Arzan taýar alsańyz, myna úsh nárseni mindetti túrde tekserińiz

Sertıfıkat nemese deklaratsııa qujaty mańyzdy

Elimizde Saýda jáne ıntegratsııa mınıstrligi Tehnıkalyq retteý jáne metrologııa komıtetiniń oblystyq departamentteri bar. Mundaǵy mamandar sanaýly bolǵanymen, olardyń jumysy aýqymdy. Jyl saıyn kásiporyndarǵa, kásipkerlik nysandaryna josparly tekserý júrgizedi. Taǵy bir baǵyty — tutynýshylardyń shaǵymy negizinde buzýshylyqtardy anyqtaıdy.

— Tutynýshylar shaǵymy eOtinish arqyly kelip túsedi. Shaǵym túsirgen kezde foto, vıdeosyn qarap, qujattaryn tekseremiz. Eger shaǵym dálelin tapsa basshylyq prokýratýraǵa joldaıdy. Prokýratýra ruqsat bergen soń jospardan tys tekserý bastalady. Bıyl birinshi jartyjyldyqta 98 baqylaý júrgizildi. Onyń ishinde 96-ynda buzýshylyq anyqtaldy. Taǵy bir aıta ketetin jaıt, kóbinde qujattar negizinde sheshim shyǵaryldy. Birinshiden, baǵalaý qujattary múlde bolmaıdy nemese naqty sol taýardyń qujatyn usyna almaıdy. Ekinshiden, tańbalaý talaptary saqtalmaıdy. ıAǵnı óndirýshi, ónim jáne shaǵym qabyldaıtyn uıym týraly aqparaty kórsetilmegen. Máselen tutynýshy esik satyp alyp, sapasyna shaǵym túsirdi. Tekserý barysynda sáıkestikti baǵalaý qujattary bolmady. Tańbalaý kezinde shaǵym qabyldaıtyn uıym týraly aqparatynyń kórsetilmegeni anyqtaldy. Buzýshylyqtardy joıý týraly nusqama berilip, ákimshilik aıyppul salyndy. Aıyppul kólemi — 195 AEK, — dedi Saýda jáne ıntegratsııa mınıstrligi Tehnıkalyq retteý jáne metrologııa komıteti oblystyq departamentiniń bas mamany-memlekettik ınspektory Nurbek Mýapyq.

Bul jaǵdaıda memlekettik ınspektor Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń 145-babyna súıendi.

Óńirde tutynýshylar kóbine qurylys materıaldaryna shaǵym túsiredi. Sonymen birge oıynshyq, azyq-túlik sapasyna da syn bar.

— Departamentte keste boıynsha júrgiziletin tekserý de bar. Máselen, bıyl benzın satyp alyp, baqylaý júrgizildi. Negizinen ınspektorlar eOtinish arqyly shaǵym túskende ǵana dúkenderdi aralap, anyqtaý jumysyn júrgizedi. Bul jaǵdaıda da kóbine tutynýshy usynǵan qujattarǵa, aıǵaqtarǵa súıenedi. Sonymen birge tutynýshylar departamenttiń Aqtóbe qalasyndaǵy mekenjaıyna kelip, shaǵym jaza alady. Tekserý júrgizý ónim túrine qaraı anyqtalady. Ol ónimge sertıfıkat nemese deklaratsııa mindetti me? Eger tizimde bolsa taýardy tańbalaý talaptary oryndalǵan ba? Osy suraqtardyń jaýaby bolýǵa tıis. Bir aıta keterlik jaıt, ınspektorlar taýar baǵasy arzan nemese qymbat dep bólmeıdi. Mindetti túrde tehnıkalyq reglamentter men qaýipsizdik talaptaryna sáıkestigin qaraımyz. Qymbat ónimniń qujaty túgel bolmaı, arzanynda barlyq talap saqtalýy da yqtımal, — deıdi ol.

