Arab jáne ıslam elderi Ierýsalımdi qorǵaý úshin halyqaralyq kúsh-jigerdi kúsheıtpek

Sársenbi kúni Ammanda Ierýsalım men ondaǵy qasıetti oryndardy qoldaýǵa arnalǵan arab jáne ıslam elderiniń mınıstrler kezdesýi ótti. Kezdesý qorytyndysynda taraptar birlesken málimdeme qabyldap, Izraıldiń Shyǵys Ierýsalımdegi áreketterine jaýap retinde halyqaralyq kúsh-jigerdi kúsheıtýge kelisti.

Kezdesý Iordanııanyń shaqyrýymen Shyǵys Ierýsalımdegi ahýaldyń shıelenisýine baılanysty uıymdastyryldy.

Iordanııanyń syrtqy ister mınıstri Aıman as-Safadıdiń aıtýynsha, Izraıldiń áreketteri saldarynan qala men Ál-Aqsa meshiti ornalasqan keshen tóńiregindegi jaǵdaı buryn-sońdy bolmaǵan qaýipti deńgeıge jetken. Ammannyń baǵalaýynsha, bul áreketter ıslam jáne hrıstıan dinderine tıesili qasıetti oryndardaǵy tarıhı qalyptasqan mártebe-kvoǵa qaýip tóndiredi.

Kezdesýge Ierýsalım máselesi jónindegi Arab mınıstrlik komıtetine múshe elderdiń syrtqy ister mınıstrleri, Arab memleketteri lıgasynyń bas hatshysy, sondaı-aq Indonezııa, Pákistan, Túrkııa jáne Malaızııa ókilderi qatysty.

Komıtet – Arab memleketteri lıgasy janyndaǵy Ierýsalım máselesi boıynsha halyqaralyq dıplomatııalyq jumystardy úılestiretin arnaıy tetik. Onyń quramyna Iordanııa, Mysyr, Saýd Arabııasy, Marokko, Katar, Irak, Aljır, Týnıs, Somalı, Palestına jáne Arab memleketteri lıgasynyń bas hatshysy kiredi.

Birlesken málimdemede taraptar Shyǵys Ierýsalımde jáne ıslam men hrıstıan dinderine tıesili qasıetti oryndar aýmaǵynda bolyp jatqan «qaýipti ári buryn-sońdy bolmaǵan shıelenisti» talqylaǵany aıtylǵan. Sonymen qatar odan ári birlesken dıplomatııalyq qadamdardy úılestirýge kelisken.

Kezdesý qorytyndysynda taraptar Izraıldiń Shyǵys Ierýsalımniń tarıhı, quqyqtyq jáne demografııalyq mártebesin ózgertýge baǵyttalǵan áreketterin aıyptady. Olar Shyǵys Ierýsalımniń basyp alynǵan Palestına aýmaǵynyń bir bóligi ári eki memleket qurý qaǵıdatyna negizdelgen sheshim aıasynda bolashaq Palestına memleketiniń astanasy ekenin taǵy da málimdedi.

Málimdemede Ál-Aqsa meshitine (Ál-Haram ash-Sharıf) qatysty jaǵdaıǵa erekshe nazar aýdaryldy. Qatysýshylar Izraıl mınıstrleri men qonystanýshylardyń keshen aýmaǵyna jıi kirip júrgenin, qulshylyq etýshilerdiń kirýine qoıylǵan shekteýlerdi, Iordanııalyq vakftyń qyzmetine kedergi keltirýdi jáne tarıhı qalyptasqan mártebe-kvony ózgertýge baǵyttalǵan kez kelgen áreketti, sonyń ishinde keshen aýmaǵyn ýaqytsha nemese keńistiktik turǵydan bólý múmkindigin aıyptady.

Mınıstrler Ierýsalımdegi ıslam jáne hrıstıan qasıetti oryndarynyń tarıhı qamqorshysy retindegi Iordanııa Hashımıt koroldiginiń rólin qoldaıtynyn taǵy da rastady. Sondaı-aq Ál-Aqsa keshenin basqarý tek Iordanııanyń Vakf, ıslam isteri jáne qasıetti oryndar mınıstrligine qarasty Ierýsalım vakftar departamentiniń quzyretinde qalatynyn málimdedi.

Sol kúni Iordanııa koroli Abdalla II kezdesý qatysýshylaryn qabyldady. Ol arab jáne ıslam elderin Ierýsalımdegi, óz sózimen aıtqanda, buryn-sońdy bolmaǵan zańbuzýshylyqtardy toqtatý úshin ortaq ustanym qalyptastyrýǵa shaqyrdy. Korol Iordanııa Hashımıt qamqorlyǵy aıasynda ıslam jáne hrıstıan qasıetti oryndaryn qorǵaýdaǵy tarıhı ári quqyqtyq rólin jalǵastyra beretinin aıtty.

Sonymen qatar kezdesý qatysýshylary BUU Qaýipsizdik Keńesin Izraıldiń Shyǵys Ierýsalımdegi zańsyz áreketterin toqtatý úshin sharalar qabyldaýǵa úndedi. Taraptar birlesken halyqaralyq naýqan bastaýǵa da kelisti.

Atap aıtqanda, qasıetti oryndar men qulshylyq etýshilerge qatysty boljamdy zańbuzýshylyqtardy qujattaıtyn turaqty tetik, onyń ishinde arnaıy medıa-platforma qurý josparlanyp otyr. Sondaı-aq mınıstrler qyrkúıek aıynda Nıý-Iorkte ótetin BUU Bas Assambleıasynyń joǵary deńgeıdegi aptalyǵy aıasynda Islam yntymaqtastyǵy uıymy men Arab memleketteri lıgasynyń birlesken kezdesýin ótkizýdi uıǵardy.

Ammandaǵy kezdesý qyrkúıekte ótetin BUU Bas Assambleıasynyń sessııasy qarsańynda arab jáne ıslam elderiniń ortaq ustanymyn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan daıyndyq jumystarynyń alǵashqy kezeńi boldy. Sol jıynda taraptar Ierýsalım tóńiregindegi ahýaldy talqylaýdy jalǵastyrmaq.

Eske salaıyq, buǵan deıin Iordanııa Irannan koroldikke shabýyl jasaýdy toqtatýdy talap etkenin habarlaǵanbyz.