Aral daǵdarysy: Ortalyq Azııa elderi densaýlyq pen ekologııa boıynsha ortaq sheshim qabyldady
ASTANA. KAZINFORM — Astanada ótken Óńirlik ekologııalyq forým aıasynda Ortalyq Azııa elderi men DDU ókilderi Aral mańy óńirindegi ekologııalyq qaýipterdiń halyq densaýlyǵyna áserin azaıtýǵa baǵyttalǵan birlesken qujatqa qol qoıdy. Kelisim sheńberinde óńirdegi densaýlyq saqtaý júıesin nyǵaıtý jáne ekologııalyq táýekelderdiń aldyn alý boıynsha ortaq sharalar qarastyryldy. Bul týraly vedomstvonyń baspasóz qyzmeti málim etti.
Astanada ótken Óńirlik ekologııalyq forým alańynda «Bolashaq urpaqty qorǵaý: ekologııalyq kún tártibiniń ózegindegi densaýlyq — Aral mańy sabaqtary men sheshimderi» taqyrybyndaǵy paneldik sessııa qorytyndysy boıynsha DDU Eýropalyq óńirlik bıýrosynyń basshysy, Ortalyq Azııa elderi men Ázerbaıjannyń densaýlyq saqtaý mınıstrleriniń qatysýymen qorshaǵan orta qaýipterin azaıtýǵa jáne densaýlyq saqtaý júıelerin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan birlesken qujatqa qol qoıyldy.
Sessııanyń jumysyna Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstriniń orynbasary – Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva qatysty.
Atalǵan alań Ortalyq Azııa elderi men Ázerbaıjannyń densaýlyq saqtaý mınıstrlerin, sondaı-aq DDU Bas dırektory Tedros Adhanom Gebreısýs jáne DDU Eýropalyq óńirlik bıýrosynyń dırektory Hans Klıýgeni qosa alǵanda DDU basshylyǵyn biriktirdi.
– RES plenarlyq otyrysynda sóz sóılegen Qasym-Jomart Toqaev ekologııanyń arnaıy salalyq másele emes, damý ıdeologııasy men ómir salty ekenin naqty atap ótti. Onyń negizinde – bolashaq urpaq aldyndaǵy jaýapkershilik, ádiletti ekologııalyq kóshý jáne halyqaralyq yntymaqtastyqtyń biriktirýshi róli jatyr. Osy turǵyda bastamashy bolǵan «Taza Qazaqstan» qozǵalysy jańa ekologııalyq mádenıetti – jeke jaýapkershilik, tabıǵatqa uqypty qaraý jáne azamattyq belsendilik mádenıetin qalyptastyrady», – dep atap ótti Aıda Balaeva.
Talqylaýdyń negizgi taqyryby tarıhı kóleminiń 90%-dan astamyn joǵaltqan Aral teńiziniń tartylý saldary boldy. Ekologııalyq daǵdarys halyq densaýlyǵyna uzaq merzimdi áser etýde: tynys alý jáne júrek-qan tamyrlary aýrýlarynyń ósýi, ásirese áıelder men balalar arasynda anemııanyń keń taralýy, sondaı-aq shańdy jáne tuzdy daýyldardyń áseri baıqalady.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Densaýlyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarova atap ótti:
– Aral mańy men Kaspıı óńirindegi halyqtyń densaýlyǵy qorshaǵan ortanyń jaǵdaıyna tikeleı baılanysty — búginde bul tek ekologııalyq emes, sonymen qatar medıtsınalyq kún tártibi. Biz densaýlyq saqtaý júıesin kúsheıtýimiz qajet, ol tek emdeýmen shektelmeı, ekologııalyq faktorlardyń saldaryn aldyn ala boljaı alýy tıis. Qazaqstan densaýlyq pen ekologııa máseleleri boıynsha óńirlik yntymaqtastyq platformasyn qurýdy bastamashylyq etedi, bul qaýipterge tek jaýap berip qana qoımaı, olardyń aldyn alýǵa jáne kelesi urpaq úshin ornyqty bolashaqty qamtamasyz etýge múmkindik beredi, dedi vedomstvo basshysy.
Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń málimetinshe Aral mańy óńirinde 3 mıllıonnan astam adam turady, al aýrýlardyń 40%-ǵa deıingi bóligi ekologııalyq faktorlarǵa baılanysty. Jekelegen aýmaqtarda reprodýktıvti jastaǵy áıelderdiń arasyndaǵy anemııa deńgeıi 50%-dan asady, al mektep jasyndaǵy balalar arasynda 30–35%-ǵa jetedi.
Sessııaǵa qatysýshylar bolashaq urpaqtyń densaýlyǵyn saqtaý jónindegi basym sharalardy talqylap, ekologııalyq qaýipterdi azaıtýǵa jáne densaýlyq saqtaý júıelerin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan «Aral teńizi óńirindegi salaýatty bolashaq» Jol kartasynyń jobasyn usyndy.
Sessııanyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan, Túrikmenstan, Ózbekstan, Ázerbaıjan jáne DDU Eýropalyq óńirlik bıýrosynyń arasynda óńir halqynyń densaýlyǵyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan kelisilgen sharalardy bekitetin birlesken qujatqa qol qoıyldy.
— DDU Eýropalyq óńirlik bıýrosynyń qoldaýymen Qazaqstan men Ózbekstannyń densaýlyq saqtaý mınıstrlikteriniń arasynda — birlesken bastamalardy damytý, derekter almasý jáne 2026–2029 jyldarǵa arnalǵan Jol kartasyn iske asyrý boıynsha;
— Qyzylorda oblysynyń ákimdigi, QR Densaýlyq saqtaý mınıstrligi jáne DDU Eýropalyq óńirlik bıýrosy arasynda — «Aral mańy óńiriniń salaýatty bolashaǵy» bastamasy sheńberinde;
— Atyraý oblysynyń ákimdigi, QR Densaýlyq saqtaý mınıstrligi jáne DDU Eýropalyq óńirlik bıýrosy arasynda — birlesken zertteýler júrgizý, monıtorıng júıelerin damytý jáne «Birtutas densaýlyq» tásilin ilgeriletý boıynsha birqatar memorandýmdarǵa qol qoıyldy.
Eske sala keteıik, búgin Prezıdent Halyqaralyq Araldy qutqarý qory quryltaıshy memleketter basshylary keńesiniń otyrysyn ótkizdi.