Memlekettik ınspektordyń aıtýynsha, tutynýshy úsh negizgi kórsetkishti esten shyǵarmaýǵa tıis. 

— Birinshiden, tańbalaý. Ónimniń ataýy, óndirýshisi jáne shaǵym qabyldaıtyn mekenjaıy. Ekinshisi, sáıkestikti rastaıtyn qujat. Eger ónimge sáıkestikti baǵalaý qujaty mindetti bolsa tutynýshy onyń bar-joǵyn surata alady. Úshinshisi, taýardy satyp alǵandy rastaıtyn túbirtek. Tutynýshy osy jaǵdaıda quqyǵyn qorǵaı alady, — dedi Nurbek Mýapyq.

Tutynýshy quqyǵy

Elimizde «Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý týraly» Zańy bar. Keıingi kezderi dál osy zańǵa súıenip, shaǵym beretin adamdar kóbeıdi. Olar shaǵymyn oblystyq saýda jáne tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý departamentine joldaı alady. Bıyl 8 aıda 1 636 shaǵym túsken. Byltyrǵa qaraǵanda sany 37% artyp otyr, ıaǵnı adamdar satyp alǵan taýary unamasa, kóńilinen shyqpasa keri qaıtarady. Al satýshy qabyldaýdan bas tartsa tutynýshy óz quqyǵyn qorǵaıdy. Jalpy 800-den astam shaǵym sheshimin tapty. Al 220 adamǵa quqyqtyq kómek berildi. 351 shaǵym quzyrly mekemelerge joldandy. Sóıtip 8 aıda tutynýshylarǵa 44,5 mıllıon teńge keri qaıtaryldy.

— Shaǵymnyń kóbi saýda salasyna tústi. Bul baǵytta barlyǵy 541 shaǵym qaraldy. Odan keıin turmystyq qyzmet, elektrondy saýda, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy, qoǵamdyq tamaqtaný oryndarynyń qyzmeti tur. Týrıstik, qarjylyq qyzmet pen baılanys, medıtsına, bilim salasyna shaǵym aıtqandar da boldy. Ásirese elektrondy saýda salasynda talas kóp. Byltyr 236 shaǵym tússe, bıyl 8 aıda 303 shaǵym qaraldy, — dedi Aqtóbe oblystyq saýda jáne tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý departamentiniń bas mamany Aqbota Jumamurat.

Jıi kezdesetin buzýshylyq:

• Taýardy 14 kún ishinde aýystyryp berýden nemese keri qaıtaryp alýdan bas tartady;
• jóndep bermeıdi nemese aýystyrýǵa qarsy bolady;
• qyzmet kórsetpese nemese qyzmet sapasy tómen bolsa aqysyn keri qaıtarmaıdy;
• taýardy jetkizý merzimin saqtamaıdy;
• sórede basqa, kassada basqa baǵa kórsetiledi;
• tutynýshylardyń shaǵymyna jaýap bermeıdi.

Bıyl bul talaptardy saqtamaǵan 9 iri, 10 orta jáne 164 shaǵyn kásipkerlik sýbektisi ákimshilik jaýapqa tartyldy. Olarǵa jalpy kólemi 5 mln teńge aıyppul salyndy.

Ónim qaýipsizdigin zerthanada tekseredi

Tutynýshylardyń quqyǵyn qorǵaıtyn taǵy bir mekeme — Aqtóbe oblystyq sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamenti. Byltyr 557 taýar synamasyn satyp alyp, zerttedi. Onyń 25-i otandyq, 136-y EAEO-ǵa múshe memleketterdiń ónimderi, al 396-y ózge elderden ákelingen. Barlyǵy 52 taýarda tańbalaý talaby saqtalmady. Bári de ımporttalǵan taýar. Sóıtip 293 dana taýar satylymnan alynyp tastaldy.

