Astana Germanııamen strategııalyq áriptestikti qalaı nyǵaıtyp jatyr

Qazaqstan-Germanııa qatynastaryndaǵy jańa serpin

Qazaqstan men Germanııanyń qazirgi qarym-qatynasyna 30 jyldan asty. Germanııa – Qazaqstannyń Eýropadaǵy negizgi strategııalyq seriktesi. Eki eldiń qarym-qatynasy turaqty túrde ilgerilep keledi. 2019 jylǵy jeltoqsan men 2023 jyly qyrkúıekte Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Berlınge resmı saparmen bardy. Al 2020 jyly Mıýnhen konferentsııasynyń jumysyna qatysty.

Qasym-Jomart Toqaevtyń 2023 jylǵy qyrkúıektegi sapary ekijaqty qarym-qatynasty qaıta jańǵyrtýda erekshe mánge ıe boldy. Ol ózara baılanystyń saýdadan ınvestıtsııaǵa, tehnologııalyq kooperatsııaǵa, energetıkalyq qaýipsizdikke jáne jańa eýrazııalyq logıstıkalyq baǵyttardy damytýǵa negizdelgen strategııalyq seriktestiktiń neǵurlym keshendi modeline kóshýin aıqyn pash etti. Berlınde taraptar ekonomıkalyq baılanystardy pragmatıkalyq keńeıtýge ózara múddeli ekenin rastady. Germanııa energııa resýrstaryn turaqty jetkizýge, mańyzdy shıkizatqa qol jetkizýge, ındýstrııalyq jobalarǵa qatysýǵa, Eýropa men Azııa arasyndaǵy kólik baǵyttaryn damytýǵa múddeli ekenin kórsetti.

- Qazaqstan – Ortalyq Azııadaǵy eń qarqyndy damyp kele jatqan naryqtardyń biri. Qazaqstan Germanııa úshin strategııalyq mańyzy bar shıkizat, jańartylatyn energııa kózderi jáne jasyl sýtegi salalaryndaǵy negizgi seriktesterdiń biri. Sonymen qatar Eýropa men Azııa arasyndaǵy Orta dálizdi damytýda sheshýshi ról atqarady. Al Germanııa óz tehnologııalary, ınvestıtsııasy jáne ozyq tájirıbesi arqyly Qazaqstan ekonomıkasyn jańǵyrtyp, ártaraptandyrýǵa yqpal ete alady, – deıdi germanııalyq «Berlıner tsaıtýng» basylymynyń sholýshysy Nıkolas Býtylın.

Onyń pikirinshe, qazir eki eldiń yntymaqtastyǵy ónerkásip pen logıstıkadan bastap bilim men ǵylymǵa deıingi baǵyttardy qamtıdy.

- Geosaıası turaqsyzdyq jaǵdaıynda senimdi seriktestik pen ózara tıimdilikke negizdelgen baılanys qajet. Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń bul sapary yntymaqtastyqty jańa deńgeıge kóterýi múmkin, – deıdi N.Býtylın.

Taýar aınalymynyń qurylymy ózgerip keledi

Qazaqstan men Germanııa arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq baılanystar oń dınamıkany saqtap otyr. Alaıda ózara saýda qurylymy áli de teńgerimsiz. 2026 jyldyń qańtar-shilde aılarynda eki el arasyndaǵy taýar aınalymy $2,57 mlrd boldy. Bul 2025 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 4,4% kóp. Ósimniń negizgi bóligin Qazaqstan eksporty qamtamasyz etti, al Germanııadan ımport kólemi is júzinde ózgergen joq.

Saýda jáne ıntegratsııa mınıstrliginiń derekterine súıensek, 2026 jyldyń jeti aıynda Qazaqstannyń Germanııaǵa eksporty 15,3% ósip, $728,9 mln-nan $840,1 mln-ǵa jetti. Al ımport byltyrǵy deńgeıde qaldy deýge bolady – $1,73 mlrd. Ol nebári 0,13% qysqarǵan.

Eksport qurylymynda jańa baǵyttar paıda bola bastady. Qazaqstan Germanııaǵa tas kómir, propılen polımerleri, soıa burshaqtary men sırek jer metaldarynyń qosylystaryn jetkize bastady. Kabel ónimderiniń, baǵaly metall qaldyqtary men synyqtarynyń, mamandandyrylǵan jabdyqtardyń jetkizilimi de artyp keledi.

Qazaqstan úshin basty másele taýar aınalymynyń kólemin odan ári ulǵaıtý ǵana emes, onyń sapasyn ózgertý – óńdeý deńgeıi joǵary ónimderdiń eksportyn keńeıtý. Qazaqstanda iri nemis kompanııalarynyń bolýy tehnologııa transferine, joǵary bilikti jumys oryndaryn ashýǵa jáne zamanaýı basqarý standarttaryn engizýge múmkindik beredi.

