Páterdi arzan alyp, qymbat satý: Elimizde flıppıng qalaı jumys isteıdi

Naryq qalaı qalyptasty?

Flıppıng AQSh-ta ótken ǵasyrdyń 70–80 jyldaryndaǵy ekonomıkalyq daǵdarys kezinde paıda bolyp, keıin álemniń kóptegen eline tarady. Qazaqstanda onyń alǵashqy belgileri 2000 jyldardyń basynda baıqaldy. Ol kezde turǵyn úı qurylysy qarqyndy júrip, suranys joǵary bolǵandyqtan, ınvestorlar páterdi jóndeýsiz-aq qymbatqa qaıta satyp, tabys tapty.

Ekonomıst Baýyrjan Ysqaqovtyń aıtýynsha, bul kezeń klassıkalyq flıppıngten góri alypsatarlyqqa kóbirek uqsaıtyn.

– Naryqtaǵy jaǵdaı 2008 jylǵy qarjy daǵdarysynan keıin túbegeıli ózgerdi. Ipotekalyq nesıe qysqaryp, turǵyn úıge suranys tómendegen soń páterdi jóndep, qosymsha qun qalyptastyrý negizgi tabys kózine aınaldy. Osy kezeńde elimizde klassıkalyq flıppıng qalyptasty, – dedi ol.

Keıin naryq jańa jaǵdaıǵa beıimdeldi. 2015–2020 jyldary tabystylyq tómendep, ınvestorlardyń bir bóligi kommertsııalyq jyljymaıtyn múlikke aýysty. Alaıda pandemııa kezinde olar qaıtadan turǵyn úı naryǵyna oralyp, úlken páterlerdi birneshe turǵyn úıge bólip satý sııaqty jańa strategııalardy qoldana bastady.

Kelesi serpin 2021–2023 jyldary baıqaldy. BJZQ jınaǵyn turǵyn úı satyp alýǵa paıdalaný múmkindigi engizilgennen keıin daıyn, jóndelgen páterlerge suranys kúrt ósip, bul kezeń flıpperler úshin eń tabysty ýaqyttardyń birine aınaldy. Keıin jetkiliktilik sheginiń ózgerýi men satyp alý belsendiliginiń báseńdeýi naryqtyń qarqynyn qaıta tómendetti.

Búginde ekonom, komfort jáne komfort+ sanatyndaǵy turǵyn úıden joǵary tabys tabý burynǵydaı ońaı emes. Soǵan qaramastan, tájirıbeli ınvestorlar eski ári úlken baspanany qaıta josparlap, olardyń naryqtyq qunyn arttyrý arqyly tabystylyǵyn saqtap otyr.

Flıpperler baǵany qoldan kótere me?

Flıppıngke qatysty pikir ártúrli. Sonyń ishinde bul bıznes turǵyn úı baǵasyn jasandy túrde qymbattatady degen kózqaras jıi aıtylady. Alaıda sarapshylar mundaı tujyrymmen kelispeıdi.

Qazaqstan rıeltorlarynyń ózin-ózi retteıtin qaýymdastyǵy prezıdentiniń keńesshisi Nına Lýkıanenkonyń aıtýynsha, flıpperler de kez kelgen ınvestor sııaqty táýekelge barady.

– Flıpperler baǵany qoldan kóteredi degen pikirge negiz joq. Olar da qarjysy men ýaqytyn táýekelge tigip jumys isteıdi, – deıdi Nına Lýkıanenko.

Sarapshylardyń aıtýynsha, «flıppıng» uǵymy bir ǵana modelmen shektelmeıdi. Bul baǵyttyń ishinde ártúrli ınvestıtsııalyq tásilder bar.

Rıeltor Aleksandr Bıketov flıppıngke qurylystyń bastapqy kezeńinde páter satyp alyp qaıta satatyn ınvestorlardy, qaıtalama naryqtaǵy klassıkalyq flıpperlerdi jáne jańa baspanany jóndep ótkizetin gıbrıdti modeldi jatqyzady.

