Asharshylyq qurbandaryn eske alatyn ulttyq kúndi belgileýge tıispiz - A. Smaıyl
ASTANA. Mamyrdyń 19-y. QazAqparat /Qanat Mámetqazyuly/ - Asharshylyq qurbandaryn eske alatyn ulttyq kúndi belgileýge tıispiz.
Bul úshin mamyrdyń 31-in «Jappaı qýǵyn-súrgin jáne ashtyq qurbandaryn eske alý kúni» dep qaıta rásimdeý shart. Búgin Parlament Májilisiniń jalpy otyrysynda Úkimet basshysy Kárim Másimovtiń atyna saýal joldaǵan depýtat Aldan Smaıyl osylaı málim etti, dep habarlaıdy QazAqparat.
«Jaqynda Eýropa keńesi Parlamenttik assambleıasy Keńes Odaǵy respýblıkalarynda 30-shy jyldary bolǵan jappaı ashtyq qurbandaryn eske alý týraly qarar qabyldady. Onda: «Belorýssııa, Qazaqstan, Moldavııa, Reseı men Ýkraınanyń jazyqsyz mıllıondaǵan adamy keńes úkimetiniń qasaqana qatygez saıasaty jasaǵan jappaı asharshylyqtyń saldarynan kóz jumdy» delingen. Eýropa keńesi asharshylyq jyldaryndaǵy Qazaqstanǵa aıryqsha mán berip, qyrylǵan eldiń mıllıondap sanalatynyn, halqynyń kóbinen aıyrylǵanyn atap kórsetedi. Reseı men Ýkraınaǵa da osy zulmattyń aýyr soqqy bolyp tıgenine nazar aýdarady. Ashtyqty keńes rejiminiń óz halqyna qarsy jasaǵan qylmysy dep sanaıdy», dedi depýtat.
Onyń aıtýynsha, qazaqtyń arǵy-bergi tarıhynda buryn-sońdy dál osyndaı náýbet bolǵan emes. Ári bul náýbette kórgen qorlyq, shekken azap pen qyrylǵan halyqtyń kóptigi jaǵynan atyshýly «Aqtaban - shubyryndydan» asyp túsken.
«Oıymyzdy tarıhı derektermen dáıektesek, shet elderdiń zertteýshileri men Alash asyldarynyń tarıhı eńbekterinde atalǵan apat kommýnıstik rejimniń qazaq halqyna qasaqana jasaǵan qatygezdigi ekeni ashyq aıtylady. Buǵan dálel jetkilikti», deı kele A. Smaıyl birqatar derekterdi alǵa tartty.
Máselen, onyń sózine qaraǵanda eldiń múmkindiginen 17 ese artyq josparlanǵan egin jáne mal salyǵy ulan dalany aıtaqyrǵa aınaldyrǵan. 1928-1932 jyldardyń ishinde halyqtan 6 mıllıon 509 myń iri qara, 18 mıllıon 566 myń qoı, 3 mıllıon 516 myń jylqy tartyp alynyp, júgen-quryǵyn ustap qalǵan jurt basy aýǵan jaqqa shubyrdy. Soltústik Qazaqstan óńirinde - 385 myńnan astam, Batys Qazaqstan óńirinde - 395 myńnan astam, Ońtústik Qazaqstan óńirinde - 618 myń, Ortalyq Qazaqstanda 30 myń adam qynadaı qyrylǵan. Al demograf ǵalymdardyń osy deregi boıynsha barlyǵy 1 mıllıon 800 myń jan kóz jumǵan.
«Keıingi zertteýler bul málimettiń tolyq emes ekendigin anyqtap berdi. Alash qaıratkeri Ahmet Baıtursynovtyń 1917 jyly: «Inshalla, 6 mıllıon qazaqpyz» - degen sózin eske alyp, qazaq asyly Mustafa Shoqaıdyń derekterine júginsek, ashtyqtan kóz jumǵandardyń qatary 2 mıllıon 287 myńǵa jetedi. Keıbir tarıhshylar qyrylǵandar budan da kóp, 3 mıllıonnan asady dep dáleldeýde. Adamzat tarıhynda bola qoımaǵan, usaq ulttarǵa jasalǵan jaýyzdyqtyń ýdaı shyndyǵy, mine osyndaı. Muny umytýǵa haqymyz joq. Qazaq esimdi taǵdyry qıyn eldiń qanǵa boıalǵan sol bir tarıhı kezeńin eskerýsiz qaldyrý qoǵamǵa da, zamanǵa da, azamatqa da syn. Reseı Federatsııasy men Ýkraına bul náýbetti memlekettik deńgeıde atap ótti. Dúnıeden kúńirenip kóshken mıllıondardyń rýhyna jyl saıyn taǵzym etý úshin Eýropa Keńesi Parlamenti Assambleıasy depýtattarynyń oryndy pikirine den qoıyp, asharshylyq qurbandaryn eske alatyn ulttyq kúndi belgileıik. Mamyrdyń 31-i - Jappaı qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý kúni bolyp belgilengen. Sol kún «Jappaı qýǵyn-súrgin jáne ashtyq qurbandaryn eske alý kúni» dep qaıta rásimdelsin. Ashtyq jyldary el tarıhynyń tutas kezeńi retinde arnaıy zerttelsin», dedi depýtat.
