimdelgen. 2019 jyly «Teatr Piccolo» jobasy aıasynda tamasha ıtalıandyq qoıýshylar Alla Sımonıshvılı, Manana Gýnıa jáne qoıýshy dırıjer Abzal Muhıtdınmen Dj.Rossınıdiń «Jibek saty» operasynyń premerasynda jumys isteý baqyty buıyrdy. «Don Paskýale» spektakli boıynsha taǵy da burynǵy qazaqstandyq-ıtalıandyq komandamen jumys istedik. Meniń oıymsha, bári de: rejıssýra, stsenografııa, kostıýmder óte úılesimdi boldy. Norınanyń partııasyn alǵash ret oryndamaqpyn, maǵan onyń jarqyn, keı-keıde qyzý minezi qatty unaıdy. Munda vokaldyq qıynshylyqtar jeterlik jáne meniń mindetim – naqty kompozıtor jazǵan ǵajap mýzykaǵa ilesý. Sonymen qatar akterlik turǵydan da biraz ter tógýge týra keledi, sebebi keıipkerimniń beınesi san qyrly, sondyqtan onyń minez-qulqynyń barlyq ózgeshelikterin ashý kerek», - degen pikirin ortaǵa saldy Saltanat Ahmetova.

Jannat Baqtaı da atalǵan opera týraly qyzyqty derekterdi aıtyp berdi.

«Don Paskýale» — G.Donıtsettıdiń eń sońǵy operasy, munyń opera-satıra ekenin basa aıtqym keledi. Ony G.Donıtsettı naýqas kezinde shyǵarǵan, degenmen týyndysy beıne bir otshashý ispettes boldy. Onda barlyǵy dramatýrgııalyq dáldikpen qurylǵan, muny men shlıager dep atar edim, ol basqa eshbir operaǵa uqsamaıdy. G.Donıtsettı – ataqty Dj.Verdıdiń eliktep, sonyń shyǵarmashylyǵynan nár alyp ósken kompozıtor, Donıtsettıdiń shyǵarmashylyǵy Verdıdiń dramatýrg retinde qalyptasýyna yqpal etti. Bul opera qoǵamdaǵy qarym-qatynas túrlerine ájýa bolyp tabylady, onda jaǵymdy keıipkerler joq, osynyń bárine qaramastan, olardyń árbiri óte qyzyqty, áleýmetke, ómirge beıimdeledi, qoǵamda yńǵaıly orynǵa jaıǵasý úshin únemi birdeńeler oılap tabady. Meniń qaharmanym Norına jas, sulý, óte tartymdy, qý – ol jaǵymdy da, jaǵymsyz da keıipker emes. Norına – qoǵamnan óz ornyn taýyp, kedeıshilikten qutylýǵa tyrysyp baqqan áıel. Lıbretto boıynsha ol Don Paskýaleniń jıeni – baı murager Ernestoǵa turmysqa shyǵýdy qalaıtyn jas jesir. Alaıda onyń murasyna qaýip tónip tur, Ernestonyń aldyn orap, Don Paskýale Norınaǵa ózi úılengisi keledi.

Onyń mýzykalyq beınesi vals tárizdes qımyldarmen, kóńildilik, tapqyrlyq jáne qaljyńmen sıpattalady. Norınanyń eti tiri, ol kóshbasshy. Osy kezde femınıstik qozǵalys, áıelder quqyǵy úshin qozǵalys bastalǵanyn aıta ketý kerek jáne bul óte mańyzdy sát. G.Donıtsettıdiń «Mahabbat sýsyny» operasyndaǵy keıipker Adına da sondaı, ol ózine-ózi ári bı, ári qoja. Eki qaharman da – Norına da, Adına da qoǵamda ózderine jaǵdaı jasaǵysy keledi.

«Don Paskýale» operasy 2 saǵat júretinine qaramastan, ýaqyt zymyrap óte shyǵady, sebebi dramatýrgııa tyǵyz baılanysta qurylǵan. Desek te, týyndynyń tabysqa kenelýiniń sebebi – aqqaınardyń shashyraǵan tamshylaryn eske túsiretin operanyń mýzykasynda. Ol birden este saqtalyp qalady, operanyń sonshalyqty tanymal bolýyn qamtamasyz etken de osy. «Don Paskýale» Parıjdegi ıtalıandyq operaǵa arnalyp ıtalıan tilinde jazylǵan, Donıtsettı «Komık» frantsýz opera teatryna arnap frantsýz tilinde «Polk qyzy» operasyn jazǵannan keıin, «Don Paskýale» operasy ıtalıandyq operanyń óz ana tiline oralýyndaı boldy. Ol kezde Parıj álemdik mádenıettiń ortalyǵy edi, sondyqtan ár kompozıtor óz shyǵarmasynyń sonda oryndalýyna talpynatyn. Eger olar Frantsııanyń astanasynda úlken tanymaldylyqqa ıe bolsa, avtomatty túrde ony búkil álem moıyndaıtyn. Sol sebepti G.Donıtsettı, Dj.Verdı, V.Bellını syndy kompozıtorlar operalarynyń Parıjde oryndalǵanyna umtylatyn.

Malatestanyń beınesi boıynsha Erjan Saıpov pen Azamat Jyltyrkózov jumys jasaýda.

- Bul operada keıipkerler sany kóp emes, nebári beseý. Dáriger Malatesta – baılanystyrýshy býyn, barlyq qaharmandar arasyndaǵy ortalyq keıipker retinde ról atqarady. Oryn alǵan jaǵdaılardyń saldarynan, ol Norına men Don Paskýaleniń jalǵan nekesiniń shytyrman oqıǵalaryna tap bolady. Atalǵan partııa maǵan óte unaıdy, sebebi ol óte qyzyqty, kórneki, onda usaq tehnıkalar kóp, barıtonnyń vokaldyq sheberligin pash etýge múmkindik beretin dıapazony aýqymdy.

Kompozıtor G.Donıtsettı qysqa, biraq jarqyn ómirinde artynda ondaǵan operalar qaldyryp úlgerdi. «Don Paskýale» - jas teatrymyz úshin óte mańyzdy premera, sebebi ol uly kompozıtordyń tanymal operalarynyń biri. Atalmysh spektakl repertýarymyzda VII maýsymda josparlanǵan bolatyn, alaıda koronavırýs indetine baılanysty merzimderi ózgertildi. Biz, ártister, osy qoıylym boıynsha qajyrly eńbek ettik, ásirese vokaldan tálimgerimiz Alla Sımonıshvılımen kóp jumys jasadyq. Daıyndyqtar qarqyndy júrgizildi. Opera Kameralyq zalda usynylmaq, biraz yqshamdaýlar jasaldy, biraq budan spektakl óz tutastyǵyn joǵaltqan joq. Qoıylym óte jarqyn, oqıǵalarǵa toly bolyp shyqty, stsenografııa, dekoratsııalar – óte utqyr. Sýretshi-stsenograf Manana Gýnıa óz mindetin oryndaýǵa aıtarlyqtaı kontseptýaldy túrde keldi. Onyń amal-tásilderiniń arqasynda, opera álemniń kez kelgen jerinde kórsetile alady, - dep atap ótti Azamat Jyltyrkózov.