Ánshi Qajybek Bekbosynov: Meniń maqsatym - jaqsy shákirt daıyndaý

Sahna sańlaqtary jasy ulǵaıǵan soń shákirt tárbıesine kóńil bólip, 1965 jyly Respýblıkalyq estrada-tsırk stýdııasyna kelip óz mektepterin ashty. Óner jolynda egiz qozydaı birge júrgen Júsipbek pen Ǵarıfolla aldyna kelgen shákirttiń darynyn baǵalap, ónerdiń qyr-syryna baýlydy. Bul mekteptiń qalyptasýyna yqpal ekten Dinmuhamed Ahmetuly Qonaev, Mádenıet mınıstri Іlııas Omarov jáne stýdııanyń alǵashqy dırektory, kórkemsóz sheberi Gúljıhan Ǵalıqyzy Ǵalıeva edi.

Jetisý óńiri Qapal aýdanyna qarasty «Qońyr» aýlynyń turǵyndary ol kezde aýyl keńsesiniń janyndaǵy baǵanaǵa ilingen radıotorabynan Qazaq radıosynan beriletin án-kúıdi tyńdaıtyn. Solardyń ishinde bolashaq ánshi Qajybek Bekbosynov ta bar edi.

Qajybektiń aǵasy Aıtbek tórt qyzdan keıin týǵandyqtan asa erkeletetin. Birde ákesi qalaǵa baryp patefon satyp áperdi. Bala ánshi osy patefon arqyly Kúlásh Baıseıitova, Júsipbek Elebekov pen Kenen Ázirbaevtyń oryndaýyndaǵy ánderdi áldeneshe tyńdap, kókeıine toqydy.

Qajybektiń ákesi Qudaıbergen de halyq ánderin tamyljyta oryndaıtyn. Qajybek bala kezinen bir ánshiniń únine tánti boldy.

«Men radıo arqyly únemi án tyńdaıtynmyn. Ásirese, Ǵarıfolla Qurmanǵalıev án salǵanda ishken asymdy jerge qoıyp, uıyp tyńdaı qalatynmyn. Bara-bara sol kisini kórýdi armandadym. Osy kisideı án salsam dep armandadym. Bireý sener-senbes, moınymdy burǵyzbaıtyn bir ińkárlik paıda bolyp, sol ánshiniń ánin tyńdasam ǵana janym jaı tabatyn boldy. Eseıe kele maǵan dombyra qondy. On tórt jasymdy kúndizgi 11-kezinde aıaq astynan dombyra tartqym kelip qatty mazam ketti. Dombyrany qaıdan tabasyń? Aýylda Hamıt degen aqsaqaldyń úıinde ǵana dombyra bolatyn.

Sol úıde bir qańqa dombyra bolatyn, «úıge barsam, apama aıtsam, sodan apamdy Hamıttikine jiberip, dombyrasyn alǵyzsam, sodan Kárim degen dombyrashyǵa baryp dombyra úırensem, sol dombyraǵa shegi men pernesin baılatsam» degen arman maǵan tynyshtyq bermedi.

Bári tap solaı bolyp shyqty da. «Elimaıdy» úırenip, sodan Kárim menen Tursynbekten «Keńes» kúıin úırenip, eki jyldan soń Jeńistiń 20 jyldyǵy qarsańynda bizdiń aýylda qoı qyrqym degen bolady, sol qyrqymnyń aldynda mektep oqýshylarynyń arasynda halyqtyń «Quralaı», «Bozjorǵa» degen ánderimen qosa «Shegeniń termesin» oryndap aýyldastarymdy qýantqanym bar», - deıdi Qajybek Bekbosynov.

Osy bir aýyl kontsertinen keıin aýyldastary aq tilekterin aıtyp, «óskende ánshi bolýyń kerek» dep oı tastady. Ol kezde Qajybek Bekbosynov úshin ártis bolý degen qol jetpes arman edi.

Sóıtip, bilim izdegen jastarmen birge ol Almatyǵa keldi. Qazaqtyń Abaı atyndaǵy pedagogıkalyq ınstıtýtynyń tarıh fakýltetine qujat tapsyrǵanymen Serik Mamyrbekov degen óner qýǵan jigit:

- Qajybek, munda ne ǵyp júrsiń, bıyl estrada stýdııasy ashylǵaly jatyr, «Qazaqkontsertke» baraıyq»,- dep Pýshkın kóshesindegi mekemege alyp keldi. Kelsek, baıqaý ótip jatyr eken. Sol jerde Qazaqstannyń halyq ártisi Gúljıhan Ǵalıeva baıqaý ótkizip jatyr eken. Jastarmen bir bólmege kirgen Qajybek birer aýyz ánin aıtqan soń, apaı «bolady, kelesi emtıhanǵa daıyndal!» deıdi.

