«Aralas tildi balabaqshalarǵa nege áýespiz?» - respýblıkalyq basylymdarǵa sholý

***

«Keshe Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev "Samuryq-Qazyna" Jyljymaıtyn múlik qory" AQ-na tıesili "Severnoe sııanıe" jáne "Izýmrýdnyı kvartal" turǵyn úı-ákimshilik keshenin aralap kórdi. Ekeýi de Astanadaǵy qurylys nysandaryn aıaqtaýdyń daǵdarysqa qarsy memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde qarjylandyrylǵan», dep jazady «Egemen Qazaqstan» gazeti «Órnegimen mereı ósirgen ǵımarattar» degen maqalasynda. «Astanamyzdyń ishinde jańa tamasha ǵımarattar iske qosylyp jatyr. Myna "bılep" turǵan úsh úıdi kórip tursyzdar, elimizdegi eń tamasha páterler osynyń ishinde bolaıyn dep tur. Onyń ishinde myńnan asa páter bolsa, sonymen birge, astynda avtokólik qoıatyn jer men dúkender salynýda. Al myna býlvardyń bergi jaǵynda Astanadaǵy eń bıik 47 qabatty úı salynyp, keler jyly bitetin bolady. Sonymen, ortalyqtaǵy eń úlken ǵımarattar men turǵyn úıler, ofıster bitip, ary qaraı elordamyz óz baǵytymen órkendep óse beredi, - degen Elbasy Astanadaǵy úleskerler máselesiniń de óz sheshimin taýyp, salynyp jatqan turǵyn úı keshenderi jalǵa beriletindigin jáne olardyń jalǵa tólegen aqshalary keıin sol úıdi satyp alý qarjysyna qosylatynyn jetkizdi. Sondaı-aq Prezıdent memlekettik qyzmetkerlerge arnalǵan memlekettik úıler bolatyndyǵyn da aıtty», dep jazady basylym.

Qyrkúıektiń 3-i kúni Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy - Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev Qytaı Kommýnıstik Partııasy Ortalyq komıteti Saıası bıýrosynyń múshesi, Ortalyq Komıtettiń hatshysy ári nasıhat bóliminiń jetekshisi Lıý ıÝnshan bastaǵan Qytaı Halyq Respýblıkasynyń delegatsııasyn qabyldady. «Egemen Qazaqstan» gazetiniń jazýynsha, kezdesý barysynda taraptar Astana men Beıjiń arasyndaǵy ekijaqty yqpaldastyqtyń barysyn talqylady. Atap aıtqanda, saýda-ekonomıkalyq jáne shekaralyq aımaqtaǵy yntymaqtastyqtar men halyqaralyq uıymdar sheńberindegi ózara is-qımyldar jóninde pikir almasyldy. Sonyń ishinde Qyrǵyz Respýblıkasyndaǵy jaǵdaı týraly áńgimelesken taraptar onyń áli de alańdatýshylyq jaǵdaıda ekendigin atap ótti. Osy oraıda Qanat Saýdabaev Qyrǵyzstandaǵy turaqtylyqty, ekonomıkalyq damý men qaýipsizdikti qamtamasyz etý jolyndaǵy kómekterdi jan-jaqty birlestirý qajettigin atap ótti. Munyń ózi jalpy aımaqtaǵy tynyshtyqtyń saqtalýynda mańyzdy ról atqarady.

***

Ult janashyrlary Ult kóshbasshysynyń tikeleı baqylaýynda bolady delingen jańa til baǵdarlamasyna úlken úmit artyp otyr. Keshe elimizdiń bas qalasynda osynaý ult múddesi turǵysynan ómirlik mańyzy bar qujat keń talqyǵa salyndy. Osyǵan oraı «Aıqyn» gazetiniń senbilik sanynda «Termınkom múshelerin termınator sekildi kórýdiń qajeti joq» nemese tyń ıgerilgen dalada til ıgerile bastady» degen taqyryppen kólemdi maqala jarııalandy. «Biraz másele bılik tarapynan ashyq aıtyldy. Máselen, Til komıtetiniń tóraǵasy B.Omarov bul salada «kúrmeýi kóp máseleler áli de jetkilikti» ekendigin aıtty. Ras, ol «ótken onjyldyq kezeńde birqatar nátıjelerge qol jetkizilgendigin» de qosty. «Soltústiktiń tili syndy, - dedi ol, - tildik orta edáýir qazaqylandy, sheneýnikter kádimgideı sóz saptaı alatyn boldy. Ózge ult ókilderi til ıgerýge barynsha yqylas tanytty. Qazaq mektepteri men balabaqshalardyń sany kóbeıdi. Qazaqsha qujattama tili qalyptasty. Eki tilde, keıbiri úsh tilde sóılep-jaza alatyn jastar memlekettik qyzmette de, aqparat quraldarynda da jıi boı kórsete bastady» deı kele, Baýyrjan Omarov til saıasatyna degen kózqaras ózgergendigin nyqtady», dep jazady basylym. Maqalanyń tolyq nusqasyn oqyǵyńyz kelse, «Aıqyn» gazetin qarańyz.

