Asharshylyq - soǵyssyz-aq totalıtarlyq júıeniń qolymen jasalǵan 20-shy ǵasyrdaǵy eń qasiretti gýmanıtarlyq katastrofa - M.Qul-Muhammed
ASTANA. 1 maýsym. QazAqparat - Asharshylyqty soǵyssyz-aq totalıtarlyq júıeniń qolymen jasalǵan adamzat tarıhynyń 20-shy ǵasyrdaǵy eń qasiretti gýmanıtarlyq katastrofasy dep baǵalaǵan jón.
Bul týraly búgin elordada ótip jatqan «Qazaqstandaǵy asharshylyq: halyq tragedııasy jáne tarıh sabaqtary» halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferentsııa barysynda QR Memlekettik hatshysy Muhtar Qul-Muhammed aıtty.
Birinshiden, asharshylyq búkil Keńes odaǵynyń qasiretine aınaldy. Qazaqstanmen qatar Ýkraına, Belarýs jáne Reseı Federatsııasynyń Volga boıy, Ortalyq qara topyraqty aımaǵy, Oral, Batys Sibir men Soltústik Kavkaz ólkelerin qamtydy. Biraq asharshylyqtan eń kóp zardap shekken Qazaqstan boldy. Ekinshiden jappaı ujymdastyrýdan qazaq, ýkraın, orys halqynyń ókilderimen qatar joǵaryda atalǵan ólkedegi basqa da kóptegen ult ókilderi qasiret shegip, qurban boldy. Sondyqtan bul bir ǵana ulttyń emes, búkil memlekettiń tragedııasyna aınaldy», - dedi Memlekettik hatshy.
M.Qul-Muhammedtiń paıymynsha, úshinshiden zorlyq-zombylyqpen júzege asyrylǵan ujymdastyrýdan Reseı, Ýkraına jáne Qazaqstanda 7 mln-nan astam adam qurban boldy. Asharshylyqta qazaqtar eń kóp qyryldy. Tórtinshiden, ujymdastyrý naýqany halyqtyń ashý-yzasyn týǵyzyp, búkil Keńes odaǵy boıynsha 6 myńnan astam túrli tolqýlar men kóterilisterge ulasty jáne onyń bári asa zor qataldyqpen, repressıvti mashınanyń kúshimen basyp janshyldy. 1933 jyly beleń alǵan qýǵyn-súrgin birtindep, 1937-1938 jyldardaǵy stalındik jappaı repressııaǵa ulasty. Asharshylyq jyldary bas kóterip, halyqtyń atynan pikir aıtqan Alash ardagerleri Ahmet Baıtursynov, Álıhan Bókeıhanov, Mirjaqyp Dýlatov, sondaı-aq Keńes odaǵynyń sol kezdegi asa kórnekti qaıratkerleri Turar Rusqulov, Sáken Seıfýllın, Smaǵul Sádýaqasov sııaqty azamattardyń bári 37 jyldyń repressııasynyń qurbanyna aınaldy.
Besinshiden, kúshtep ujymdastyrý aýyl sharýashylyǵyn júrgizýdiń ǵasyrlar boıy qalyptasqan tájirıbesin talqandap, el ekonomıkasyna, ásirese aýyl sharýashylyǵynyń múlde turalaýyna ákep soqty. Mine, osy joǵaryda aıtylǵandardy saralaı kelip, Keńes odaǵynda 30-shy jyldary oryn alǵan asharshylyq tragedııasyna eshbir qarýsyz, soǵyssyz totalıtarlyq júıeniń qolymen jasalǵan adamzat tarıhynyń 20-shy ǵasyrdaǵy eń úlken, eń qasiretti gýmanıtarlyq katastrofasy dep baǵa bergen jón»,- dedi ol.