Asharshylyq jyldary qazaq halqy 3 mln. 700 myń adamynan aıyryldy - A. Smaıyl
ASTANA. 29 mamyr. QazAqparat - Asharshylyq jyldary qazaq halqy 3 mln. 250 myń nemese 3 mln. 700 myń adamynan aıyryldy.
Búgin Parlament Májilisinde Qazaqstandaǵy jappaı asharshylyqqa 80 jyl tolýyna baılanysty ótken dóńgelek ústel barysynda jaraly jyldardyń shyndyǵy jaıynda baıandama jasaǵan Aldan Smaıyl osylaı qorytyndy jasady.
Depýtattyń aıtýynsha, Kanada tarıhshysy R.Pırs «1867-1917 jyldardaǵy Orta Azııadaǵy otarshyldyq saıasaty» eńbeginde ashtyqtan qaza tapqandardyń sanyn keltirip, ujymdastyrý barysynda qoldanylǵan zorlyq pen otyryqshylandyrý asharshylyqqa ákelip, bir mıllıonnan astam qazaqtar qyrylǵanyn jazǵan. «Al 1917 jylǵy halyq sanaǵynyń málimetteri boıynsha qazaqtan sany:
Uly júz - 1 mıllıon 170 myń.
Orta júz - 2 mıllıon 080 myń.
Kishi júz - 1 mıllıon 790 myń. Úsh júzdi qosqanda - 4 mıllıon 980 myń. Eger qazaqtardyń balalardy sanaqtan jasyryp qalýǵa tyrysatynyn jáne eldiń esebin alýshylar jerdiń shalǵaılyǵynan keıbir alys aýyldarǵa barmaı qalýy ábden múmkin ekendigin eskersek, 1917 jyly atamekeninde keminde 5 mıllıon qazaq boldy dep aıta alatyn sekildimiz. Onyń 30 paıyzy - 1 mıllıon 500 myń adam. Osynsha jan 1921-1922 jyldardaǵy ashtyqta kóz jumǵan», deıdi depýtat A. Smaıyl
Depýtattyń paıymynsha, 1917 jyly elde 5 mıllıon qazaq bolsa, onyń 1 mıllıon 500 myńy 1921-1922 jyldardaǵy ashtyqta qyrylǵan. Sonda tiri qalǵany - 3 mıllıon 500 myń. Bul 1926 jyl. «1932 jylǵy ashtyqta alǵashqy zulmattan áýpirimmen saý qalǵan 3,5 mıllıon adamnyń teń jartysy apat bolǵany dáleldenip otyr. Endeshe 1939 jyly 1 mıllıon 750 myń qazaq qana jer basyp júrgen.
«Keltirilgen kóp derekterden soń az-kem aıaldap alyp, ár jyldardaǵy ashtyqtyń barlyq qurbandaryn eseptep kóreıik. Imanyń qasym bolatyn kórsetkishke tap kelesiń. Qazaq halqy 3 mıllıon 250 myń adamnan aıyrylǵan. Janushyrǵan shyndyq osyndaı. Bizdiń osy esebimizdiń durys ekendigine shetelder ǵalymdarynyń derekteri de dálel. Batys zertteýshisi R.Monvest 1931-1932 jyldardaǵy asharshylyqta 1 mıllıon, M.Olkott 1,5 mıllıonnan astam adam óldi deıdi», - degendi alǵa tartady Aldan Smaıyl.
Sonymen qatar, depýtat «Qazaqstan Ulttyq entsıklopedııasyndaǵy» ashtyq qurbandary týraly málimetterge de nazar aýdartyp, onda 1930-1933 jyldardaǵy ashtyq qurbandary 2 mln. 200 myń adamnan asyp tústi delinetinin eskertedi.
«Osy 2 mln. 200 myńǵa 1921-1922 jyldardaǵy zulmattyń 1 mln. 500 myń bozdaǵyn qossańyz, 3 mln. 700 myń bolyp shyǵady. Sonymen náýbetti jyldardyń adam shyǵyny - 3 mln. 200 myń nemese 3 mln. 700 myń. Keıbir tarıhshylar shetelderge aýdy dep esepteıtin 1 mıllıon adamdy osy kórsetkishke qossaq ta, odan ashtyqtyń qasireti azaımaıdy», - deıdi depýtat A. Smaıyl.