«Sońǵy jeti aıda sybaılas jemqorlyqtyń saldarynan memleket qazynasyna 3 mlrd teńgeden astam shyǵyn keltirildi. Bul aqshanyń 1,9 mıllıardy tergeý barysynda keri qaıtaryldy. Kúni búginge deıin 1107 qylmys tirkelip, onyń 986-sy sotqa jiberildi. Qylmys jasaǵany úshin 407 adam sottaldy», dep jazady «Aıqyn» gazeti «Jeti aıda 3 mıllıard teńge shyǵyn keldi» degen taqyryppen jarııalanǵan maqalasynda. Basylymnyń jazýynsha, para berý men para alý qylmysy órshimese, azaımaı tur eken. Byltyr osy fakti boıynsha 276 qylmystyq is qozǵalsa, bıyl bul kórsetkish 322-ge jetipti. Azamattardyń qyzmet babyn teris paıdalanýy boıynsha 170 qylmysker quryqtalsa, tenderdi «jeńder» dep uqqan 225 adam anyqtalypty. Olardyń óńeshterinen «baıqaýsyzda» 714 mıllıon teńge ótip ketipti. Suǵanaqtyqqa salynǵandardyń jýan ortasynda Astana qalasy turǵyn úı departamentiniń burynǵy bastyǵy Svıatoslav Nogaı júr. Ol eski úılerdi buzýǵa qatysty jalǵan aktilerge qol qoıyp, memleketke 64 mıllıon teńgeden astam shyǵyn keltirgen. Qolymen istegenin moınymen kóteretinine bas qatyryp kórmegen Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń Agroónerkásiptik keshendegi memlekettik ınspektsııa komıtetiniń burynǵy tóraǵasy Serik Súleımenovtiń de basyna bult tónip turǵanǵa uqsaıdy.

Osy basylymnyń dástúrge aınalǵan «Aq sóıle!» aıdarynyń búgingi qonaǵy - aqyn, S.Esenın atyndaǵy «Altyn juldyz» ıesi, «Juldyz» jýrnalynyń bas redaktory Ulyqbek Esdáýletpen aradaǵy suhbat «Uly Abaıdyń jumbaǵy - qazaq janynyń ulttyq qupııasy» degen taqyryppen basyldy. Ekeýara áńgime barysynda basylym tilshisiniń barlyq saýaldaryna tuşymdy jaýap bergen aqyn «Buryn qyzyldy zaman bolsa, búgin qyjyldy zaman. Qyzyl azaıyp, qyjyl kóbeıdi. Qazirgi kúnde kimde qyjyl joq deısiń? Mende de bar. Biraq aýyzdyqtap ustaımyn. Keıde boı bermeı ketedi. Boı bermeı, aqtarylyp, óleńime kirip alady. Biraq qaısybireýler qusap búkil dúnıege qyjylmen qaraı almaımyn. Túsimde bolmasa, óńimde kóringenge tis qaıraı berý tabıǵatymda joq», dep túıindepti suhbatyn.

