«Arysymyzdan aıyryldyq, qanatymyzdan qaıyryldyq»
ASTANA. Sáýirdiń 14-i. QazAqparat. Budan buryn habarlanǵandaı, búgin tańerteń Mıýnhen qalasynda halqymyzdyń qaıratker tulǵasy - Hasan Oraltaı dúnıeden ozdy. Sol aqparatymyzdyń artynsha, elektrondyq poshtamen sonaý Túrkııa jerinen Hasan aǵamyzdyń qaryndasy, Halyqaralyq saıasat ǵylymynyń doktory Márııam Hakim Qalıbek nemeresinen de habar jetti. Biz sol hat mátinin de oqyrman nazaryna usynǵandy jón kórdik.
«Hasan Oraltaı dúnıe saldy. Ol, ótken jıyrmasynshy ǵasyrdyń orta sheninde kommýnıstik zulmat qaterinen urpaqty saqtap qalý maqsatymen Qazaqtyń erkindikke jetýdi armandaǵan bir tobyn Shyǵys Túrkistannan alyp shyǵyp, batystyq elderge jetkizgen Qalıbek Hakimniń uly. Zertteýshi, jurnalshy Hasan Oraltaı 1933-shi jyly Tarbaǵataı-Jáıirde ómirge keldi. Ákesi Qalıbek Hakim Orta Júzdiń kereıinen taraǵan jántekeıiniń bógenbaı-barqylarynan bolsa, anasy Orta júzdiń muryn naımandarynan Smaǵulqyzy Hanymsha hanym edi.
Hasan Oraltaıdyń ómiri; Elim dep eńiregen Edigeler tarıhyn jazýmen ótti. XX-shy ǵasyrda Shyǵys Túrkistan atalatyn qazaq jerinde el úshin, jer úshin, qazaq úshin ótken arpalys pen qazaqtyń erkindikke degen talpynysynyń aıaǵynda shet elderge aýyp barǵan qazaqtardyń ómir shejiresin jazǵan-dy. Ómiriniń sonǵy 50 jyly Alash zııalylarynyń tarıhy men Qazaqstannyń kókeıtesti máselelerin jazyp, jarııalaýmen ótti. Qazaq úshin óz boıyn kernegen oıyn daýystap aıtyp, qalam sermep tarıhta qaldyrýǵa tyrysqan jan edi. Jumys babymen «Azattyq» radıosynda istegen kezden buryn da keıin de, qarlyǵash qanatymen sý sepkendeı bolsa da Qazaqtyń ózekti máseleleriniń jarshysy men jyrshysy jumysyn atqarýǵa talpyndy.
Hasan Oraltaıdyń jazýshylyq, óz bilgeninshe tarıhshylyq roli aldymen Shyǵys Túrkistan qazaqtarynyń ult-azattyq kúresin álemge jarııalaýdan bastaldy. Osydan jarty ǵasyr buryn (1961) alǵash kitaby -«Erkindik jolynda Shyǵys Túrkistan qazaq túrikteri» eńbegi Túrkııanyń Іzmir qalasynda baspadan shyqty. Ómiriniń sonǵy kezeńine deıin ózi jazǵan, ózi uıymdastyrǵan eńbekterdiń barlyǵynyń kózdegen maqsaty - Qazaqqa paıdaly, Qazaqqa qatysty, Qazaqtyń ótkeni men keleshegine arnalǵan ózekti máselelerge arnaldy.
Hasan Oraltaı, jalpy adamzat taǵdyrymen salystyrǵanda, ómirdiń aşysyn da, tuşysyn da kórgen-bilgen, bárinen de sabaq alyp, óz ómirin de, óz ata-anasynyń ómirin de alǵa súırep, ata-ana qaryzyn ótep, atadan ul týsa osyndaı aq bolsyn degizgen adam. Hasan Oraltaı ózinen keıingi urpaqqa da, «mine, meniń ákem» dep keýde kere aıtýǵa laıyqty áke bolǵan. Bir sózben aıtqanda jeke ómirinde kózdegen armanyna jetken adam. Ulyn oıǵa, qyzyn qyrǵa qondyrǵan. Óziniń ulty úshin, Qazaq úshin, balalyq shaǵynda ketýge májbúr bolǵan, artta buldyrap qalǵan qasıetti Qazaq jeri úshin, sol qasıetti Otanda kózi jumylyp, tompaıyp jatqan aıaýly týǵandarynyń qýrap qalǵan súıekteri úshin, ári kózderi jaýdyrap artta tiri qalǵan týystar úshin, jalpy alǵanda jalpy Qazaqtyń qamy sııaqty, ózine qasıetti búkil uǵymdar úshin deminiń aqyryna deıin, ál- dármeni jetkenshe qyzmet etýge qaırat etken jan. Balapan retinde uıada kórgen ónegesin ushqanda ulastyrǵan, ulastyrǵanymen qoımaı odan ári jalǵastyryp jaqsartýǵa tyrysqan jan edi.
Hasan Oraltaı, óz ómirin osynshama jankeshtilik, janpıdalyqpen qasıetti uǵym-senimder úshin arnaǵanda, shen alaıyn, mal-múlik jınaıyn, mansapqa, oryndyqqa ıe bolaıyn, degen pendeshilik pıǵyldan aýlaq bolǵan. Hasan Oraltaı Allanyń ózine buıyrtqan dán-dáýletinen aıyrbastaǵan halal aqshasyn el úshin, din úshin jumsaǵan jan. Musylmanshylyqta jasalǵan jaqsylyq, qaıyr-qasanat aıtylmaýǵa tıis. Eger aıtylsa, onyń saýaby bolmaıdy. Biraq qalǵan Qazaq balasyna úlgi bolsyn, elim men jerim degen Edigeler kóbeısin. Bul úshin Alla Taǵala kúnáǵa jazbaǵaı.
Qalǵan Alty Alash - Qazaqqa aıtarymyz, Biz shette júrgen az-aq qazaq biri aıaýlymyzdan, biri ákemizden, biri aǵamyzdan, ... arysymyzdan aıyrylyp, qanatymyzdan qaıyryldyq.
Endigi sóz... qalǵan qazaqqa atadan ul týsyn, ata jolyn qýsyn...
Halyqaralyq saıasat ǵylymynyń doqtyry
Márıem Hakim Qalıbek nemeresi».