Gúljıhan Ǵalıqyzy jaz boıy el-eldi aralap, 1000-nan astam jastardy baıqaýǵa jınap ákelgen eken. Úsh baıqaýdan keıin elý shaqty bala stýdııaǵa qabyldandy. Sonyń ishinde Qajybek te bolatyn.

Qajybek ózi bala kezinen armandaǵan Ǵarekeńniń synybyna oqýǵa tústi.

Endi Qazaqstannyń halyq ártisi Qajybek Bekbosynovpen bolǵan suhbatymyzdy nazarlaryńyzǵa usynaıyq: Altyn: Qajeke, siz endi batys óńiriniń tókpe kúı sııaqty jyldam oryndalatyn án-termelerdiń harakterin qalaı boıyńyzǵa sińirdińiz, sizge osy ánderdi boıyńyzǵa sińirý qıyndyqqa soqqan joq pa?

Qajybek: Jetisý óńirinde ósken maǵan Muhıt ánderin oryndaý asa qıynǵa soqpady. Sebebi, men osy úrdiste án salýǵa bala kezimnen rýhanı daıyn edim. Sodan keıin batystyń ánderinde dıirmenniń tasyndaı dóńgelenip jatatyn bir erekshelik bar, sol da meniń boıymda bar bolyp shyqty. Biraq bar nárseni paıdalaý, paıdalandyra bilý Ǵarekeńniń zor eńbegi ekeni ras.

Altyn: Stýdııada kóptegen ustazdar boldy ǵoı. Árqaısysynyń sabaq berý tásilderi ártúrli bolyp keledi. Al Ǵarekeńniń tásilinde shákirtterin erkelet otyryp, asa qamqorlyqpen sabaq úıretý basym edi ǵoı. Qyran balapanyn baptaǵandaı, asa yjdahattylyqpen qaraıtyn edi-aý. Arnaıy oqý ornyn bitirmese de, ustaz bolýdyń qyr-syryn ózinshe paıymdap, balalarǵa osyny qalaıda uǵyp alyp, kóbirek án syryna qanyqsa degen tilekpen jankeshtilikpen eńbek etken jan edi.

Ózińiz án úırenýde qınalǵan kezińiz boldy ma? Mysalǵa, kúrdeli Muhıt ánderiniń ıirimderi men ánshiliktiń sheberligin meńgerý bar degendeı. Ánniń harakterin ashyp, boıǵa sińirý bar degen sııaqty.

Qajybek: Ǵarekeń ómirdegi túıgenin kókeıine toqyǵan adam edi. Men ózim de ustazbyn, men árkez Ǵarekeńniń ádis-tásilin paıdalanyp, sabaq úıretem. Óıtkeni, ónerge zorlyq júrmeıdi. Aldymen shákirttiń kókeıine qondyryp, ánge qyzyǵatyndaı jaǵdaı jasaýymyz kerek. Tamyryna sý quıǵan aǵash sııaqty, sodan keıin ǵana gúldeýin kútýimiz kerek. ıAǵnı óziniń ómirinen alǵandaı bolyp án oryndaý kerek. Ol kisi de bireýge shákirt boldy ǵoı.

Ǵarıfolla aǵamyz aıtyp otyratyn: «On jasymda Shaıhy degen ánshige qosyp jiberip, úsh aı el aralaǵanym bar» dep. ıAǵnı Shaıhynyń án úıretý tásili osylaı bolǵan shyǵar. Ǵarekeń óte qaljyńbas adam bolatyn. Biraq talap qoıa biletin, sol talabyn oryndata biletin jan edi. Aıtatyn kezde túsindirip aıtady, daýys kótermeıdi, odan keıin qaıtalatýdyń qajeti de joq. Alty kún oqımyz. Ár kúni tórt saǵat sabaq alamyz. Úkimet bizge osyndaı múmkindik bergen.

Qazir shákirt tárbıelep jatyrmyz. Túrkistan ýnıversıtetinde ózimniń jeke mektebim bar, biraq bizge jumasyna eki kún ǵana sabaq berýge ruqsat etedi. Biz sondaı múmkinshilikte oqyǵanymyzdy baqyt dep bilemiz.

