Aralda ne kórýge bolady: teńiz tarıhyna saıahat
ASTANA. KAZINFORM - Kazinform agenttigi Keruen Inn qonaqúıler jelisimen birlesip avtosaıahattaýshylardy ne qyzyqtyratynyn jáne Aral mańyndaǵy jolda ne kórýge bolatynyn bildi.
Aral – teńizge saıahat sýdan emes, eski porttan bastalatyn qala. Teńiz jaǵalaýy áldeqashan tartylyp qaldy, alaıda port qurylystary, mýzeıdegi kemeler men balyqshy áýletteriniń tarıhy týraly estelikter osy jerden kemeler ketken kezdegi kórinisti kóz aldyńa ákeledi.
Bul jerden bir kún ishinde ekologııalyq apat saldaryn kórip, qalanyń tynys-tirshiligin bilýge, sondaı-aq balyq sharýashylyǵy men týrıstik baǵyttyń birtindep qaıta jandana bastaǵanyn baıqaýǵa bolady.
Biz aıaldaǵan alǵashqy baǵyt eski port boldy. Ótken ǵasyrdyń ortasynda ol Aral teńizin Ózbekstandaǵy Moınaqpen baılanystyryp, kemeler men balyq, tuz, astyq sııaqty júkti qabyldaǵan. Búginde bul jerden ashyq sýdy kórý múmkin emes, biraq aılaq pen teńizdiń arasyndaǵy qashyqtyq arqyly kez kelgen tsıfrdan da aıqyn ózgeristi sezinesiz. Jaqyn mańda XIX ǵasyrdaǵy kópester úıinde ornalasqan Balyqshylar mýzeıi bar. Onyń qorynda myńdaǵan eksponat – balyq aýlaý quraldary, sýretter, qujattar, kemeler turmysynda paıdalanylǵan buıymdar men balyqshylardyń jeke zattary saqtalǵan. Aýlada ashyq aspan astyndaǵy kórme uıymdastyrylǵan. Onda kólemi 5×25 metr alyp «Lev Berg» kemesi jáne basqa da sý kólikteri tur. Teńizdiń qazaqstandyq bóligindegi qurǵaǵan tabanynda ataqty kemeler beıitinen eshteńe qalmaǵan, sondyqtan Aral flotynyń tarıhyn dál osy jerden bastap zerttegen durys.
Kelesi aıaldamamyz – Balyqshylar alleıasy. Bul jerde ómiri teńizben baılanysty bolǵan adamdarǵa arnalǵan eskertkish, sondaı-aq tarıhı vagondardyń biri qoıylǵan. Ol 1921 jylǵy Aral mańynyń turǵyndary ashtyq jaılaǵan Edil boıyna 14 vagon balyq jınap, jóneltken oqıǵany eske salady.
Bizdiń marshrýtymyzdyń ádebı jalǵasy Ábdijámil Nurpeıisov atyndaǵy qalalyq tarıhı mýzeı boldy. «Qan men ter» trılogııasynyń avtory Aral aýdanynda týyp, balyqshylar ólkesiniń tynys-tirshiligin qazaq ádebıetiniń keń tynysty shyǵarmalarynyń bir bóligine aınaldyrǵan. Mýzeıde jazýshynyń qoljazbalary, kitaptary, sýretteri men jeke zattary saqtalǵan.
Jergilikti port nysandaryn kórgennen keıin onyń shyǵarmalary jaı ǵana abstraktili ádebı hıkaıa emes, endi ózińiz túsine alatyn Aral mańynyń úni retinde qabyldanady. Eger birneshe saǵat ýaqytyńyz qalsa, Araldan shyǵysqa qaraı 22 shaqyrym jerdegi Jaqsyqylysh kóline baryńyz. Aq tuzdy alqap pen ony qorshaǵan dala kózge tylsym men jerden tys peızajdy elestetedi. Munda tuz óndirý isi bir ǵasyrdan astam ýaqyttan beri júrgizilip keledi. Sondyqtan aıaldaıtyn jáne sýretke túsetin oryndardy jergilikti gıdpen aldyn ala kelisip alǵan jón ári óndiristik aýmaqtarǵa óz betińizshe kirmegen durys.
Qosymsha bir kúndi tolyqtaı Qamystybas kólinde ótkizýge bolady. Ol Aral qalasynan shamamen 90 shaqyrym jerde ornalasqan jáne jaz mezgilinde sý jaǵasynda demalýǵa, balyq aýlaýǵa ári qustardy baqylaýǵa qolaıly. Al Kókaral bógetine jergilikti gıdpen jáne arnaıy daıyndalǵan kólikpen barǵan jón.
Al túnep shyǵý úshin Samara-Shymkent tasjolynyń boıynda, Aral qalasynyń ortalyǵynan shamamen tórt shaqyrym jerde ornalasqan zamanaýı Keruen Inn qonaqúıi qolaıly. Bólmelerde jeke sanıtarlyq torap, joǵary jyldamdyqty Wi-Fi, spýtnıktik teledıdar jáne shaı daıyndaýǵa arnalǵan oryn qarastyrylǵan. Qonaqúı aýmaǵynda kir jýatyn oryn, namazhana, sýpermarket jáne kúzetiletin avtoturaq bar.
Jaqyn jerde Qazaq Oil janarmaı quıý stantsııasy ornalasqan. Joldy jalǵastyrmas buryn kólikke janarmaı quıyp, kofe iship, saparǵa qajetti zattardy satyp alýǵa bolady. Osylaısha tańerteń qalaǵa qaıta soqpastan Aqtóbe nemese Qyzylorda baǵytyna joldy jalǵastyrasyz.
Osyǵan deıin jyl sońyna deıin Soltústik Aral teńizine qosymsha 1,2 mlrd tekshe metr sý jiberiletini týraly jazdyq.
