Arheologtar ortaǵasyrlyq Jetisý qalasynda neni zertteıdi
ASTANA. KAZINFORM — Jetisý oblysynda X–XII ǵasyrlarǵa jatatyn ortaǵasyrlyq Qapal-Qyzylaǵash-1 qalashyǵynda arheologııalyq zertteý jumystary jalǵasyp jatyr.
Eskertkish Aqsý aýdanyndaǵy Qapal aýylynan soltústik-shyǵysqa qaraı 7 shaqyrym jerde ornalasqan. Munda arheologııalyq qazba jumystary 2023 jyldan beri arheolog Rústem Jumataevtyń jetekshiligimen Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń ǵalymdary tarapynan júrgizilip keledi.
Osy ýaqytqa deıin qalashyq ǵylymı aınalymǵa engizilmegen. Bıylǵy dalalyq maýsym barysynda zertteýshiler qalanyń ortalyq bóligi — tsıtadelde qazba jumystaryn júrgizip jatyr. Munda qorǵanys qabyrǵalary men munara qurylystarynyń oryndary anyqtalǵan.
Qazba kezinde ortaǵasyrlyq qala turǵyndarynyń turmys-tirshiliginen syr shertetin kóptegen keramıkalyq buıym tabyldy. Olardyń qatarynda astyq pen sý saqtaýǵa arnalǵan qysh ydystar, qumyralar, tostaǵandar, maıshamdar, sondaı-aq órnek salýǵa paıdalanylǵan súıek quraldary bar.
Bul eskertkishte alǵash ret arheobotanıkalyq zertteýler bastaldy. Oshaqtar men sharýashylyq shuńqyrlarynan alynǵan úlgiler flotatsııa ádisi arqyly zerttelip otyr. Jumystar Germanııadan kelgen arheobotanıka mamany Krıstıan Leıppen birlesip júrgizilip jatyr.
— Jalpy meni adam men qorshaǵan ortanyń ózara baılanysy qyzyqtyrady. Adamdar klımattyń ózgerýine qalaı beıimdeldi jáne ózderi qorshaǵan ortaǵa qalaı áser etti. Sonymen qatar, ýaqyt óte kele adamnyń tamaqtaný júıesiniń qalaı damyǵanyn, naqtyraq aıtqanda, qandaı ósimdikterdi tutynǵanyn jáne qaı túrlerin ósirgenin zertteımin. Buǵan arheologııalyq eskertkishterdegi mádenı qabattarda kúıgen ósimdik qaldyqtaryn tabýǵa múmkindik beretin arheologııalyq zertteý ádisi — arheologııalyq botanıka arqyly qol jetkiziledi, — dedi Krıstıan Leıpp.
Sondaı-aq arheozoologııalyq zertteýler barysynda qalashyq aýmaǵynan janýarlardyń 941 súıegi esepke alynǵan. Mamandar iri qara maldyń, qoı men eshkiniń, jylqynyń, túıeniń, ıttiń, buǵynyń, eliktiń jáne qustardyń qaldyqtaryn tapty. Ǵalymdardyń pikirinshe, bul derekter ortaǵasyrlyq qonys turǵyndarynyń negizgi kásibi mal sharýashylyǵy bolǵanyn kórsetedi.
Zertteýshilerdiń aıtýynsha, Qapal-Qyzylaǵash qalashyǵy Jetisýdyń ortaǵasyrlyq tarıhyn jáne Uly Jibek joly boıynda ornalasqan eldi mekenderdi zertteýde mańyzdy oryn alady.
Aıta keteıik, Mańǵystaýda tarıhı Qaraqabaq qalashyǵy zerttelip jatyr.
