Arnaıy sý paıdalaný: ruqsat qashan qajet jáne ony qalaı alýǵa bolady

Kim ruqsat alýǵa mindetti?

QR Sý kodeksiniń 45-babynyń 2 jáne 3-tarmaqtary ruqsat ózennen, kólden nemese basqa jerústi sý obektilerinen tikeleı sý alatyndarǵa, jerasty sýlaryn paıdalanatyndarǵa, jer qoınaýyn paıdalaný nemese qurylys jumystary kezinde drenajdyq jáne ilespe alynatyn jerasty sýyn paıdalanatyndarǵa, tazartylǵan aǵyn sýlardy sý obektilerine tógetinderge nemese gıdrotehnıkalyq nysandar arqyly jerústi aǵynyn retteıtinderge qajet.

Ruqsat qandaı jaǵdaıda qajet emes?

Eger sý ortalyqtandyrylǵan aýyz sýmen jabdyqtaý úshin paıdalanylmaıtyn birinshi sý qabatyndaǵy shahtalyq nemese qubyrly qudyqtan alynsa, eldi mekendi ortalyqtandyrylmaǵan sýmen qamtý kezinde táýligine 5 tekshe metrden aspaıtyn kólemde paıdalanylsa, shalǵaı jaıylymdardy sýlandyrý úshin qoldanylsa, erigen qar, jaýyn-shashyn nemese tasqyn sýdy jınaý maqsatynda paıdalanylsa, ruqsat talap etilmeıdi.

Mal sýarý úshin ruqsat kerek pe?

Eger sharýa nemese mal ósirýshi shalǵaı jaıylymdardy paıdalanyp, mal sýarý úshin qudyq, uńǵyma nemese toǵanda sý jınaý qajet bolsa, arnaıy sý paıdalaný ruqsatyn alý talap etilmeıdi. Alaıda birneshe shart bar: jaıylym jergilikti máslıhat bekitken jaıylymdardy basqarý josparyna sáıkes resmı túrde shalǵaı jaıylym retinde belgilenýi tıis, al sý jınaıtyn toǵan kólemi 2 mln tekshe metrden aspaýy kerek.

Ruqsat alý úshin ne qajet?

QR Sý kodeksiniń 45-babynyń 4-8-tarmaqtary ruqsat berý memleketke sý resýrstarynyń uqypty, tıimdi jáne qaýipsiz paıdalanylatynyna kepildik berý úshin qajet. Ruqsattyń berilýi sý paıdalanýshynyń jumysqa naqty daıyn ekenin jáne barlyq talapqa sáıkes keletinin bildiredi. Eń aldymen ótinish berýshiniń sorǵysy, uńǵymasy, sý alý toraby nemese basqa tehnıkalyq qurylǵysy bolýy tıis.

Bul nysandar zańdy negizde menshiginde nemese paıdalaný quqyǵynda bolýy qajet. Árbir nysanǵa tehnıkalyq pasport, paıdalaný qaǵıdalary, al qaýipti gıdrotehnıkalyq qurylystarǵa qosymsha qaýipsizdik deklaratsııasy qajet.

Mindetti túrde qansha sý alynǵanyn nemese tógilgenin tirkeıtin eseptegishter men ólsheý quraldary bolýy tıis. Bul quraldar memlekettik ólshem birligin qamtamasyz etý júıesiniń tiziliminde tirkelip, resmı tekseristen ótken bolýy kerek. Budan bólek, sý paıdalanýshy sý resýrstaryn paıdalaný boıynsha óndiristik baqylaý júrgizýge, sý tutyný men sý burýdyń kelisilgen normalaryna ıe bolýǵa mindetti. Eger sý sharýashylyq-aýyz sý qajettiligi úshin alynatyn bolsa, onda jerústi jáne/nemese jerasty sýyn alý kezinde halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy normatıvtik quqyqtyq aktilerge sáıkestigi týraly sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qorytyndy bolýy kerek.

Sondaı-aq aýyz sý alatyn qurylys sanıtarııalyq qorǵaý aımaqtary qarastyrylýy tıis. Bul aýyz sýdyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin qajet. Al tazartylǵan aǵyn sýdy tógetinder úshin qosymsha I jáne II sanattaǵy obektilerge - ekologııalyq ruqsat, III sanattaǵy obektilerge qorshaǵan ortaǵa áser týraly deklaratsııa qajet bolady.

Eger sý ózennen nemese basqa jerústi sý obektisinen alynatyn bolsa, sý alý qurylǵysynda mindetti túrde balyqty qorǵaý jáne/nemese balyq ótkizý qurylǵysy bolýy tıis. Bul balyq qoryna zııan keltirmeý úshin qajet. Eger jerasty sýyn alý kólemi táýligine 50 tekshe metrden assa, jerasty sý qory bekitilgen bolýy kerek. Al kólemi táýligine 1000 tekshe metrden asqan jaǵdaıda qosymsha, jerasty sýyna monıtorıng júrgizý baǵdarlamasy, sý alý jobasy bolýy qajet. Bul qujattar jer qoınaýyn zertteý jónindegi ýákiletti organmen kelisilýi tıis. Jańa Sý kodeksi sý obektilerin sarqylýdan qorǵaý jáne sý únemdeýdi negizgi qaǵıdattardyń biri retinde bekitti.