Al ekonomıst Baýyrjan Ysqaqovtyń pikirinshe, turǵyn úı baǵasynyń ósýine flıpperler emes, makroekonomıkalyq faktorlar kóbirek yqpal etedi.

– Baǵaǵa eń aldymen ıpotekalyq nesıeleý kólemi, qurylys quny, ınflıatsııa, naryqtaǵy usynys pen halyqtyń satyp alý qabileti áser etedi, – dedi ol.

Sonymen birge ekonomıst jekelegen turǵyn úı keshenderindegi alypsatarlyq baǵany ýaqytsha ósirýi múmkin ekenin joqqa shyǵarmaıdy. Alaıda jalpy naryqtaǵy baǵa dınamıkasyn mundaı mámileler emes, ekonomıkanyń negizgi kórsetkishteri aıqyndaıdy.

Satyp alýshy neni eskerýi kerek?

Sarapshylar satyp alýshylarǵa saq bolýǵa keńes beredi. Olardyń aıtýynsha, búgingi basty táýekel baǵada emes, jóndeý sapasynda.

Sondyqtan páterdiń ınjenerlik júıelerine nazar aýdarǵan jón. Óıtkeni flıpperdiń maqsaty – az shyǵynmen tartymdy baspana daıyndaý. Sol sebepti elektr jelisiniń, santehnıkanyń, qurylys materıaldarynyń jáne dybys oqshaýlaýynyń sapasyn muqııat tekserý mańyzdy.

Budan bólek, zańdyq máselelerdi de eskergen durys. Qaıta josparlaýdyń zańdastyrylmaýy nemese qujattardyń tolyq rásimdelmeýi keıin satyp alýshyǵa qıyndyq týǵyzýy múmkin.

Flıppıngtiń jańa formýlasy

Flıppıngpen 2017 jyldan beri aınalysyp kele jatqan Aızat Erǵalı bul kásipke kezdeısoq kelgenin aıtady. Alǵashqy páterdiń bastapqy jarnasyna ata-anasy 5 mln teńge bergen. Bir jyldan keıin otbasy baspanany satyp, túsken 3 mln teńge paıdany ıpotekanyń negizgi qaryzyn óteýge jumsaǵan. Keıin osy tásildi birneshe ret qaıtalap, ár mámileden túsken qarajatty kelesi ınvestıtsııaǵa baǵyttap otyrǵan.

– Áýeli bir bólmeli páterdi armandadyq. Keıin eki bólmelige, odan úsh bólmelige kóshtik. Osy joldyń bárinen óz eńbegimizben óttik, – dedi ol.

Onyń aıtýynsha, flıppıngtegi eń kúrdeli kezeń – jóndeý jumysy. Basty maqsat – páterdi barynsha kóp satyp alýshyǵa tartymdy etip usyný. Sondyqtan kóbine beıtarap túster men mınımalıstik ınterer tańdalyp, satylym aldynda hoýmsteıdjıng ádisi qoldanylady. Alaıda bul bıznes qarjy salýmen shektelmeıdi. Materıal tańdaýdan bastap jıhaz ornatýǵa deıingi barlyq protsesti baqylaý tájirıbe men ýaqytty talap etedi.

Aızat Erǵalı de qazirgi naryqta flıpperlerdiń turǵyn úı baǵasyna yqpaly aıtarlyqtaı emes dep sanaıdy. Onyń pikirinshe, olardyń áseri 5–7 paıyzdan aspaıdy, al baǵanyń negizgi ósimine álemdik ekonomıkalyq jaǵdaı, teńgeniń qunsyzdanýy men qurylys materıaldarynyń qymbattaýy yqpal etýi múmkin.

Jalpy sarapshylardyń baǵalaýynsha, aldaǵy jyldary flıppıng saqtalady, biraq burynǵydaı jeńil tabys kózi bolmaıdy. Naryqty dál taldap, qarjysyn tıimdi josparlap, táýekeldi durys basqara alatyn kásibı ınvestorlar ǵana bul bızneste básekege qabiletti bolmaq.