Altyn: Qazir Júsipbek Elebekov atyndaǵy respýblıkalyq estrada-tsırk kolledji ǵoı, kezinde stýdııa bolǵan, siz osy oqý ornyn bitirdińiz. Bir kezde Ǵarekeńniń aldynan dáris aldyńyz. Endi ózińiz de ulaǵatty ustazsyz, ustazdyq eńbektiń qyzyǵy, qıyndyǵy degende ne aıtar edińiz?

Qajybek: Kóbine «Qazaqkontsertte» oryndaýshy ártis boldym. Keıinnen mınıstrliktiń buıryǵymen Qurmanǵazy atyndaǵy orkestrge keldik. Sóıtip júrgende Qazaqtyń qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetine dástúrli án oryndaý baǵyty boıynsha jastardy dombyramen án aıtýǵa úırettim. Keıinnen konservatorııaǵa shaqyrylyp eki jyldaı sabaq berdim. Serik Jaılaýuly Piralıev degen JenPI-diń rektory Túrkistandaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetine rektor bolyp barǵan soń óner fakýltetin ashyp, meni ustazdyq etýge shaqyrdy. Meniń maqsatym júrgen jerimde jaqsy shákirt daıyndap qaldyrý. Meniń shákirtterim qazaq ónerin asqaqtatyp, báıteregin jaınatatyn daryndy jastar. Báıgege myń at qosylsa, bireýi birinshi keledi.

Ustazdyq jaǵynan on jyl, ánshilik jaǵynan qyryq tórt jyl tájirıbem bar. Án degen nárseni óz kómeıimnen ótkizip, qolymmen ustaǵan adammyn ǵoı.

Altyn: Ár adam týǵan topyraǵynyń ónerin damytý kerek. Mysalǵa, siz Jetisý ánderin sheber oryndaısyz. Oraldan án ozdyrǵan Muhıt babamyzdyń ánderi sizge jat emes, Arqa ánderin de jaqsy oryndaısyz. Al endi bul ánderdiń oryndaý tásili, ózindik syry bar ǵoı, kóp ánshide mundaı qasıet kezdese bermeıdi, ózińiz sol dástúrdi qalaı ıgerdińiz?

Qajybek: Halyq meni osylaı baǵalaıdy dep sol ýaqytta oılaǵam joq. «Qazaqkontsertte» án saparlarynda júrgende Syrǵa barsań Nartaıdy, Kókshetaýda Aqan, Birjandy, Mańǵystaýda Jeti qaıqynyń ánderin kórermen suraıdy. Ánshi bes aspap bolý kerek dep oılaımyn, bilmeımin dep turý ózińe syn.

Ǵarekeń birde maǵan renjidi. «Sen Taldyqorǵannyń Birjany bolyp júr ekensiń ǵoı!» dep. Kabınetinen renjip shyǵyp ketti.

Úsh kúnnen keıin barǵanymda Ǵarekeń meni basqasha qarsy aldy. Shákirtterine tanystyrdy. Men halyqtyń qalaýy jóninde aıtyp berdim. Sonda Ǵarekeń: - Durys eken, sen meniń shákirtim ekenińdi umytpaısyń ǵoı,- dep qarsy suraq qoıdy.

- A - dep joǵarǵy notany alǵanda sizdiń shákirtińiz ekenim baıqalyp turady,- dep edim, - Sonyń durys eken,- dep batasyn bergen.

Maǵan erekshe qozǵaý bolǵan, barǵan jerińde kórermendi rıza qylý edi. Men dombyranyń ústińgi shegimen basyp tarta almaıtynmyn, batys óńirdiń stıline berilip ketkenim bolsa kerek. Kóbine saǵasyna ketip qalatynmyn. Arqa ánderin oryndaǵanymda keıbireý: - Qoısaıshy, sandalmaı, -degenderi de boldy.

Altyn: «Qazaqkontsert» birlestigi kıeli jer ǵoı, qanshama jyl eńbek ettińiz, sizderge úlgi kórsetken aǵa-apalaryńyz boldy, jaqsy adamdarmen syrlas, tabaqtas boldyńyz. Bul ujymnyń óner ıeleri toǵyz aı óner saparlarymen el aralaıtyn. Solardyń kóbisiniń ataǵy da joq. Elenbeı qalǵan óner ıeleri jaıly aıtyp berseńiz:

Qajybek: «Qazaqkontsertte» adamı qarym-qatynas jaqsy edi. Sen óner tobymen sapar da da, meımanhanada da, sahnada da, qonaqta da birgesiń.

