Aral óńiriniń máselesin sheshý memleket aldyndaǵy mindet

Osylaısha, 1990 jyldary balyqtyń tek qana eki-aq túri, ıaǵnı kambala glossa men baltyq maıshabaǵy ǵana qalǵan bolsa, búginde teńizdiń injý-marjany qaıta oralyp, qazir balyqtyń 22 túri aýlanady. Búginde Aral aýdanynda balyqty ósirý men aýlaý isi ǵana emes, sol ónimdi óńdeý isi de júıeli jolǵa qoıylǵan. Kezinde aýdan ekonomıkasynyń negizgi tiregi bolǵan óńdeýshi ónerkásip salalaryn qaıta qalpyna keltirip, ımport almastyratyn jáne básekege laıyq ónimderin óndirýge jaramdy jańa baǵytty qalyptastyrý maqsatynda «Balyq sharýashylyǵyn damytý» konsortsıýmy qurylyp, jumys jasaýda. Sonymen qatar, zamanaýı turǵyda salynǵan balyq óńdeıtin 7 zaýyt jumys isteıdi. 1990 jyldary jylyna 3000 tonnaǵa jýyq balyq aýlansa, qazirgi tańda 8000 tonnadan astam balyq aýlanyp, 3000 tonnaǵa jýyq balyq óńdelýde. Balyq sharýashylyǵynyń arqasynda maýsymdyq jumystardyń ózine 3,5 myńnan astam adam jumyspen qamtylyp otyr.

Aral - óndiristi aýdan. Aq altyny ǵasyrǵa jýyq ýaqyttan beri el kádesine jarap kele jatqan «Araltuz» aktsıonerlik qoǵamy qazý men ony óńdep tutynýshylarǵa jetkizý jumystary men jer qoınaýyn paıdalaný úshin berilgen Úkimettiń lıtsenzııasyna jáne kelisimshartyna saı qarqyndy jumys isteýde. Búginde kombınatta 1000-nan asa adam turaqty jumys isteıdi. Jańadan qosylǵan eki tsehta 60 jańa jumys orny ashyldy. Aktsıonerlik qoǵam respýblıkadaǵy tuz qazý men óńdeý boıynsha eń iri kásiporyn bolyp sanalady. Kombınat aldaǵy ýaqytta Saýd Arabııasy, Japonııa, Qytaı elderimen baılanys ornatýdy josparlap otyr. Ótken jyldyń shilde aıynda kompanııa as jáne tehnıkalyq tuz óndiretin ekinshi ıspan zaýytyn paıdalanýǵa berdi. Sonyń arqasynda aı saıyn shyǵaratyn ónimdi 25 000 tonnaǵa deıin ósirý jobalanyp otyr. Jańa zaýytqa 200-den astam adam jumysqa ornalasatyn bolady. Jobanyń nátıjesinde as tuzynyń usaqtyǵy nóldik tegistelgen óndirisi 7 esege óspek.

Ónimderiniń aýqymyn keńeıtip, óndiristik jelisinde sýmen jabdyqtaý úshin tuz túıirshikteri qoldanylady. Sondaı-aq, óndiris ornyndaǵy jylyna 200 myń tonna ónim shyǵarady dep josparlanyp otyrǵan kaltsıılendirilgen soda zaýyty «Araltuz» aktsıonerlik qoǵamynyń óndiristi ártaraptandyrý bastamasy aıasynda salynbaq. Kaltsıılendirilgen soda - óndiristiń barlyq salasynda keńinen qoldanylatyn, kún saıyn erekshe mańyzǵa ıe bolyp kele jatqan ónim. Qazir el naryǵy bul ónimdi 100 paıyz syrttan alyp otyr. Búginde jobanyń tehnıko-ekonomıkalyq negizdemesin ázirleý aıaqtaldy. Joba bastamashylary ony júzege asyrý úshin Qazaqstan Damý bankinen ınvestıtsııa tartýmen aınalysýda.

Jol - qashan da tirshiliktiń kúretamyry. Al, jalpy uzyndyǵy 1200 shaqyrymnan asatyn «Beıneý-Sekseýil-Jezqazǵan» temir joly birneshe óńir men búkil respýblıkanyń tirshiligine jan bitirip, ondaǵan jyldarǵa alǵa jeteledi. Temir joldyń 2012 jyly Indýstrıaldyq forým barysynda Elbasymyz N.Á.Nazarbaevtyń telekópir arqyly erekshe mańyzy bar «Beıneý-Sekseýil-Jezqazǵan» temir jolynyń qurylysyn bastaýǵa ruqsat bergenin barsha araldyqtar zor qýanysh ústinde qarsy alǵan edi. Búginde temir jol aýdannyń ústimen júrip, birneshe stansa, beketter boı kóterdi. Ótken jyly jolaýshylar poıyzy da júre bastady. Sondaı-aq elge eldi jalǵaǵan, aýdanymyzdyń ońtústigi men soltústigin túgel basyp ótetin, aýdan kólemindegi uzyndyǵy 213 shaqyrymdy quraıtyn kúre jol - «Batys Eýropa-Batys Qytaı» halyqaralyq tranzıttik kólik dáliziniń qurylysy da sátti júrgizildi. Qazir onyń boıynan biraz nysandar ashylyp, jergilikti halyqty jumyspen qamtyp otyr. Іlgerileý bar, bastysy qolǵa alǵan jumysty toqtatpaı, sapaly ári tıimdi túrde iske asyrýdy jalǵastyrý.