— Bıyl 8 aıda 460 taýar synamasy satyp alynyp, zertteldi. Zertteý nátıjesinde 460 synamanyń 83-inde, ıaǵnı 18 paıyzynda tańbalaý talaptary sáıkes kelmedi. Satylymnan 6 taýar alynyp tastaldy. Buzýshylyqtardyń basym bóligi oıynshyq, jeńil ónerkásip ónimderi jáne balalar men jasóspirimderge arnalǵan kıimderdiń tańbalaný talaptaryna qatysty boldy. Atap aıtqanda, jekelegen ónimderde Keden odaǵynyń tehnıkalyq reglamentterinde kózdelgen mindetti aqparattar, sonyń ishinde óndirýshi eldiń ataýy men mekenjaıy, ónimniń shyǵarylǵan kúni jáne Eýrazııalyq sáıkestik belgisi kórsetilmegen. Sonymen qatar, taýar týraly aqparattar memlekettik jáne orys tilderinde kórsetilmegen, — dedi Aqtóbe oblystyq sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamenti basshysynyń orynbasary Janserik Qulmanov.

Epıdemıolog maman da taýardyń baǵasy onyń sapasynyń tómen nemese adam densaýlyǵyna qaýipti ekenin bildirmeıtinin aıtty. Bári de belgilengen sanıtarııalyq talaptar men Keden odaǵynyń tehnıkalyq reglamentterge sáıkestigine baılanysty anyqtalady.

— Taýardyń qaýipsizdigin baǵalaý kezinde onyń tańbalanýy, óndirýshi týraly málimetterdiń bolýy, ónimniń belgilengen talaptarǵa sáıkestigin rastaıtyn qujattary jáne zerthanalyq zertteý nátıjeleri eskeriledi. Mysaly, baqylaý maqsatynda ónimder synamalary satyp alynyp, olardyń belgilengen talaptarǵa sáıkestigi zerthanalyq jolmen tekseriledi. Zertteý nátıjesinde ónimniń quramyndaǵy adam densaýlyǵyna áser etýi múmkin kórsetkishter, sondaı-aq tehnıkalyq reglamentterdiń talaptaryna sáıkes tańbalanýy baǵalanady. Balalar oıynshyǵyn satyp alǵanda onyń jas ereksheligine sáıkestigin, usaq jáne ońaı ajyraıtyn bólshekterin, ótkir qyry bar-joǵyn nazarǵa alý kerek. Kosmetıkada jaramdylyq merzimi, óndirýshi týraly aqparat jáne qoldaný jónindegi nusqaýlyq kórsetilýge tıis. Eger taýardyń mindetti tańbalaý talaptaryna sáıkes kelmeıtini anyqtalsa, onyń ishinde óndirýshi týraly málimetter, quramy, jaramdylyq merzimi nemese saqtaý sharttary kórsetilmese, qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes jaýapkershilik kózdeledi. ıAǵnı, ónimdi aınalymnan alyp qoıýǵa nemese ótkizýden keri qaıtaryp alý boıynsha jedel den qoıý sharalary qoldanylady, — dedi Janserik Qulmanov.

Eger taýardyń sapasyna kúmán bolsa, densaýlyqqa keri áserin baıqasa tutynýshy aýmaqtyq sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamentine ótinish bere alady. Taýar týraly málimetterdi, onyń ishinde satylǵan ornyn, satyp alǵan kúnin jáne túbirtekti, foto nemese beınematerıaldardy qosa usynady. Qajet bolǵan jaǵdaıda ónimniń qaýipsizdigi zerthana arqyly tekseriledi.

Aıta keteıik, 2026 jylǵy 1 jeltoqsannan bastap Qazaqstanda jeńil ónerkásip taýarlaryn mindetti tsıfrlyq tańbalaý kezeń-kezeńimen engiziledi. Jańa talap óndirýshiler, ımporttaýshylar jáne saýda oryndaryna qatysty bolady. Taýarlar arnaıy Data Matrix kodymen tańbalanyp, olardyń qozǵalysy tsıfrlyq júıe arqyly qadaǵalanady.