Orta dáliz – ekijaqty saýdanyń kúretamyry

Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty Qazaqstan men Germanııa úshin ekonomıkalyq baılanysty keńeıtýdiń negizgi baǵytyna aınalyp otyr.

Bul baǵyt Qazaqstanǵa Eýropa naryqtaryna shyǵýdyń qosymsha múmkindigin beredi. Al Germanııaǵa Ortalyq Azııamen, Qytaımen baılanys ornatýdyń balama baǵytyn usynady. Sondyqtan Transkaspıı baǵytyn odan ári damytý, onyń ótkizý qabiletin arttyrý jáne júk jetkizý merzimin qysqartý saýda men ónerkásiptik kooperatsııany keńeıtýdiń mańyzdy shartyna aınalýy múmkin.

Prezıdent janyndaǵy QSZI-diń bas ǵylymı qyzmetkeri Erbolat Seılehanovtyń pikirinshe, alman bıznesine Orta dálizdi damytýǵa qatysý múmkindigin talqylaý mańyzdy taqyryptardyń biri bolýy yqtımal.

- Sırek jer metaldarynan bólek, nemis kompanııalarynyń Orta dálizge qatysý máselesi de talqylanady dep oılaımyn. Bul logıstıkalyq ortalyqtar qurýdy, Kaspıı teńizi arqyly tasymaldy jaqsartýdy qamtıdy, – dedi sarapshy.

Germanııanyń Rhenus Logistics kompanııasy álemdik saýda arhıtektýrasynyń ózgerip jatqan tusta Transkaspıı baǵytynyń mańyzy artyp kele jatqanyn túsinip otyr. Uıymnyń bas dırektory ári basqarma tóraǵasy Tobıas Barttstyń aıtýynsha, Orta dálizdi odan ári damytý úshin jekelegen ınfraqurylymdyq jobalardy biryńǵaı júıege biriktirý kerek.

- Qazir negizgi mindet – jekelegen ınfraqurylymdyq jobalardy birtindep turaqty jelige biriktirý. Sonda baǵyttyń búkil boıyndaǵy qýattar, operatsııalyq qyzmetter men myqty seriktestikter birtutas júıe retinde jumys isteıdi. Qazaqstan bul jerde Qytaıdy, Ortalyq Azııany, Kaspıı óńirin jáne Eýropany baılanystyratyn negizgi býyn sanalady. Sondyqtan Qazaqstan Prezıdentiniń Berlınge sapary jáne seriktesterimizben odan keıingi birlesken qadamdar biz úshin uzaq merzimdi damý turǵysynan mańyzdy jáne óńirdegi kópjyldyq jumysymyzdyń jalǵasy bolyp sanalady, – deıdi ol.

Orta dálizdiń damýy Qazaqstannyń tranzıttik yqpalyn kúsheıtip, eldiń Eýropadaǵy logıstıkalyq tizbekterge qosylýyna qosymsha múmkindikter beredi. Al halyqaralyq kompanııalardyń qatysýy Qazaqstannyń ınfraqurylymdyq múmkindikterin halyqaralyq saraptamamen jáne jahandyq logıstıkalyq jelilermen úılestirýge múmkindik beredi.

Energetıka jáne jasyl tehnologııa

Qazaqstan men Germanııa dástúrli munaı saýdasynan bólek jańartylatyn energııa kózderi men jasyl sýtegi salalaryndaǵy yntymaqtastyqty damytyp keledi.

Mańǵystaý oblysynda Svevind Energy Group kompanııasymen birlesip jasyl sýtegi óndirý jobasy júzege asyrylyp jatyr.

- Jasyl sýtegi óndirýden bólek, jel elektr stantsııalaryn odan ári salý, kún energııasyn paıdalaný máseleleri de sóz bolýy múmkin. Qazaqstan bul baǵyttarǵa óte múddeli. Sondyqtan germanııalyq seriktesterine osy baǵyttabirlesken kásiporyn qurýdyń formalaryn usynady dep oılaımyn, – dedi Erbolat Seılehanov

Ol Qazaqstan munaıyn Germanııaǵa jetkizý baǵyttaryn ártaraptandyrý máselesine de toqtaldy.

- Qazaqstan men Germanııa arasynda júzege asyrylyp jatqan iri jobalardyń biri – Qazaqstan munaıyn Shvedt qalasyndaǵy munaı óńdeý zaýytyna jetkizý. Germanııa buǵan óte múddeli bolǵandyqtan, munaı jetkizýdiń basqa arnalaryn paıdalaný máselesi de mindetti túrde kóteriledi, – dedi sarapshy.

