Apattyq jaǵdaıdaǵy úıler men tozyǵy jetken kópirler: Quryltaı otyrysynda qandaı máseleler kóterildi

Qaýipsiz baspana qalaı qamtamasyz etilmek

«Ádilet» partııasy fraktsııasynyń múshesi Ámirbek Ospanbekov saýalyn Premer-mınıstr Oljas Bektenovke arnady. Ol tozyǵy jetken turǵyn úılerdi jóndeý túıtkiline toqtaldy.

Depýtattyń dereginshe, respýblıkada 61 367 kóppáterli turǵyn úı bar. Onyń ishinde 1 037 páter apatty jaǵdaıda bolsa, al 3 347-siniń tozyǵy jetken. Demek, shamamen 27 myńǵa jýyq úı ıesiniń baspanasy apattyq jaǵdaıda nemese ábden eskirgen.

Olqylyqtyń ornyn toltyrý maqsatynda birqatar jumys atqarylyp ta jatyr. Máselen, sońǵy 3 jylda turǵyn úı-kommýnaldyq ınfraqurylymdy damytý tujyrymdamasy sheńberinde óńirlerde apattyq jaǵdaıdaǵy jáne tozyǵy jetken 352 turǵyn úı buzylyp, 200 kóppáterli turǵyn úı salyndy. Bul kórsetkish respýblıkadaǵy jalpy turǵyn úı qorynyń tek 0,3%-yn ǵana qamtıdy.

— 2025 jyly apattyq jaǵdaıdaǵy jáne tozyǵy jetken turǵyn úı máselelerin sheshý maqsatynda, máslıhattar men ákimdikterdiń atalǵan turǵyn úılerdi renovatsııalaýdyń óńirlik baǵdarlamalaryn qabyldaý jónindegi quzyretteri zańnamalyq turǵydan kúsheıtildi. «Ádilet» partııasynyń baǵdarlamasynda renovatsııalaý mehanızmin kúsheıtip, 30 myńǵa jýyq menshik ıesin apatty jáne tozyǵy jetken úılerden qaýipsiz baspanaǵa kóshirý kózdelgen, — dedi Ámirbek Ospanbekov.

Alaıda ýákiletti organ usynǵan aqparatqa júrgizilgen taldaý kórsetkendeı, renovatsııalaýdy iske asyrý barysynda birqatar kemshilikter bar ekeni anyqtaldy. Baǵdarlama barlyq óńirde iske qosylǵanymen, onyń oryndalý barysy mardymsyz.

Depýtat 2026-2029 jyldarǵa arnalǵan renovatsııa josparlary boıynsha óńirlerdegi jaǵdaıǵa qatysty naqty mysaldar keltirdi. Onyń sózinshe, Batys Qazaqstan oblysynda 334 apatty jáne tozyǵy jetken úılerdiń ishinde tek 3 úıdiń menshik ıelerin jańa turǵyn úıge kóshirý josparlanyp otyr. Bul qaýipsiz turǵyn úıge degen qajettiliktiń nebári 1%-y. Al Aqmola, Qaraǵandy, Almaty, Ulytaý, Abaı, Soltústik Qazaqstan, Túrkistan oblystary men Almaty qalasynyń josparlary boıynsha osyndaı turǵyn úıler tek 2-19%-ǵa deıin ǵana jańartylady.

Basqa óńirlerde bul kórsetkish — 20-75%, ıaǵnı aımaqtardyń basym bóliginde ahýal kúrdeli. Tek úsh óńirdiń ákimdikteri (Astana qalasy, Jambyl jáne Pavlodar oblystary) atalǵan máseleni 2029 jylǵa qaraı sheshýge daıyn. Bul maqsatta jergilikti bıýdjet qarajaty jumsalady jáne jeke ınvestorlar tartylady.

Sonymen qatar, 2029 jylǵa qaraı ákimdikter apatty jáne tozyǵy jetken turǵyn úılerdiń ornyna 895 kóppáterli turǵyn úı nemese 11 319 páter berýdi josparlap otyr. Bul — kóshýi kerek menshik ıeleriniń jalpy sanynyń 42%-y (mundaı tizimde barlyǵy 26 972 menshik ıesi tirkelgen). Biraq 15 653 menshik ıesi apatty jáne tozyǵy jetken úılerde qalyp ketý qaýpi bar.

— Tájirıbe kórsetkendeı, apatty jaǵdaıdaǵy jáne tozyǵy jetken baspanalarda órt qaýpi óte joǵary. Mundaı nysandardaǵy tilsiz jaý jıi qaıǵyly jaǵdaılarǵa, adamdardyń, ásirese balalardyń ómiri men densaýlyǵyna eleýli qater tóndiretini anyq. Buǵan meılinshe jol bermeý kerek, — dedi Ámirbek Ospanbekov.