«Kemedeginiń jany bir» degendeı, birge oqyǵan qurby-qurdastardyń jóni bir bólek.

Tabıǵattyń ózi berip qoıǵan tártip bar edi, áıteýir baýyrmalmyz. Rabıǵa Esimjanova, Maǵaýııa Hamzın, Ázıdolla Esqalıev, Baqyt Qarabalınamen birge án saparynda birge júrdik, Jamal Omarova apamyzdy, Jappas Qalambaev, Dáýlet Myqtybaev aǵalarymyzdy kórdik.

Marqum Rıshad Abdýllın aǵamyzben úsh ret saparlas boldym. Ánshi Qýat Nııazbaev, qazaq qyzdarynan shyqqan ksılofonshy Alma Aıdynǵalıeva, Tynyshbek Buırabaev, Nuǵyman Abbasov degen kontsert júrgizýshilermen saparlas boldym. Ol kisiler úlkendik aqyl-keńesin aıtyp otyratyn. Otyz jyl osy ujymnyń ystyǵyna kúıip, sýyǵyna tońyp eńbek ettim.

Kontsert bastalmas buryn shyttaı kıinip alam da, ánniń obrazyn, ıntonatsııasyn, mımıkasyn qalypqa keltirip, qaıtalaýmen bolam. Óıtkeni, sahna degen kıeli jer. Qalaı bolsa, solaı shyǵa salý kórermendi syılamaý dep túsinem.

Altyn: Qansha degenmen jetpisinshi jyldary qazaq ónerine degen qamqorlyq erekshe edi ǵoı. Qazir arnaıy oqý bitirgen jastar óz ornyn taba almaı qalatyn kezderi bar.

Qajybek: Qanshama oqý bitirgen jastar jumyssyz qaldy. Qamqorlyqsyz qaldy. Biz ol zamanda joldamamen fılarmonııaǵa ornalasatynbyz. Turatyn ornymyz, jumysymyz, ýaqytyly óner saparlarymyz bolatyn. Qaıda barsań da bári júıe júıesimen bolatyn.

Qazaqstanda juldyzdar tolyp jatyr. Olar dál bizdeı júıeli jumys isteı almaıdy, jip úzildi. Ónerpazdyń bar maqsaty - úzdiksiz halyqqa qyzmet etý. Bul zańdylyq buzylǵaly kóp boldy.

Áli halyqtyń arasynda otyryp alyp aıtatyn áńgimelerim qansha kóp. Keshegi Ǵarekeńderdiń, Júsekeńder men Dáneshterdiń aýzynan estigen qyzyq áńgimelerim barshylyq. Halyqtyń arasynda júrip biz sergımiz, halyqtyń arasynda júrip biz ómir súremiz. Óner adamy gúl sııaqty, aınalaıyn qazaǵymnyń «áı, bárekeldi» degen sózine semiremiz.

Qazaǵymnyń ortasynda Qajybekpin, ánshimin.

Ánshi bolam degen adam jan-jaqty izdený kerek. Bizdiń zamanǵa óte kerek dúnıe. Ózimniń bes stýdentim Shymkent oblystyq fılarmonııasynda ánshilik etedi. Men soǵan qýanamyn.

Altyn: Halqymyzdyń injý-marjany, asyl qazynasy, áýezdi ánin alash aspanynda áýeletken, qazaq dalasynyń túkpir-túkpinrinde damyǵan ánshilik dástúrdiń qaı-qaısysyynyń da qyr-syryn jete meńgerip, sahna sańylaǵyna aınalǵan arqaly ánshi Qazaqstannyń halyq ártisi Qajybek Bekbosynov óner maıtalmany. Ustazy Ǵarekeń Shyntas pen Shaıhydan dársi alsa, Qajybek Ǵarekeńnen, Qajybekten Túrkistan jastary án úırenip, sahna sheberligin shyńdaýda.

Ánshi kemeldengen shaǵynda ótkenge oımen barlaý jasap, armandaǵan asqar shyńǵa jetkenine táýbe etedi. Áli de kórermenderimen qaýyshýdy ańsaıdy. Mol tájirıbesin áńgimeleı otyryp, án saparlarymen el aralap, armansyz án shyrqaǵysy keledi.

Qazaqstannyń Eńbek sińirgen qaıratkeri

QR Mádenıet qaıratkeri

Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń laýreaty

Altyn Imanbaeva