Aralǵa Esilden sý burý jobasy ýaqytsha toqtatyldy – Sý mınıstrligi túsinik berdi
ASTANA. KAZINFORM – Kóktemgi tasqyn kezinde arqadaǵy qarǵyn sýdy Esil ózeninen Torǵaı arqyly Aral teńizine jiberý jobasy ýaqytsha totatyldy. Buǵan jobanyń qorshaǵan ortaǵa yqtımal áserin jan-jaqty baǵalaý jáne ony qaıta saralaý qajettigi sebep bolǵan. Bul týraly Kazinform saýalyna Sý resýrstary jáne ırrıgatsııa mınıstrliginiń resmı jaýabynda aıtyldy.
Vedomstvo málemetinshe, 2025 jylǵy 27 aqpanda jobaǵa qatysty tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdeme ǵylymı-tehnıkalyq keńeste qaralǵan. Keńes quramyna ǵalymdar, memlekettik organdar men damý ınstıtýttarynyń ókilderi, sondaı-aq kásipkerlik jáne ǵylymı qaýymdastyq músheleri kirgen.
- Talqylaý qorytyndysy boıynsha, Qazaqstandaǵy sý resýrstaryn tıimdi basqarý úshin basseınder arasyndaǵy sýdy qaıta bólý jobasynyń ońtaıly nusqasyn aıqyndaý qajettigi atap ótildi. Sonymen qatar, jobany birneshe balama baǵytta ázirleý, onyń qorshaǵan ortaǵa yqtımal áserin jan-jaqty baǵalaý jáne teris saldardy azaıtý tetikterin qarastyrý usynyldy, - delingen mınıstrliktiń resmı jaýabynda.
Jıyn qorytyndysy boıynsha joba ýaqytsha toqtatyldy. Qosymsha saraptama men keshendi taldaý jumystary bastaldy. Mınıstrlik málemetinshe, jobany iske asyrý máselesi atalǵan zertteýlerdiń nátıjesine qaraı sheshiletin bolady.
Eske sala keteıik, «Esil ózeniniń orta aǵysyndaǵy tasqyndy basqarý jáne aǵynnyń bir bóligin Torǵaıǵa jáne Aral teńizine burý» jobasy alǵash ret ótken ǵasyrdyń 1970 jyldary usynylǵan. Sol kezeńde Ob, Ertis, Tobyl jáne Esil ózenderiniń sýyn Aral teńizine jetkizetin iri arna salý josparlanǵan. Joba Qazaqstanmen qatar Reseıdiń birqatar óńirin sýmen qamtýdy kózdegen. Alaıda ekologııalyq táýekelderdiń joǵary bolýyna baılanysty bul bastama toqtatyldy. Keıin másele ara-tura kóterilgenimen, tabıǵı qaýipterdiń basymdyǵy jobany júzege asyrýdy keıinge shegerip keldi.
Araǵa jyldar salyp, 2024 jyly atalǵan jobanyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesin ázirleý qaıta bastaldy. Jobanyń negizgi maqsaty – kóktemgi tasqyn kezeńinde mıllıardtaǵan tekshe metr artyq sýdy Aral teńizine deıin jetkizý. Osy arqyly Araldyń ekojúıesin qalpyna keltirýge serpin berý kózdelgen.
Tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdeme «Kaspıı-Aral aımaǵynyń ekojúıesin jańǵyrtý jáne sý tasqynyn basqarý halyqaralyq qory» qoǵamdyq qory men «Qazaq sý sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýty» JShS arasyndaǵy kelisimshart negizinde ázirlendi.
Josparǵa sáıkes, Ereımentaý mańyndaǵy Nııaz taýynan bastaý alatyn Esil ózeni Derjavınskge deıin aǵyp baryp, odan ári soltústikke burylady. Ońtústik baǵytta aǵynnyń júrýine jer bederindegi bıik qyrat kedergi keltiredi. Osyǵan baılanysty mamandar zertteý barysynda atalǵan tabıǵı bógetti buzyp, uzyndyǵy 41 shaqyrym bolatyn «Esil–Torǵaı» kanalyn salýdy usynǵan. Bul jaǵdaıda sý Torǵaı ózeniniń arnasyna qosylyp, ońtústikke qaraı aǵýy tıis.
Degenmen Torǵaı ózeni Aralǵa jetpeı Shalqarteńizge quıady. Osy máseleni sheshý úshin mamandar qosymsha «Qaraqol–Saryózen» (uzyndyǵy 52 km) jáne «Shalqarteńiz–Aral» (uzyndyǵy 183 km) kanaldaryn salý arqyly sýdy Aralǵa jetkizýdi qarastyrǵan. Jalpy alǵanda, joba aıasynda uzyndyǵy shamamen 270 shaqyrymdy quraıtyn úsh ýchaske salý josparlanǵan.
Aldyn ala esepteýler boıynsha, 2024 jyly joba-smetalyq qujattamany daıyndaý quny 300–500 mln teńge aralyǵynda baǵalanǵan. Keıin, 2025 jyly Premer-mınıstrdiń orynbasary Qanat Bozymbaev jobany iske asyrýǵa qajetti qurylys-montaj jumystarynyń jalpy quny 324,4 mlrd teńgeni quraıtynyn málimdedi.
2025 jyly Kazinform agenttigi atalǵan jobaǵa qatysty Sý resýrstary jáne ırrıgatsııa mınıstrligine resmı saýal joldaǵan edi. Sol kezde mınıstrlik joba ǵylymı turǵyda zerttelip jatqanyn habarlaǵan. Alaıda bir jyldan keıin qaıta joldanǵan saýalda jobanyń ýaqytsha toqtatylǵany belgili boldy.
Aıta keteıik, Sý resýrstary mınıstrligi úsh oblystaǵy sý qoımalarynda shaǵyn SES salmaq.