***

«Shpıon», «tyńshy» degen sózder kez kelgen qazaqtyń qulaǵyna túrpideı tıedi. Halqymyzdyń osy bir uǵymdy sonsha jek kórýiniń negizgi sebebi ótken ǵasyrdaǵy keńestik ókimettiń zııalylarymyzdy «japon shpıony», «qytaı tyńshysy» degen jasandy jalamen ata bergeni ekeni aıtpasa da belgili. Degenmen jer betinde tyńshylyq paıda bolǵaly bul uǵymnyń ıeleri daý-damaılardyń, qaýip-qaterlerdiń qaq ortasynda júretindikten ol qaı eldiń turǵyndary úshin bolsa da jaǵymdy assotsıatsııa bermeıdi. Kez kelgen memlekettik qurylym óz aýmaǵynda jat eldiń shpıondary júrgenin qalamaıdy, al óz tyńshylary shartarapty kezip júrse de quba-qup kórer edi. Sondyqtan da arǵy-bergi tarıhtyń qoınaýyna kóz júgirtsek, shpıondyq daý-damaılar bir saıabyrlaǵan emes. Tipti sońǵy úsh jyl barysynda da bul másele elmen eldiń arasynda kóptegen daý -damaılar týǵyzyp, baspasózderdi shýlatýdan bosamaı keledi. Bul máseleniń mán-jaıyna úńilgińiz kelse, «Alash aınasy» gazetindegi «Shpıondar dáýiri týyp kele jatyr» atty maqalaǵa nazar salyńyz.

Syr jerinde «Begim ana munarasy» degen kóne eskertkish bar. Eski zamannyń kózindeı bolǵan atalmysh mura qanshama ǵasyrdan beri eldiń eleýli ornyna aınaldy. Eskertkish Aral teńiziniń mańaıynda ornalasqan. Jol júrgen adam ony alystan baıqary sózsiz. Óıtkeni kóne jádigerdiń salynýy da erekshe. Munara pishindi eskertkish alystan kózge túsedi. Jergilikti jurt Begim sulýdy kirshiksiz tazalyqtyń belgisi sanaıdy. Begim sulý - tarıhta bolǵan adam. Al búkil el-jurt, keıingi urpaq Begim anany ne úshin qurmet tutady? Bul jóninde egjeı-tegjeıli oqyp bilgińiz kelse, «Alash aınasy» basylymnyń búgingi nómirindegi «Aqqýǵa aınalǵan Begim ana» degen maqalaǵa nazar aýdaryńyz.

«Aralas tildi balabaqshalarǵa nege áýespiz?». «Alash aınasy» gazetiniń jazýynsha, sońǵy jyldary Almatyda aralas tildi balabaqshalar sanynyń artqany baıqalady. Qazaq, orys jáne aǵylshyn tilin qatar meńgerýge degen suranys pen talap balabaqshalardy «aralas tildi» ete bastady. Budan kelip, sábı aldymen óz ana tiliniń káýsaryna qanýy kerek degen qaǵıda shet qalyp barady. Ana tili balanyń rýhanı qazyǵy bolǵan kezde ǵana ózge bilimder men tárbıeniń oǵan sińimdi bolatyny esimizden shyǵyp bara jatqandaı. Sonymen, aralas tildi balabaqshalarǵa nege áýes bolyp júrmiz? Bul saýaldyń jaýabyn basylymnyń senbilik nómirinen taba alasyzdar.

***

«Elordada qyrkúıektiń 6-sy men 10-y aralyǵynda jańa týǵannan 6 jasqa deıingi balalarǵa polıomıelıtke qarsy qosymsha jappaı ekpe jasaý júrgiziledi», dep jazady «Astana aqshamy» gazeti. Qazirgi kezde astanada 6 jasqa deıingi balalardyń, ıaǵnı egiletinderdiń sany 72588-di quraıdy. Dúnıejúzilik Densaýlyq saqtaý uıymynyń bastamasymen jáne QR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń sheshimi boıynsha osy jastaǵy balalardyń bári de polıomıelıtke qarsy egiliýi tıis. Mamandardyń aıtýynsha, polıomıelıt emdelmeıdi. Degenmen, jospar boıynsha ekpe jasaý arqyly onyń aldyn alýǵa bolady.

***

«Premer-Mınıstr Kárim Másimov QR Úkimeti janyndaǵy Ekonomıkany jańartý jónindegi memlekettik komıssııanyń kezekti otyrysyn ótkizdi», dep jazady «Kazahstanskaıa pravda» gazeti Úkimet basshysynyń baspasóz qyzmetine silteme jasap. Memlekettik komıssııa músheleri elektr energııasy keshenin damytý boıynsha salalyq baǵdarlamalar jobasyn, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynyń 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan jedeldete ındýstrııalyq-ınnovatsııalyq damytý memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrý aıasynda ázirlenetin Qazaqstandaǵy tarıf saıasatyn qarady.