Aýyl sharýashylyǵy jáne strategııalyq materıaldar

Qazaqstan Germanııa men Eýropa naryǵyna aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń eksport kólemin arttyrýǵa múddeli. Erbolat Seılehanovtyń aıtýynsha, qazaqstandyq ónimniń eýropalyq talaptarǵa saı bolýy mańyzdy.

- Qazaqstan Germanııa naryǵyna aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn jetkizý múmkindikterin usynyp otyr. Qazaqstanda ekologııalyq taza ónim óndiriledi jáne mundaı ónimge qazir búkil álemde, sonyń ishinde Eýropada suranys bar. Bul joldaǵy negizgi kedergi – tosqaýylsyz orta qalyptastyrý. Eýropalyq standarttar Qazaqstandaǵy standarttarǵa qaraǵanda áldeqaıda qatań. Bizdiń standarttardy eýropalyq talaptarǵa sáıkestendirý ekologııalyq taza ónimderimizdiń Eýropalyq odaq naryǵyna shyǵýyna múmkindik beredi, – dedi sarapshy.

Taǵy bir perspektıvaly baǵyt – strategııalyq mańyzy zor materıaldar salasyndaǵy yntymaqtastyq. Sarapshynyń pikirinshe, bul tek ken óndirýmen shektelmeı, tolyq óndiristik tsıkl qurýdy qamtýy múmkin.

- «Eýropalyq odaq – Ortalyq Azııa» sammıti kezinde Eýropalyq komıssııa tóraǵasy Ýrsýla fon der Lıaıen Eýropalyq odaq úshin shıkizatty óndirýden bastap daıyn ónim shyǵarýǵa deıingi tolyq óndiris tizbegi mańyzdy ekenin aıtty, – dedi ol.

Adamdar – yntymaq kópiri

Ekonomıkalyq yntymaq turaqty gýmanıtarlyq baılanystarmen de nyǵaıyp keledi.

Almatyda Gete ınstıtýtynyń ókildigi jumys isteıdi. DAAD ókildigi, Qazaqstan-Nemis ýnıversıteti jáne PASCH jelisine kiretin mektepter bar.

Olaf Sholtstiń 2024 jylǵy qyrkúıekte Astanaǵa sapary kezinde elordada qazaq-nemis mektebin qurý týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. Mektepte nemis standarttary boıynsha bilim berý, birinshi synyptan bastap nemis tilin oqytý jáne eki elde de moıyndalatyn attestat berý kózdelgen. Qazaqstandyqtar Germanııaǵa bilim alyp, jumys isteýge barady. Al Germanııa azamattary elimizge bilim berý, mádenı jáne iskerlik baǵdarlamalar boıynsha keledi.

Eger Prezıdent Toqaevtyń 2023 jyldyń qyrkúıeginde Germanııaǵa jasaǵan resmı sapary saıası sheńberdi qalyptastyryp, energetıka, ınvestıtsııa, ónerkásip, logıstıka, mańyzdy materıaldar sekildi basymdyqtardy aıqyndasa, aldaǵy kezdesýdi taraptardyń qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtardy iske asyrylatyn jobalarǵa aınaldyra alý qabiletin tekseretin synaq retinde qarastyrýǵa bolady. Basty másele - saıası jaqyndyq pen ózara ekonomıkalyq qyzyǵýshylyqtyń birlesken óndiristerge, ınfraqurylymdyq jobalarǵa, tehnologııalyq áriptestikke jáne Qazaqstandaǵy turaqty qosylǵan qun tizbegine qanshalyqty jyldam aınalýynda.

Osylaısha, Qazaqstan úshin Germanııanyń resýrstarǵa, energetıkaǵa jáne tranzıtke degen qyzyǵýshylyǵyn tereńirek ındýstrııalyq kooperatsııaǵa aınaldyrý erekshe mańyzdy. Germanııa Ortalyq Azııada senimdi serikteske ıe bolýǵa, qajetti resýrstarǵa qol jetkizýge jáne Eýropa men Azııa arasyndaǵy kólik baǵyttaryn nyǵaıtýǵa den qoıady. Osy turǵyda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Berlınge resmı sapary — shıkizat pen qural-jabdyq saýdasynan bastap, birlesken óndiriske deıingi ekijaqty qarym-qatynasty jańa sapaly deńgeıge shyǵaratyn múmkindik. Qazaqstanda nemis kapıtalynyń, tehnologııalary men quzyretteriniń qatysýymen júzege asyrylatyn jobalar onyń nátıjesiniń negizgi ındıkatory bolmaq.