Sondyqtan 2027 jylǵy 1 qańtardan bastap ruqsat alý úshin sý shyǵynyn azaıtý, ozyq qoljetimdi tehnologııalardy engizý jónindegi (keminde bes jyldyq) jospar usynylýy qajet.

Bul talap sýdy jerústi sý obektisinen tikeleı, sý almaı paıdalanatyndarǵa nemese ozyq tehnologııalardy tolyq engizip, óndiristik emes sý shyǵynyn qysqartqan sý paıdalanýshylarǵa qoldanylmaıdy. Sonymen qatar suralatyn sý kólemi belgili bir sanattaǵy sý paıdalanýshylar úshin belgilengen sý paıdalaný lımıtinen aspaýy tıis. Mysaly, belgili bir sý sharýashylyǵy ýchaskesinde aýyl sharýashylyǵy óndirýshilerine naqty lımıt belgilense, barlyq ruqsat sol lımıt sheginde berilýi kerek.

Ótinish qalaı beriledi jáne qansha ýaqyt qaralady?

QR Sý kodeksiniń 92 jáne 46-babtary ótinish basseındik sý ınspektsııasyna beriledi. Ótinishpen birge barlyq ruqsat talabynyń oryndalǵanyn rastaıtyn qujattar qosa tapsyrylady. Sýǵa qajetti kólemdi ótinish berýshi sý tutyný jáne sý burýdyń úlestik normalary negizinde ózi esepteıdi. Al basseındik ınspektsııa suralǵan kólemdi qoldanystaǵy sý paıdalaný lımıtterimen salystyrady. Qujattardyń tolyq paketi tapsyrylǵan kúnnen bastap 10 jumys kúninen keshiktirilmeı qaralady.

Ruqsat qandaı merzimge beriledi?

Standartty merzim – 5 jyl. Eger ótinish berýshi qysqa merzim surasa, ruqsat sol merzimge beriledi. Eger jerasty sý qorynyń bekitilgen merzimi erterek aıaqtalsa, ruqsat merzimi sonymen shekteledi. Al jerasty sýynyń balanstyq qory múlde bekitilmese, táýligine 1000 tekshe metrge deıingi qajettilik kezinde ruqsat 3 jylǵa beriledi. Bul jaǵdaıda paıdalaný barysynda mindetti túrde monıtorıngtik zertteýler júrgizilýi tıis.

Ruqsatsyz jumys isteseńiz, jaýapkershilikke tartylasyz

ÁQBtK-niń 141-baby Arnaıy sý paıdalanýdy ruqsatsyz júzege asyrǵany úshin QR ÁQBtK-niń 141-babyna sáıkes aıyppul qarastyrylǵan: jeke tulǵalarǵa - 50 AEK; laýazymdy tulǵalar men shaǵyn bızneske - 100 AEK; orta bızneske - 150 AEK; iri bızneske - 850 AEK.

Jańa Sý kodeksiniń basty qaǵıdattarynyń biri – sý zańnamasyn buzǵany úshin jaýapkershiliktiń bultartpastyǵy.

Arnaıy sý paıdalaný quqyǵyn shekteý, toqtata turý jáne toqtatý

QR Sý kodeksiniń 48 jáne 49-baptary Arnaıy sý paıdalanýǵa berilgen ruqsat shekteýsiz quqyq bolyp tabylmaıdy. Sý kodeksinde kózdelgen jaǵdaılarda arnaıy sý paıdalaný quqyǵy shektelýi, toqtatyla turýy nemese tolyq toqtatylýy múmkin.

Mundaı sharalar kelesi jaǵdaılarda qoldanylady:

-sý tapshylyǵy týyndaǵanda;

-sý obektileriniń lastaný nemese sarqylý qaýpi bolǵanda;

-sý obektileri men ekojúıelerdiń saqtalýy úshin qajetti eń tómengi sý deńgeıin qamtamasyz etetin ekologııalyq aǵyndy saqtaý qajet bolǵanda;

-halyqtyń ómiri men densaýlyǵyna, qorshaǵan ortaǵa nemese sý obektilerine qaýip tóngen jaǵdaıda;

- sý paıdalanýshy zańnama talaptaryn nemese ruqsatta belgilengen sharttardy buzǵan kezde.

Osyndaı jaǵdaılarda ýákiletti organ arnaıy sý paıdalaný quqyǵyn shekteýge, onyń ishinde ruqsat etilgen sý paıdalaný kólemin qysqartýǵa nemese sý alýǵa ýaqytsha shekteý engizýge quqyly. Bul rette halyqty aýyz sýmen qamtamasyz etý jaǵdaıynyń nasharlaýyna jol berilmeıdi.

Sý zańnamasynyń talaptary nemese sý paıdalaný sharttary buzylǵan jaǵdaıda ruqsattyń qoldanylýy toqtatyla turýy múmkin. Eger anyqtalǵan buzýshylyqtar joıylmasa, onda arnaıy sý paıdalaný quqyǵy toqtatylýy múmkin. Arnaıy sý paıdalaný quqyǵyn toqtatýǵa negiz bolatyn jaǵdaılarǵa, sonyń ishinde ruqsattyń qoldanylý merziminiń aıaqtalýy, sý paıdalanýshy qyzmetiniń toqtatylýy nemese sý resýrstarynyń paıdalanylmaýy jatady.

Aıta keteıik, elimizde 2030 jylǵa deıin 660 megavattyq jańa cý elektr stantsııalary iske qosylady.