Sóziniń túıininde ol atalǵan máseleni sheshý joldaryn usyndy:

· Respýblıka boıynsha renovatsııalaý jobalarynyń tıimdi oryndalýyn baqylaý maqsatynda Úkimet janynan Quryltaı depýtattary jáne óńirler ákimderiniń tikeleı qatysýymen arnaıy Komıssııa qurýdy qarastyrý;

· QR Úkimeti naqty oryndaý merzimderin kórsete otyryp, respýblıkanyń barlyq óńirleri boıynsha apatty jáne tozyǵy jetken turǵyn úıdiń árbir menshik ıesin kóshirý boıynsha Biryńǵaı jol kartasyn qurý máselesin sheshý;

· Renovatsııalaý baǵdarlamalarynyń tıimdiligin baǵalaý kórsetkishin barlyq deńgeıdegi ákimderdiń jumys sapasyn baǵalaý reıtıngine engizý.

Kópirlerdi jańǵyrtý jumystary qalaı júrip jatyr

Al Turarbek Tilemisov QR Premer-mınıstriniń orynbasary Qanat Bozymbaevqa depýtattyq saýal joldap, tozyǵy jetken kópirler máselesin kóterdi.

— 2026 jylǵy 19 qyrkúıekte Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev joldardyń sapasyn eldiń «Ahılles ókshesi» dep atap, osy saladaǵy tártipti retke keltirýdi talap etti. «Ádilet» fraktsııasy bul baǵa jergilikti mańyzy bar joldardaǵy kópirlerge de tolyqtaı qatysty dep sanaıdy, — dedi ol.

Depýtat 2026 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha statıstıkany málimdedi. Onyń sózinshe, respýblıkada 3 623 kópir qurylysy esepke alynǵan. Sonyń 1 488-i respýblıkalyq mańyzy bar joldarda, al 2 135-i jergilikti mańyzy bar joldarda. 142 kópir apatty jaǵdaıda, onyń 141-i jergilikti jol jelisine tıesili. Budan bólek, jergilikti joldardaǵy taǵy 420 kópirdiń jaǵdaıy kóńil kónshitpeıdi.

Apatty jaǵdaıdaǵy kópirler negizinen eki óńirde: Qyzylorda oblysynda — 87, al Túrkistan oblysynda — 50. Sonymen birge, Ulytaý oblysynda 24 kópirdiń 21-i, al Batys Qazaqstan oblysynda 51 kópirdiń 44-i qanaǵattanarlyqsyz jaǵdaıda. Jalpy, jergilikti joldardaǵy kópirlerdiń tek 31,5%-y ǵana jaqsy kúıde, al respýblıkalyq joldardaǵy bul kórsetkish — 50,5%. Aıta keterlik jaıt, kóptegen aýyl turǵyndary úshin mundaı kópir — aýdan ortalyǵyna, mektepke jáne aýrýhanaǵa aparatyn jalǵyz jol.

— Kólik mınıstrligi 2027-2031 jyldarǵa arnalǵan kópir qurylystaryn túgendeý jáne jańǵyrtý jónindegi vedomstvolyq baǵdarlama ázirlep jatyr. Alaıda ol tek respýblıkalyq mańyzy bar joldardy qamtıdy. Eldegi kópir qorynyń 59%-yn quraıtyn jergilikti jol jelisindegi 2 135 kópir qandaı da bir baǵdarlamadan tys qalyp, qarajat artylsa ǵana qarjylandyrylyp otyr. Baǵdarlama ákimdikterge mindet júktemeıdi ári jergilikti bıýdjetterdi qajetti qarajatpen qamtamasyz etpeıdi. Sondyqtan bul máseleni Úkimet deńgeıinde sheshý qajet, — Turarbek Tilemisov.

Osyǵan baılanysty depýtat tómendegi sharalardy atqarýdy usyndy:

• 2027-2031 jyldarǵa arnalǵan kópir sharýashylyǵyn kútip-ustaý jáne rekonstrýktsııalaý jónindegi biryńǵaı baǵdarlama ázirlep, bekitý. Baǵdarlama respýblıkalyq, oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar joldardy qamtýy, oblys ákimdikterin birlesip oryndaýshylar retinde aıqyndaýy jáne óńirlik josparlardy bekitýdi kózdeýi tıis;
• Jergilikti jol jelisindegi kópirlerdi biryńǵaı ádisteme boıynsha jappaı túgendeý jáne pasporttaý jumystaryn júrgizý, sondaı-aq olarǵa Kópirlerdi paıdalaný jónindegi basqarý júıesin (KPBJ) engizý;
• Apatty jaǵdaıdaǵy 142 kópirdiń árqaısysy boıynsha qabyldanǵan qaýipsizdik sharalary týraly, jobalaý-smetalyq qujattamasynyń bar-joǵy jáne árbir nysanda jumystardyń bastalý merzimi jóninde aqparat usyný;
• 2023-2026 jyldar aralyǵynda kópir qurylystaryna naqty jumsalǵan qarajat týraly derekterdi jáne 2031 jylǵa deıingi qarjylandyrý qajettiliginiń esebin usyný.

Aıta keteıik, buǵan deıin Quryltaıdyń jalpy otyrysynda depýtat Serik Egizbaev mal sharýashylyǵyn damytý máselesin kóterip, Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparovtyń atyna depýtattyq saýal joldaǵan edi.